Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saılaýdan keıin resmı qyzmetine kiriskenine júz kún toldy. Árıne júz kún tarıh úshin qas-qaǵym ǵana sát. Biraq adam balasy júz kúnde kóktemde ekken egininiń piskenin, tólderiniń marqaǵa aınalǵanyn kóredi. Demek ár sátti baǵalaı bilgen adam úshin júz kún nemese bir toqsan da az ýaqyt emes. Sol sebepti Prezıdenttiń 100 kúnin sholyp shyqpaqqa bekindik. Alaıda áńgimeni tek áleýmettik máseleler turǵysynan órbitpek nıettemiz. О́ıtkeni qazaqstandyqtar úshin búginginiń eń ózekti máseleleri áleýmettik salada jatyr. Azyq-túlik baǵasy da, jalaqy da, bilim berý men densaýlyq saqtaý da qysqasy buqaranyń kúnkórisine tikeleı qatysy bar dúnıelerdiń barlyǵy osy «áleýmettik sala» deıtin keń aýqymdy uǵymǵa syıyp ketedi.
Ol áý bastan buqara men bıliktiń arasynda shyńyraý qalyptasa bastaǵanyn jaqsy bildi. Onyń kóp máseleden habardar ekenin, álgi shyńyraýdy sezip júrgenin biz twitter-degi jazbalarynan baıqaıtynbyz. Ári onyń akkaýnty feık emes ekenin de biletinbiz. «Iаpyr-aý, myna kisi joǵary qyzmette otyrsa da buqara qyzý talqylap jatqan dúnıelerdi bilip otyrady eken ǵoı» deıtinbiz ishteı. Keıin onyń bul daǵdysy memleket basqarý isine kirisken soń buqara men bıliktiń arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa qyzmet ete bastady. Al ózi Prezıdent retinde ustanatyn basym baǵyttarynyń biri etip áleýmettik máselelerdi sheshýdi tańdady.
Elimiz Konstıtýsııasynyń 1-babynda «Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary» dep jazylǵan. Bul degenińiz bizdiń el óz múmkindigine qaraı azamattardyń jaqsy ómir súrýine jaǵdaı jasaýǵa, áleýmettik teńsizdikti azaıtýǵa mindetteme alatyn memleket bolýdy kózdeıtinin bildiredi. Konstıtýsııalyq keńes biz sóz etken bapty osylaı túsindirgen. Odan bólek Konstıtýsııanyń birqatar ózge baptary da «áleýmettik memleket» qalyptastyrýǵa yqpal etýi tıis. Atap aıtqanda jumyssyzdyqty azaıtýǵa, áleýmettik qamsyzdandyrýǵa, zeınetaqy tóleýge, bilim alýǵa, densaýlyq saqtaýǵa, otbasyn, ana men ákeni, balany qorǵaýǵa, azamattardy múmkindigine qaraı turǵyn úımen qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaýǵa memleket mindetti. Árıne memleket bul baǵytta qyrýar sharýa tyndyrǵany da belgili. Biraq sońǵy jyldary halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń tómendegeni ras. Sodan da bolar Elbasy Nursultan Nazarbaev muny eskere otyryp, bıylǵy aqpan aıynda ótken Nur Otan partııasynyń XVIII sezinde halyqty áleýmettik turǵyda qoldaý máselesine aıryqsha nazar aýdarǵan bolatyn. Bul bastamany Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ármen qaraı jalǵastyryp áketti. Sóıtip memlekettiń halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan saıasatyna tyń serpin bergen jaıy bar. Shynymen «áleýmettik memleket» qurýǵa bel sheshe kirisken syńaıly. Maqsat – halqynyń qarny toq, kóılegi kók, ekonomıkasy damyǵan memleket qalyptastyrý.
Áý basta Q.Toqaev óziniń saılaýaldy tuǵyrnamasyn «Igilik barshaǵa! Sabaqtastyq. Ádildik. О́rleý» dep ataǵan edi. Prezıdenttiń saılaýaldy tuǵyrnamasyndaǵy basymdyqtar da áleýmettik salaǵa berilgen bolatyn. Tuǵyrnamada memleket áleýmettik salany damytýǵa qosymsha 2 trıllıon teńgeden astam qarjy bóletini aıtylǵan. Al bir ǵana densaýlyq saqtaý júıesine jumsalatyn shyǵyndy turaqty negizde arttyryp, IJО́-niń 5%-yna deıin jetkizý kózdelgen. Az qamtylǵan, kóp balaly otbasylar úshin 40 myńnan astam jaldamaly páter salynýyn qamtamasyz etý, 2023 jylǵa deıin elimizdiń barlyq óńirindegi stýdenttik jataqhanalar sanyn úsh esege kóbeıtý maqsattary da bar. Aıta bersek, tikeleı buqaranyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna yqpal etetin maqsattar kózdelgen-di. Keıin Q.Toqaev saılaýaldy tuǵyrnamasynda aıtylmasa da, el úshin ózekti sanalatyn birqatar máselelerdi sheshýdi de qolǵa aldy. Sóıtip áleýmettik máselelerdi sheshý bizdiń memlekettik saıasattyń basym baǵyttarynyń birine aınalǵanyn kórsetti. Máselen, azamattar alǵan nesıeleriniń bir bóligin keshirý máselesi Prezıdenttiń saılaýaldy tuǵyrnamasynda joq, biraq qoǵam úshin óte ózekti másele edi. Q.Toqaev osy bastama arqyly halyqqa aıryqsha qoldaý jasady.
Ras, buryn bul másele týraly qoǵam belsendileri ishinara aıtyp qalatyn. Alaıda azamattardyń nesıesin keshirýge qatysty bılik eshqandaı emeýrin baıqatpaǵan-dy. Sóıtip júrgende maýsymda Prezıdenttiń Jarlyǵy shyqty. Osylaısha elimizde alǵash hám sońǵy ret azamattardyń nesıelerin keshirý sharasy bastaldy. Qyrkúıekte bastalǵan shara kezinde kóp balaly, áleýmettik jaǵdaıy nashar otbasylardyń tutynýshylyq nesıeleriniń biraz bóligi jabyldy. Biletinder 500 myń adamnyń nesıesiniń bir bóligin memleket ótep bergenin aıtady. Halyq buǵan dán rıza. Oǵan Q.Toqaevtyń áleýmettik jelilerdegi resmı akkaýnttaryn sholyp shyqqan adamnyń kózi aıqyn jetedi. Sol kúnderi buqaranyń Prezıdentke degen alǵysy men yqylasy zor boldy. Sebebi bul shara eldegi nesıe alýshylarǵa úlken kómek bolǵany málim. Al bizdiń elde moınynda nesıesi bar adamdardyń sany Ulttyq banktiń esebi boıynsha 5 mln-ǵa, táýelsiz sarapshylardyń derekterine qaraǵanda 6.3 mln-ǵa jetken. Onyń 1,5 mln-y nesıelerin ýaqytynda óteı almaǵandar qataryna kirgen. Al otandastarymyzdyń bankterden alǵan nesıeleriniń jalpy somasy 4 trln teńgege jetipti. Mine, dál osyndaı kúrdeli jaǵdaı qalyptasqanyn eskere otyryp Prezıdent azamattarǵa bir ret memleket tarapynan járdem jasaýǵa bekinse kerek. Odan bólek Prezıdent aldaǵy tórt jyl ishinde muǵalimderdiń jalaqysy 2 ese ósetinin aıtqan-dy. Sóıtip 2020 jyldan bastap muǵalimderdiń jalaqysy 25 paıyz ósetin boldy. Ári qaraı kezeń-kezeńimen jalǵasa beredi. Prezıdent qazaqtyń «ash bala toq baladaı oınamaıdy, toq bala ash bolam dep oılamaıdy» deıtin (tanymal maqal «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 1921 jylǵy sandarynyń birinde osylaı jazylypty) maqalynyń búginde óte ózekti ekenin sezip otyrsa kerek. Áleýmettik másele sheshilmeı ózge sharýalardyń ońala qoıýy qıyn ekenin túsingen adamnyń áreketi bul.
Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqpen keri baılanys ornatýdyń mańyzyn eshqashan nazardan tys qaldyrmaǵany baıqalyp turady. Ony Prezıdenttiń el halqyna arnaǵan alǵashqy Joldaýy da aıǵaqtaıdy. «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda «Qoǵamdyq dıalog, ashyqtyq, adamdardyń muń-muqtajyna jedel nazar aýdarý memlekettik organdar qyzmetiniń negizgi basymdyqtary sanalady» degen edi Prezıdent. Al ózi memleket basqarý isine kiriskennen beri elimizdiń barlyq aımaqtaryn aralap shyqty. Eldegi kez kelgen máseleni nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysyp keledi. Prezıdenttiń twitter akkaýntyn sholyp shyqqan adam onyń eldegi árbir oqıǵaǵa beı-jaı qaramaıtynyn kóredi. Tabysqa jetken jas balany da, aryzyn aıtqan jasamysty da tyńdaıtynyn baıqaısyz. Marqakólde brakonerlerdiń saıran salyp júrgenin de twitter-de jazyp, tıisti qurylymdarǵa tapsyrma bergen-di. Nátıjesinde tabıǵatty tonap júrgen brakonerler tutqyndalǵany bar. Jaqynda Qytaıǵa jasaǵan memlekettik saparynda birneshe jyl buryn sol elde tutqyndalǵan otandasymyz Aqjarqyn Turlybaıdyń taǵdyryna qatysty máseleni kóterip, kórshi eldiń basshylaryna jeke ótinish aıtqany bar. Bul da buqaranyń kóńilindegi dúnıelerdi dóp basatynyn baıqatady. Basylymdar men ınternet resýrstarynda jaryq kórgen materıaldardy bólisip, lebiz bildirip otyratyny da Prezıdenttiń zamanaýı kommýnıkasııa quraldaryn buqaramen baılanys úshin tıimdi paıdalanatynynyń belgisi. Ári saılaýda ózine daýys berip, qoldaǵan halqynyń ıgiligi úshin qyzmet etý jaýapkershiligin sezinýdiń kórinisi. Bul − buqarasyn sońynan ertý úshin asa mańyzdy qasıet. «Artynan eli ermegen basshy – basshy bola almaıdy. Basshynyń artynan ermegen el – el bola almaıdy. Qudaıǵa shúkir, ázir basy aman, maly túgel elimiz de bar, el qamyn oılap, týra bastarlyq erimiz de bar» depti Júsipbek Aımaýytuly osydan bir ǵasyr buryn. Bizdiń taqyryp retinde ult zııalysynyń sózin tańdaýymyzdyń syry osynda.