Monoqala Qulsaryǵa keshendi kelbet kerek

Monoqala Qulsaryǵa keshendi kelbet kerek

Senbi, 19 qańtar 2013 8:02

Atyraýdaǵy eń iri aýdannyń biri de biregeıi – Jylyoı. Hal­qy­nyń sany ózgelerinen edáýir kóp aýdannyń ekonomıkasy mu­naı-gaz ónerkásibiniń órkende­ýi­men keń qanat jaıyp keledi. Al jalaqy mólsheri munaıshylar ta­bysynyń esebinen basqa aýdan­darǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵa­ry sanalady. Aýdan ortalyǵy – Qulsaryǵa aýdandyq mańyzdaǵy qala mártebesi berilgenine bıyl on eki jyl tolmaq. Shaǵyn qala bolǵanmen, Qulsarynyń óz bıýd­­jeti qalyptaspaǵan. Aýdandyq bıýd­jet arqyly qarjylandy­ry­latyn qalalyq ákimdik apparatynda 10 memlekettik qyzmetker bar.

Senbi, 19 qańtar 2013 8:02

Atyraýdaǵy eń iri aýdannyń biri de biregeıi – Jylyoı. Hal­qy­nyń sany ózgelerinen edáýir kóp aýdannyń ekonomıkasy mu­naı-gaz ónerkásibiniń órkende­ýi­men keń qanat jaıyp keledi. Al jalaqy mólsheri munaıshylar ta­bysynyń esebinen basqa aýdan­darǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵa­ry sanalady. Aýdan ortalyǵy – Qulsaryǵa aýdandyq mańyzdaǵy qala mártebesi berilgenine bıyl on eki jyl tolmaq. Shaǵyn qala bolǵanmen, Qulsarynyń óz bıýd­­jeti qalyptaspaǵan. Aýdandyq bıýd­jet arqyly qarjylandy­ry­latyn qalalyq ákimdik apparatynda 10 memlekettik qyzmetker bar. Qalalyq ákimdik degen ataýy ǵana bolmasa, aýyldyq okrýgterden esh aıyrmashylyǵy joq. Degenmen, aýdan ortalyǵy, onyń ústine aýdandyq mańyzdaǵy qala mártebesi bar Qulsaryǵa qonys­ta­nýshylar qatary ósip keledi. Qala ákimi Shákir Keıkınniń aıtýynsha, táýelsizdik alǵannan be­ri Qulsarynyń turǵyndary 30 myńnan 53 myńǵa deıin kóbeıgen.

Dál qazir Qulsary qalasyn 54 myń turǵyn mekendeıdi. Bul Jylyoı aýdany turǵyndarynyń 73 paıyzyn qurap otyr. Osylardyń arasynan 9301 adam 5278 shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisinde ju­mys isteıdi. Qoldaǵy málimet­ke qaraǵanda, 2011 jyly Qul­sa­ry qalasynyń 1483 adamy ju­myssyz retinde tirkeýge alynǵan. Naq sol jyly 372 adam 46,2 mıllıon teńgeni quraıtyn shaǵyn nesıege ıe bolǵan. Al ótken jyl­dyń birinshi jartysynda 9 sh­a­ǵyn kásipkerlik nysany iske qo­sylyp, 30 adamdy jumyspen qam­týǵa múmkindik tabylypty. Jalpy, byltyr Qulsaryda 1241 jumys orny ashylǵan.

Árıne, qaı óńirde de halyq sany kóbeıgen saıyn mektep, ba­labaqsha sekildi áleýmettik ny­san­dardyń qajettigi sezilip tu­rady. Qulsaryda da «Balapan» baǵdarlamasymen boı kótergen 3 balabaqsha iske qosylǵan. Buǵan qosa 250 adam qabyldaıtyn emhana, 624 oqýshyǵa arnalǵan mektep pen 280 oryndyq balabaqsha qurylysy salynyp jatyr. О́t­ken jyly Qulsaryny damytý úshin 210 mıllıon 389 myń teńge bólinipti. «Bul qarajat qaladaǵy 6 mekteptiń jylý qazandaryn aýystyrýǵa, 5 mekteptiń, sonymen birge, kóp qabatty 87 turǵyn úıdiń jylý júıesin jóndeýge jumsaldy», deıdi Shákir Keıkın.

Endi, mine, bıyl elimizdegi óz­ge de shaǵyn shaharlar sekildi Qul­sary da monoqalalardy damytý baǵdarlamasyna engizilip otyr. Osyǵan oraı 2013-2015 jyl­dary Qulsary qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq órken­deýine 8 mıllıard 762 mıllıon 742 myń teńge bólinetindigi jos­parlanypty. Osynaý mol qara­jattyń 7 mıllıard 408 mıllıon 824 myń teńgesi respýblıkalyq bıýdjetten bosatylatyn bolsa, al 839 mıllıon 418 myń teńge oblystyq bıýdjetten qarasty­ryl­maq. Monoqalalardy damytý baǵdarlamasy aıasynda bólinetin mol qarjy nendeı jumystarǵa jumsalady? Úsh jyldyq baǵdar­lamada Qulsarynyń kelbetin óz­gertý úshin nendeı máseleler es­kerilgeni jón?

– Monoqalalardy damytý baǵ­darlamasyn iske asyrý boıynsha Qulsary qalasyn damytýdyń ke­shendi jospary bekitildi, – deıdi qala ákimi Shákir Keıkın. – Osy josparǵa sáıkes bıyl 2 mıllıard 306 mıllıon 592 myń teńge bólinedi. Keshendi josparda 12 sporttyq, 20 balalar alańyn salý, 45 aıaldama satyp alyp, ornatý, sonymen birge, kógaldandyrý, abattandyrý jumystary josparlanyp otyr. Qaladaǵy bes shaǵyn aýdannyń elektr jelisin jań­ǵyr­týǵa, transformatorlar ornatýǵa 407 mıllıon 410 myń teńge qa­rastyryldy. Sonymen birge, 2014-2015 jyldary respýblıka­lyq bıýdjetten bólinetin 65 mıllıon teńge qalanyń óz betimen aǵatyn las sý qubyryn kúrdeli jóndeýge jumsalady. Osy ju­mysqa jergilikti bıýdjetten qo­sym­sha 6,5 mıllıon teńge bóline­di.

Monoqalalardy damytý baǵ­dar­lamasy aıasynda atqarylatyn jumystardyń qatarynda 2015 jyly 2 balabaqshanyń ǵımara­tyn salý josparlanǵan. О́ıtkeni, qazir Qulsary qalasynda 10 ba­la­baqsha bar. Bul, balabaqsha ke­ze­gine tirkelgen balalardyń 54 paıyzyn ǵana qamtyp otyr. Sonymen qatar, Qulsarydaǵy 184 shaqyrym joldyń 27 shaqyry­myn jóndeýge respýblıkalyq bıýdjetten 2 400 mıllıon teńge bólinedi dep josparlanýda. Bu­lar­dan ózge qatty qoqys polıgonyn, ishki ister bólimine jedel basqarý ortalyǵyn, órt sóndirý deposyn, sýdan qutqarý stansasyn salýǵa, bilim berý jáne den­saýlyq saqtaý salalarynyń ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa qarajat qarastyryl­maq eken. Alaıda, Qulsary qala­syn keshendi damytý josparyna engizilmegen, áli de eskerilýi tıis máseleler bar.

Osyǵan oraı Qulsary qala­sy­nyń ákimi Shákir Keıkın óz usy­nystarymen bólisti. Onyń pi­­ki­rinshe, qazir Qulsary qala­syn­da ótken ǵasyrdyń 50-jyldarynda boı kótergen eki jáne úsh qa­bat­ty 78 úı bar. Qazir bul tur­ǵyn úı­­lerdiń ábden tozyǵy je­tip, endi olardy kúrdeli jóndeý júr­­­gizý arqyly jańartý múmkin emes­tigi anyqtalyp otyr. Bul – bir.

Ekinshiden, Qulsary qalasy­nyń ekologııalyq ahýaly nasharlap barady. Klımattyń qurǵaq­ty­ǵy men jazdyń aptap ysty­ǵyna udaıy bolyp turatyn shań­dy qosyńyz. Aýdan jurtshylyǵy arasynda ekologııanyń nasharlaýyn «Teńiz» kenishiniń qarqyndy ıgerilýimen baılanystyratyndar da bar. Sol sebepten Qulsary qa­lasynyń ekologııasyn jaqsartý úshin «Qamyskól» atalatyn kóldi sýmen toltyrý qajet, dep esep­teıdi qala ákimi Sh.Keıkın. Al «Qamyskólge» toltyrylatyn sý Jem ózeninen «Qursaı» ózegi ar­qyly quıylady. Árıne, muny iske asyrý úshin kól men ózektiń ishin qamystan tazartyp, «Qur­saıdyń» tabanyn tereńdetip, ja­ǵalaýyn bekitý qajet. Jem ózeni boıynan sý saqtaý qoımasy men Qulsarydan demalys parkin salý da kezek kúttirmeıtin máselege aınalyp otyr.

– Monoqalalardy damytý baǵ­darlamasymen Qulsarydaǵy to­zy­ǵy jetken úılerdi buzyp, tur­ǵyn úı qurylysyn júrgizý ke­shen­di damytý josparyna engizil­genin qalaımyz, – deıdi qala áki­mi. – О́ıtkeni, ke­shendi damytý jos­parynda tur­ǵyn úı qury­ly­sy qarastyryl­maǵan. Eger osy usynysymyz jos­par­ǵa engizilse, salynatyn tur­ǵyn úıler úsh qa­batty bolýyn oılastyryp otyrmyz. Al ekolo­gııalyq ahýaldy jaqsartý maqsa­tyndaǵy jumys­tar osy kezge deıin aýdandaǵy kásiporyn­dar­dyń demeýshigimen ǵana atqary­lyp ke­ledi. Demeý­shilik jasap otyr­­­ǵan kásip­oryndar udaıy qolushyn soza beredi deý qıyn. Sol sebepten, osy máselege de ke­shen­di damytý josparymen qar­jy bó­lý she­shi­min tapqany jón. Bu­ǵan qosa qalaǵa murajaı, AHAJ, mu­raǵat ǵımarattaryn salý josparlansa, nur ústine nur bolar edi.

Qulsarynyń kelbetin keshendi ózgertý úshin sheshimin tabýy tıis jáne bir másele bar. Muny Qul­saryǵa qala sıpatyn berip tur­ǵan bes qabatty 87 úıdiń suryq­syz kelbetine baılanystyra aıtyp otyrmyz. Árıne, 87 úıdiń kelbetin jańartý termojańǵyr­týsyz múmkin emes. Alaıda, qala ákimi Sh.Keıkınniń aıtýyna qara­ǵanda, bes qabatty úılerde tura­tyn turǵyndar ázirge termojań­ǵyrtýǵa kelisimin bere qoıǵan joq. Demek, Qulsarydaǵy osynsha bıik úı baıaǵysha janynan ót­ken adamnyń eńsesin ezip, kóńilin qulazytatyn suryqsyz keıpinde tura beretini anyq.

Qalaı degende de, monoqa­la­lar­dy damytý baǵdarlamasyna en­­gi­zilgen Qulsaryda jol, elektr, sý júıeleri sekildi ómir­lik ma­ńyzy bar ınfraqurylymdardyń jańǵyrtylatyny quptarlyq jaıt. Degenmen, Qulsaryda tur­masaq ta kóp qabatty úıleriniń úlken shaharlardaǵydaı jarqy­rap turǵanyn kórgimiz keledi. О́ıt­keni, mundaǵy kóp qabatty úılerdiń kelbeti jańǵyrtylsa, bul turǵyndardyń kóńil-kúıine oń áser eter edi. Qulsaryǵa ke­shendi kelbet kerek deýimiz de sol sebepten.

Úkimet monoqalalardy damytý baǵdarlamasynyń sharapaty Qul­saryǵa keshendi túrde tısin dese, joǵarydaǵy usynystardy eskeredi dep senemiz.

Joldasbek ShО́PEǴUL,

«Egemen Qazaqstan».

Atyraý oblysy,

Jylyoı aýdany.