Qandastardy qoldaýǵa arnalǵan qujat

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaev 2017 jyly ótken Dúnıe­júzi qazaqtarynyń V quryl­taıyn­­da she­teldegi qazaqtardy qoldaýdy qu­jat­ta­malyq qamtamasyz etý jóninde naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Mine, osy rette «Otandastar qory» KeAQ Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligimen birigip sheteldegi qazaq­tar­dy qoldaý jáne erikti qonys aýdarý máselelerin retteýge baǵyttalǵan zań jobasyn ázirleý ústinde.

Jıynda atalǵan zań jobasy jáne elge oralǵan aǵaıyndarǵa kórsetiletin qyzmetter jónindegi máseleler jan-jaqty qozǵaldy. Naqtylaı aıtqanda, otyrysta elge oralǵan qandastardyń máselelerin retteıtin qazaqstandyq zańnama júıesi jáne sheteldegi qazaq­tar­dy memlekettik qoldaý týraly zań jobasynyń daıyndaý barysy, Ishki ister mınıstrligi Kóshi-qon qyzmeti tarapynan repatrıanttarǵa qyzmet kórsetýdi ońtaılandyrý jáne avtomattandyrý sharalary talqyǵa tústi.

Basqosýdy Qoǵamdyq komıssııanyń tóraǵasy – Parlament Senaty Áleý­met­tik-mádenı damý jáne ǵylym komı­tetiniń tóraǵasy Murat Baqtııaruly júrgizip otyrdy. Ol «Otandastar qory» KeAQ janynan keńesshi organ retinde qurylǵan komıssııanyń negizgi mindetin aıta kelip, sheteldegi qazaqtardy qoldaý jáne repatrıasııa prosesterin retteý barysynda memlekettik saıasattyń ózekti máselelerin talqylaý, zańnamalardy jetildirýge qatysty usynystar engizý, qabyldanatyn sheshimder boıynsha jurtshylyq múddesin bildirý, pikirin eskerý asa mańyzdy ekenin sóz etti.

Aıta keteıik, komıssııa quramynda memleket jáne qoǵam qaıratkerleri – Qýandyq Turǵanqulov, Oralbaı Ábdikárimov, Aıdos Sarym, Túrkitaný jáne Altaı ǵylymı-zertteý ortaly­ǵy­nyń dırektory Qarjaýbaı Sartqo­ja­uly, Májilis depýtaty Beıbit Mamraev, Qazaqstan zańgerleri odaǵynyń tóraǵasy Serik Aqylbaı, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti AQ Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli, sondaı-aq ǵalymdar, saıasattanýshylar, sarapshylar bar.

Otyrysta zań jobasyn tanystyrý úshin sóz kezegi «Otandastar qory» KeAQ-nyń vıse-prezıdenti Maǵaýııa Sarbasovqa berildi.

Zań jobasyn daıyndaýǵa Qazaqstan Konstıtýsııasy, Elbasy N.Á. Nazarbaev­tyń 2017 jyldyń 23 maýsymynda ótken Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryl­­­taıynda el Úkimetine bergen tap­syr­­­ma­sy negiz bolǵanyn aıta ke­lip, ol: «Zań jobasy bıylǵy 30 shil­dede jáne 13 qyrkúıekte múddeli mem­le­kettik organdardyń qatysýymen ótken otyrysta talqylanǵan. Osyǵan oraı, tıisti usynystar men eskertýlerdi qaras­tyryp, zań jobasynyń normalaryn ózger­tip, tolyqtyrdyq. Zań joba­sy­nyń tujyrymdamasy men zań jobasy tolyǵymen memlekettik tilde ázirlendi», dedi.

Baıandamashy odan ári zań jobasyn qabyldaýdyń maqsaty sheteldegi otandastardy memlekettik qoldaýǵa baılanysty qoǵamdyq qatynastardy retteýdiń qajetti quqyqtyq negizin qurý ekenin jetkizdi.

M.Sarbasovtyń sózine qaraǵanda, zań jobasy álemdik tájirıbeniń zamanaýı úrdisterine, jınaqtalǵan tájirıbege, sonymen qatar memleket pen qoǵamnyń bolashaǵy týraly ǵylymı dáleldengen zertteýlerge negizdelgen. Onyń aıtýynsha, sheteldegi otandastardy qoldaýdy kúsheıtý – etnostyq qazaqtar mekendegen memleketterde saıası jáne ekonomıkalyq turaqtylyqtyń bolmaýy, qarýly qaq­ty­­ǵystardyń oryn alýy, ana tilin, dástúri men mádenıetin saqtap qalý múmkindikteriniń shektelýi jáne ózge de máselelerge tikeleı baılanysty. Onyń ústine, zań jobasyn ázirleý sheteldegi otandastardyń quqyqtyq jaǵdaıyn zańnamalyq retteýdiń biryńǵaı arnaıy quqyqtyq aktiniń bolmaýynan týyndap otyr.

Jıynda belgili bolǵandaı, zań joba­synyń basty jańashyldyǵy – onda usynylyp otyrǵan «Qazaq kartasy» etnostyq qazaqtardy, sonymen qatar shet memleketterde turyp jatqan bu­ryn­ǵy otandastarymyzdy qoldaýǵa baǵyt­talǵan mańyzdy qujat bolyp taby­latyndyǵy. «Qazaq kartasyn» usyný­daǵy maqsat – mádenı mura men tildi, ta­rıhty, salt-dástúrlerdi, sondaı-aq Qa­zaqstan halqynyń týystyq jáne tildik qundylyqtaryn qoldaý.

Sondaı-aq «Qazaq kartasy» bizdiń elge etnostyq qazaqtardyń qonys aýda­rýyna septigin tıgizedi, buǵan qosa sheteldegi qazaq dıasporasynyń tarıhı Otanymen jan-jaqty baılanystaryn jandandyrýǵa serpin beredi jáne sheteldegi otandastarymyzdyń tarapynan ınnovasııalar men ınvestısııa­lardy Qazaqstanǵa tartý úshin jańa múmkindikter týǵyzady.

«Qazaq kartasyn» alý úshin belgi­len­gen sharttar bar. Bul sharttardyń uzyn-yrǵasy áli talqylanyp jatsa da, olardyń birsypyrasyn aıta keteıik: qazaq ultyna jatatyndyǵyn nemese týý faktisin nemese Qazaq KSR-niń nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń burynǵy azamattyǵyn rastaıtyn qujattyń bolýy, qazaq tilin negizgi (bazalyq) deńgeıde bilý, qazaq mádenıeti, salt-dástúrleri men ádet-ǵurpy týraly negizgi bilimdi meńgerýi.

Otyrysta zań jobasyn qabyldaý sheteldegi otandastardy keshendi túrde mem­lekettik qoldaýǵa, memlekettik qol­daý­dyń negizgi kepildikterin zań júzinde bekitýge, sheteldegi otandastardyń Qazaq­stanmen jan-jaqty baılanystaryn kúsheıtýge jáne shetelde turyp jat­qan tabysty qandastarymyzdan ın­novasııalar men ınvestısııalardy bel­sendi tartýǵa, atajurtqa qonys aýdarýdy josparlaǵan qazaq dıasporasynyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa jol ashýy múmkin ekeni aıtyldy.

Basqosýǵa qatysýshylar zań jobasyna qatysty óz oı-pikirlerin, usy­nys­ta­ryn ortaǵa saldy. Aıtylǵan pikirler zań jobasyn odan ári pysyqtaý isinde qaperge alynatyn boldy.

Aıta keteıik, Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrliginiń máli­met­terine qaraǵanda, 1991-2019 jyldar aralyǵynda 304 839 qazaq otbasy nemese 1 042 589 qazaq tarıhı otanyna oralǵan. Degenmen, sońǵy eki jylda Qazaqstanǵa kóship kelgen syrttaǵy qazaqtardyń sany aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda eki esege qysqarǵan.