О́ner áleminiń órisin keńeıtken

Jer betinen eki myń metr bıiktik­te jatqan kádimgi kese keıip­tes tos­taǵan kól kórgen adamnyń janaryn sulýlyqpen sýaryp, aıryqsha sezim­ge bóleıtin. Sol tabıǵat Qumar­bekke de tylsym syr syılap, janyn jaqsylyqqa baýlydy. Sulýlyqqa ińkárlik, ónerge qushtarlyq bálkim, sodan bastalǵan shyǵar. Bes jasynda qolyna dombyra alǵan. Muny úıretetin de eshkim bolmady. Jalǵyz ishekti syńar saýsaǵymen ilip-qaǵyp áldebir áýendi izdeıtin. Áıteýir, talaby kúshti edi. Ol tusta res­pýb­lıkalyq Qazaq radıosy án óneriniń injý-marjany ispetti týyndylardy úzbeı berip turatyn. Solardy tyń­dady. Balaýsa shaǵynda quıma­qulaǵyna quıǵan qunarly áńgimeniń bir parasy kónekóz aqsaqaldardyń saı-súıegińdi shymyrlatyp, aıryq­sha áserge bóleıtin ǵajaıyp áńgi­me­leri. Jalǵyz-aq túsinbeıtini úlken­derdiń sol áńgimege balalardy ortaqtas­tyr­maı­tyndyǵy. Basqany qaıdam, Qumar­bektiń ózi úlkenderdiń áńgimesin tyń­daýǵa qumar boldy.

О́ner jolyna birden kele qalǵan joq. Áýeli О́skemen qal­a­syndaǵy polı­tehqa tús­ken, eki kýrsyn támam­dady. Qatardan qalmaı qal­qıyp júre berse, el qatarly kúrek­teı dıp­lomǵa ıe bolatyn­dyǵy talas týdyr­maıtyn edi. Áıtse de júregiń qa­la­maı­tyn mamandyqty ıgerý azap­tyń azaby eken. О́ner jolyna túsýi de qyzyq. Birde zaýytta birge jumys isteıtin dosynyń toıy­­na bar­ǵan. Keý-keý áńgime. Qyzyq dýman. Otyrǵandardyń bireýi Qumarbek án salsyn degen usynysty ortaǵa tas­tasyn. Buǵan deıin dombyrasyn bezildetip, san áýendi náshine keltirip shyrqaıtyn ánshi de ózi, tyńdaýshysy da ózi. Alqaly toptyń aldyna shyqqan emes. Búgingi toı­da birinshi ret. Ál­ginde ǵana attyń basyn irikpeı, kúm­bildesip otyrǵan adýyn­dy top py­­shaq keskendeı tyıyla qaldy. Shyr­qaý kók­ke qal­qy­ǵan ánniń mysy, shy­naıy ónerdiń qudireti bas­qan tárizdi me, qalaı?! Toı­dy basqaryp júr­gen Ámire Qashaýbaev atyn­daǵy respýblıkalyq baı­qaýdyń júldegeri Tólegen Ojaev tań-tamasha qalǵan.

– Apyr-aı, sen mynda ne­ǵyp júrsiń? Mynandaı daýys, mynandaı ónermen. Seniń or­nyń zaýyt emes qoı!, – degen.

О́z basy áli shıkige sanaıtyn ónerin Tólegendeı tany­mal aǵasy osy­laı baǵa­la­ǵanyna áýeli tańǵalǵan. Sodan soń tánti boldy. Shy­naıy óner­di tanı bile­tin, qyz­ǵanyshtan ada, kóre almaý­shylyǵy joq, tańǵy shyqtaı móldiregen saf kóńilge! Jal­ǵyz aýyz sóz janyna medeý, kóńi­line demeý boldy. Sol qýat jetek­tep, О́skemendegi oblystyq fılar­monııanyń janyndaǵy «Naýryz» es­tradalyq ansambline ákeldi. An­sambldiń quramynda ánshi bolyp, úlkendi-kishili sah­nalarda óner kórsetti, tá­ji­rıbe jınaqtady, ózgeshe ma­shyq qalyptasty. Endi bul da tarlyq ete bastady. Qııaǵa qulash urǵan ónerdiń temirqanat balapany 1991 jyly úlken ónerdiń ordasy Almaty qalasyndaǵy es­tra­dalyq sırk ýchılıshesine qanat qaqty. Ustazy Alashqa aty shyqqan ánshi, elge tolaıym tanymal tamasha talant ıesi Jánibek Kármenov edi. Ustazdyǵy da, kisiligi de, adamgershiligi de aıtyp til jetkizgisiz. Tálimin uqty, tár­bıe­sin kórdi. Áttegen-aıy dál oqýdy biti­rer jyly us­tazy jol apatyna ushyrady. О́zi úshin qymbat bir jan ustazy ómirden ótken kezde Qumarbek til jetkizgisiz qorǵasyndaı aýyr qaıǵyny basynan keshirdi. Tipti bes jasynan janyna serik bolǵan dombyrasyn da endi qaıtip ustaǵysy kelmeı ketti.

– Sen nege dombyrany qoıyp júrsiń? – degen Qaı­rat aǵasy. Kádimgi Qaırat Baı­bosynov. – Jákeńniń qazasy bárimizdiń de otyz omyrt­qamyzdy opyryp, qyryq qa­by­rǵamyzdy qaý­satyp ketti. Dombyra bálkim, usta­zyń­nyń saǵan tastap ketken amanaty shyǵar. Sondyqtan aqylyń bolsa Qumarbek, amanatqa qııanat etpe.

Osybir sóz dombyrany qolyna qaıta alýyna áser et­ken. Qazirgi kúni alqaly top­tyń aldyna shyqsa, aldymen, kóz aldyna Jákeńniń aıaýly beınesi qylań beretin tárizdi. Boıyn názik bir diril bılep, ózin eli qaltqysyz syılaıtyn qazaq án óneriniń has sheberi Jánibek Kár­menov­tiń aldynda emtıhan tapsyryp turǵan shákirtshe sezinetini bar.

Temirbek Júrgenov atyn­daǵy Qazaq memlekettik teatr jáne kıno ınstıtýtynda Ma­man Baıserkenovtiń klasyn bi­t­ir­di. О́z salasynyń shyna­ıy ozyǵy sanalatyn osy bir tálimdi ustazdyń kókiregine quıyp bergen bilimi telegeı-teńiz. 1996 jyly ejelden án-jyr­dyń altyn besigi atan­ǵan kógildir Kókshetaýda tuń­ǵysh ret qazaq teatry ashyldy. Arnaıy shaqyrýmen kelgen bir top jas Sáken seri Júnisovtiń «Aqan seri» dramasyn sahnalamaqshy. Qumarbekke Naýan Haziret beınesi tapsyryldy. Sáken seriniń Naýan Hazireti – bólek pishindi keıipker. Ol aqynnyń jyrlaryn jan-dúnıesimen túsinedi, arǵy-bergi tarıhtan habary mol. Jal­ǵyz din ǵana emes, adamzattyń rýha­nı túleýine áser etetin janama kúshten jaqsy habardar. Barsha ilimdi meńgergen, óz turǵylastarynyń arasynda tulǵasy on besinde tolǵan aıdaı menmundalap turatyn, ajaryna aqyly saı, bolmysy bederli, boıaýy qanyq beıne. Osy beıneni sahnaǵa alyp shyǵarda Qumarbek nesheme túndi uıqysyz ótkizdi. Hazirettiń sabyrly da sa­lı­qaly beınesi, ár sózdi sal­maqpen, astaryna atan túıege júk bolar oı uıalatyp aıtatyn, ár sanaǵa jetkizetin te­geýrini. Tula boıyndaǵy mun­tazdaı tazalyq, boıdaǵy tazalyq qana emes, oıdaǵy taza­lyq. Sonyń barlyǵy shyp-shyrǵasy shyqpaı, kórer­menniń kóńiline jetip jatýy kerek. Jalǵyz sózben ǵana emes, qımyl-qozǵalys, ıshara, ymmen.

San túrli talant ıesi Qu­mar­bektiń akterlik, ánshi­lik qyry bir basqa da kom­po­zıtorlyǵy óz aldyna. Onyń «Ahaý, elim» áni res­pýb­lıkalyq «Jas qanat» baı­qaýynda kókshetaýlyq talantty ánshi Araılym Ábdi­bekovanyń oryndaýynda shyrqaldy. Sóıtip Gran-prı syılyǵyn enshiledi. Respýb­lı­kalyq «Shabyt» festıvalinde de Araılym osy ánmen birinshi orynǵa ıe boldy. Budan basqa da san túrli úlkendi-kishili sahnalarda júldege ıe bolyp júr. Uzyn-yrǵasy jıyrmaǵa taıaý án shyǵarǵan kompozıtordyń ber­geninen bereri kóp. Taqy­ryp­tary da san alýan. О́zi jan-tánimen súıetin, ómirine kórik, ómirine óris ashqan Kók­she­taýǵa da, irgedegi Qyzyl­jarǵa da án arnady. Negizinen, oń jambasyna patrıottyq taqyryptar dóp keletinin aıta ketken jón.

Kókshetaý teatrynda Jibek Ba­ǵysova apasynyń ók­­she­sin basyp kele jatqan Qu­mar­­bekke jasyna oraı, bar­­lyq qoıylymdarda eresek keıip­kerlerdi somdaý bu­ıy­ryp tur. О́ziniń aıtýyna qa­raǵanda, ár keıip­kerdi sahnaǵa shyǵarardyń aldynda talmaı izdenedi. О́ıtkeni shynaıy sheberlik qajymas eńbekpen ǵana dos. Maman Baı­serkenov ustazy shá­kirt­teri­ne qalypqa túsip ketý­den saq­tanyńdar degen. Sheberlik mashyq óz aldyna, akter bir qalypqa túsip alsa, somdaǵan beıneleri de qoıdyń egiz qozysyndaı bir-birinen aıny­maı qalmaq. Onda qasıet qash­ty deı ber. Sol úshin ár keıip­kerdiń ta­bı­ǵatyn, jan-dú­nıesin, bitim-bolmysyn sol qal­pynda jet­kizýge baryn salady.

Aqmola oblysy