Keleshekke kemel qadam

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:55

Ýaqyt almasyp, ǵasyrlar jal­ǵasyp jatqan tusta bizdiń eli­mizdiń alǵa qoıǵan maqsat-nıeti – bereke-birlikte túgel bolyp, búlinbeı bútin yntymaqta ómir súrý. Osy ómirsheń ıdeıa azat­tyq alǵannan beri bir sát te kún tártibinen túsip kórgen emes. Munyń uıytqysy da, uıym­dastyrýshysy da Elbasy Nursultan Nazarbaev ekeni aıdaı álemge anyq.

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:55

Ýaqyt almasyp, ǵasyrlar jal­ǵasyp jatqan tusta bizdiń eli­mizdiń alǵa qoıǵan maqsat-nıeti – bereke-birlikte túgel bolyp, búlinbeı bútin yntymaqta ómir súrý. Osy ómirsheń ıdeıa azat­tyq alǵannan beri bir sát te kún tártibinen túsip kórgen emes. Munyń uıytqysy da, uıym­dastyrýshysy da Elbasy Nursultan Nazarbaev ekeni aıdaı álemge anyq.

Táýelsizdigimizdiń shırek ǵa­syrǵa jýyq ýaqyt ishinde mem­leketimiz álemge tanyldy. El bo­lyp irge kóterip, qasıetti qara shańyraǵyn bıikten kórsete alatynyn dáleldedi. Sol bıikke tik­ken alyp shańyraǵy – Arqa tó­sindegi Astanamyz, onyń qaq tó­ri­nen oryn alǵan Aqordamyz der edim.

Osyndaı eldiń ár jylǵy baǵyt-baǵdary Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń joralǵy joldaýlarynda aıqyndalyp, oryndalyp kele jatqany málim. Elbasynyń bıylǵy Joldaýy – Qazaq eliniń kemel keleshegine jasaǵan qajyrly qadam, urpaqty jarqyn bolashaq zamanda dáýir kóshinen qaldyrmaıtyn, álemdik jahandaný úrdisine Otanymyzdyń ózindik bet-beınesin aıqyndap bergen qujat dep bilemin. Osy kúnge jetý, bitim-bolmysymyzdy naqtylaý, naryqty ıgerý, dáýir talabyna qashanda saı bolý búgingi qalyptasqan Qazaqstandy alda da tórtkúl dúnıege tanyta berý, sóıtip, qýatty memleketke aınaldyrý, demokratııany demiktirip almaı alǵa jyljytý, ulttyq ekonomıkany ornyqtyrý, munyń bárin shırek ǵasyrǵa taıaý ýaqyt ishinde oryndap shyǵý ońaı bolǵan joq. Bul týraly Elbasy bıylǵy Joldaýynda: «Bizdiń alǵy shepti alýymyz qymbatqa tústi. El 20 jyl boıy egemendigimiz ben saıası salmaǵymyzdy nyǵaıtýǵa jumys istedi. 20 jyl ótken soń bul maq­satqa qol jetti. Qalyptasý ke­zeńi tabysty aıaqtaldy. Qazaq­stan HHI ǵasyrdyń basynda táýel­siz ári ózine senimdi bolyp otyr. Jahandyq daǵdarystyń jal­ǵasýynyń áserinen álemde bo­lyp jatqan ózgerister bizdi úreı­lendirmeıdi. Biz olarǵa daıynbyz. Bizdiń endigi mindetimiz – egemendik jyldary qol jetkiz­gen­niń barlyǵyn saqtaı otyryp, HHI ǵasyrda ornyqty da­mýdy jalǵastyrý», deıdi. Aqı­qat sózge tereń boılasań, arǵy jaǵynan ótkendi búginmen ush­tastyryp, aldaǵy baǵytty bel­gi­lep bergenine kóz jetkizesiń.

Bir qaraǵanda «Qazaq­stan-2050» Strategııasy alys­taý kórinedi. Biraq erteńine úmit artqan eldiń, sol eldiń altyn tiregi sanalatyn urpaqtyń bo­la­shaǵyn oılaǵanda, bul – shynaıy baǵdarlama ekenin ańǵarasyń. О́tkendi baǵamdaı otyryp, aldaǵy kúnine, úkilegen úmitin ozdyrǵan jurt úshin, bul – strategııa kemel keleshekke bastaıtyn dara da dańǵyl jol. Bardy maldanyp oty­ra bermeı, keleshekke qanat qaǵý, bul – elimizdiń kókjıegin ke­ńeıtip, eńsemizdi bıiktete bermek.

Bul alǵashqy strategııa emes, osydan 15 jyl buryn 2030 jylǵa deıingi strategııa qabyldanǵan bolatyn. Sol bir almaǵaıyp zamanda Joldaýdy eske alǵan Elbasy: «1997 jyl esterińizde me? Parla­ment­te men sóz sóılegennen keıin abdyraý men abyrjý boldy. Kóp­shilik: «Bul ne – nasıhat pa? Álde aspannan túsken nárse me?» dep saýal qoıyp jatty… Halyq naqylynda aıtylǵandaı… «Maqsat – jetistiktiń jelkeni». Oryndy maqsattar ǵana tabysqa jetkizedi», depti.

Taǵy da Joldaý joldaryna úńilsek, «Dúnıede bolyp jat­qan ózgeristerdiń sıpaty men te­reńdigi, jahandyq ózara is-qı­myl uzaq merzimdi damýdy talap etedi. Kóptegen elder qazirdiń ózin­de 2030-2050 jyldardyń arǵy jaǵyna kóz jiberýge tyry­sady. «Basqarylatyn boljamdaý» qazirgi turaqsyz kezde memleketter damýynyń mańyzdy tetigine aınalýda» deıdi. Osyndaıda qazaqtyń «Kóz qorqaq, qol batyr», «Táýekel túbi jelqaıyq, ótesiń de ketesiń» degen qanatty sóz­deri oıyńa oralady eken. Eli­mizdiń óskenin, órken jaı­ǵa­nyn mynadan kórýge bolady. Alǵashqy eldik jyldarymyz­da ekonomıkamyzdaǵy kiris-shy­ǵy­symyz mıllıon, mıllıard degen ólshemdermen belgilense, 2030 strategııasynyń jemisi – ekonomıka kólemi trıllıon teńgemen túıindeletin bıikke qol jetkizdi. Joldaýda aıtylǵan osy 15 jyl ishinde ulttyq ekonomıka 1,7 trıllıon teńgeden 28 trıllıon teńgege ósýi osy sózimizge dálel bolady.

Men ekonomıst retinde Jol­daý­daǵy osy salaǵa qatysty aı­tyl­ǵan keıbir tujyrymdarǵa toq­tala ketsem deımin. «Qazirgi ýa­qytta adamzat jańa jahandyq syn-qaterlermen betpe-bet kelý­de. Elimiz ben óńirimiz úshin men on negizgi syn-qaterdi bólip kór­setemin. Eger biz óz damýymyzda jańa tabystarǵa odan ári qol jetkizýdi josparlaıtyn bolsaq, olardyń árqaısysyn mindetti túrde eskerýge tıispiz» deıdi Elbasy.

Iá, Prezıdent osy on qaterdi jeńýdi bizge mindettep otyr. Men bárin emes, ekeýin erekshe ataǵym keledi. Ol sý tapshylyǵy men jahandyq energııalyq qaýipsizdik edi. Sýdy únemdep paıdalaný, qol­da bardy uqsata bilý týraly Memleket basshysy buryn da jıi aıtyp júretin. Endi uzaq merzimge arnalǵan Strategııada «Sýmen qamtamasyz etý problemasy bizdiń elimizde de ótkir bolyp otyr. Biz­ge sapaly aýyz sý jetpeıdi. Bir­qa­tar óńirler onyń zardabyn qatty tartýda» dep atap ótken. En­deshe, aldaǵy jyldary sý má­se­lesine qaı-qaısymyz da sergek bolýymyz kerek. Sý ómirdiń nári, tirshiliktiń kózi ekenin uqsaq utylmaımyz, utamyz. Elbasy osyny erte bastan eske salyp, tam­shy sý úshin tartys alda tur degendi meńzeıdi. Al «Kómirsýtegi ekonomıkasynyń dáýiri birte-birte aıaqtalyp kele jatqany anyq. Adamzattyń ómir tirshiligi tek bir ǵana munaı men gazǵa emes, energııanyń jańǵyrtylatyn kózderine negizdeletin jańa dáýir kele jatyr» degen kemel oı keleshektiń baǵdarlamasy deý oryndy. El mereıin ósirgen, bedelimen jeńip alǵan EXPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ataýyn Qazaq eli, Elbasy «Bolashaqtyń energııasy» dep ózekti taqyrypty tańdaýy tegin bolmasa kerek.

Joldaýdaǵy Prezıdenttiń «Qazaqstan ekonomıkasy – álem­dik aýqymda kólemi shaǵyn ekonomıka. Sondyqtan ony óte tıimdi basqarý qajet… Qaıtalap aıtamyn: eldiń bıýdjetin jaı bólip qana qoımaı, oıly da salmaqty ınvestısııalaý qajet» degen joldardy mysalǵa keltire otyryp, men Senatta bıýdjetti talqyǵa salǵanda óńirler boıynsha qarjy bólýdiń ólshem krıterııleri týraly jıi kóterip, tıimdilik basty nysan bolý kerek degenge berik taban tirep kelemin. Sol sekildi bıýdjet saıasaty týraly aıtylǵan túıinder eldiń da­mýyndaǵy basty kórsetkish eke­nin «qıyn-qystaý» kúnge rezervter jınaý» ekenin qadap aıtyp, «Bıýdjettik-qarjylyq proseske degen kózqaras jekeleı salymdarǵa kózqaras sekildi uqypty oılastyrylǵan bolýǵa tıis. Basqasha aıtqanda, birde-bir bıýdjettik teńge ysyrap bolmaýǵa tıis» dep tapsyrady. Salyq, aqsha-kredıt, memlekettik jáne syrtqy qaryzdy basqarý saıasaty jónindegi naqty mindetter – kúni erteńgi minsiz iske jol siltep tur. Máselen: «Jańa salyq saıasaty áleýmettik baǵyt alýǵa tıis. Bul úshin 2015 jyldan bastap yntalandyrý sharalary keshenin, sonyń ishinde bilim berýge, ózin, óz otbasyn, qyzmetkerlerin medı­sınalyq saqtandyrýǵa qarajat salatyn azamattar men kompa­nııa­lardy salyqtan bosatý praktıkasyn kózdeıtin yntalandyrý keshenin ázirleý qajet» dese, salyq týraly «Álemdik eko­no­mıkadaǵy qolaısyz ahýaldy eskere otyryp, biz ınflıasııadan árbir qazaqstandyqtyń kiristerin qorǵaýdy qamtamasyz etetin jáne ekonomıkalyq ósim úshin laıyqty deńgeıin ustap turatyn bolamyz. Bul jaı ǵana makroekonomıkalyq másele emes, bul eldiń áleýmettik qaýipsizdiginiń máselesi. Jáne de bul – 2013 jyldyń ózinen bastap Ulttyq Bank pen Úkimet ju­my­sy­nyń basty máselesi» deıdi aqsha-kredıtke qatysty. Sonymen birge, memlekettik jáne syrtqy qaryzdy basqarýǵa qatysty: «Biz­diń eldiń memlekettik qaryzynyń deńgeıin turaqty baqylaýda us­taý­ǵa tıispiz. IJО́-ge qatysty bıýd­jet tapshylyǵyn 2013 jylǵy 2,1%-dan 2015 jyly 1,5 %-ǵa deıin tómendetý kerek». Mine, bul mindet te osal júk emes. Ony oryndaý úshin ár azamat óziniń bilik-bilimin sarp ete otyryp, sanaly eńbek úlgisin kórsetýi kerek dep oılaımyz.

Joldaýda aıtylǵan osyndaı súbeli mindet-maqsattar úlken jaýapkershilikpen atqarylatyn jumystar. Buǵan ult bolyp uıyssaq, jurt bolyp jumylsaq, eldiń erteńi, urpaqtyń bolashaǵy jarqyn bolary sózsiz. Mundaı aýqymdy jumysty sózben somdaý emes, ispen tııanaqtasaq, maqsatqa jetip, mindetti múltiksiz oryndaıtyn bolamyz.

О́ńirden saılanǵan senator bolǵan soń aýyldyń búgini men erteńi týraly aıtylǵan baǵyt-baǵdarǵa da sál toqtala ketsem deımin. Aýyldy kórkeıtý, aýyl sharýashylyǵyn óristetý uzaq merzimdi Strategııada ke­ńi­nen qamtylǵan. Ásirese, aýyl­sharýashylyq taýarlaryn qaıta óńdeý, fermerlik pen shaǵyn jáne orta bıznesti óristetý, jerdi ıgerý mádenıetin talapqa saı ózgertý, ǵylym jetistikterine mán berý, tehnologııa, basqarý salasyndaǵy qoljetimdi ıgilikterdi paıdalana bilý, mal sharýashylyǵynda ulttyq dástúrimizdi jańǵyrtý – ózge de ózekti máselelerge erekshe mán berilgen. 2020 jylǵa qaraı aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý kólemin 4,5 esege arttyrý, agroónerkásip kesheniniń jańa baǵdarlamasyn ázirleý júktelip otyr. Bul biz aıtqan aýyldy, aýyl sharýashylyǵyn órkendetýge úlken betburys bolmaq. Onyń júıeli ósip-órkendeýi joǵaryda tilge tıek etkenimizdeı, sý resýrstaryna tikeleı táýeldi. Osyǵan baılanysty Elbasy óz Strategııasynda sýǵa qatysty jańa saıasat tujyrymdaý qajet ekenin alǵa tartady. Álemdegi ozyq úlgini zerdeleý, jerasty sý­laryn óndirý, ony tıimdi paı­da­laný, bul iste álemdik ozyq teh­nologııaǵa súıenip qana qoımaı, jańa otandyq úlgisin engizý qajettigin júktep, eń bastysy, agroónerkásipte sýdy, ylǵaldy únemdeýdi keshendi túrde júzege asyrý kerek ekenin nazarǵa salady. Mine, bardy tirshilik kózine paıdalana otyryp, elge kerekti tabý, ony qajetke jaratý isin Memleket basshysy osylaısha jan-jaqty atap ótedi.

San salany qamtyǵan uzaq merzimdi strategııanyń negizgi túıini, bul áleýmettiń ál-aýqatyn kóterý, órkenıetti ómirdi qazaq topyraǵynda qalyptastyrý, ony dástúrli etip ornyqtyrý. Bul jóninde Elbasy «Basty mindet – kedeıshiliktiń ósýine jol bermeý. Kedeıshilik eshbir qazaqstandyq úshin áleýmettik perspektıvaǵa aınalmaýy kerek. Biz óz azamattarymyz úshin ekonomıka men bıýdjettiń ósýine tikeleı táýeldi bolatyn eń tómengi áleýmettik standarttar men kepildikter belgileýimiz kerek» dep, atalmysh sala boıynsha atqarylatyn keleli isterdi taıǵa tańba basqandaı kórsetedi.

Túıindeı aıtqanda, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bul strategııasyn kemel keleshekke jasalǵan tyń qadam, aldynan úmit kúter adamdy qanattandyryp, oıyn oıatyp, sanasyn sergitip, jahandaný kezinde memleketti qalybynda saqtap qalatyn ulttyń tamyryn bekitip, talabyn ushtaıtyn adastyrmas baǵyt-baǵdar dep bilemiz. Bul isti oryndaý kezinde «Jetpese, birińdikin biriń jetkiz», dep danyshpan Abaı aıtqandaı, bardy uqsatyp, kemdi túgendep, ortany toltyryp, joqty taýyp, árqaısymyz qaryz ben paryzdy uǵyp, údeden shyǵyp, búkil el birigip bilek, jumylyp judyryq bolý enshimizge tıip otyr. Osyndaı jaýapty mindetti jaqsy atqarsaq, Qazaq eliniń bolashaǵy jarqyn, keleshegi kemel bolary sózsiz.

Ertarǵyn ASTAEV,

senator, Senattyń qarjy jáne

bıýdjet komıtetiniń hatshysy.