Shartaraptan kelgen shıpagerler

Eń bastysy, úsh kún boıy to­­­­­­­lassyz júrgen aýqymdy jıyn­da shartaraptan kelgen shıpagerler paıdaly da qyzyqty maǵlumattarǵa qanyǵyp, óz­de­rine qajetti dep tapqan sheber­lik dáristerine qatysýǵa qol jetkizdi.

Úndi medısınasyndaǵy «Aıýverda» men «Ioga» seksııa­synyń ózi túrli taqyryptarǵa taratylyp, medısınadaǵy bı­diń shıpalyq róli baıandaldy. Sol sııaqty staroverlerdiń medısınasy, fıtoterapııa, manýaldy terapııa, osteopatııa men emdik ýqalaý, apıterapııa, dástúrli qytaı jáne koreı, uı­ǵyr medısınasy, gırýdoterapııa, gomeopatııa, etnostyq me­dısına syndy 8 seksııa ju­mys istedi jáne seksııalarǵa bó­lin­gen taqyryptardyń ózi de ǵylymı turǵyda jan-jaqty qa­ras­tyryldy.

–Qazirgi tańda dúnıe jú­zinde dástúrli medısına men ha­lyqtyq medısınanyń róli  men tanymaldylyǵy artyp kele jatqany baıqalady. Álemniń kóptegen elderinde jergilikti turǵyndar úshin halyqtyq me­dısına medısınalyq-sanı­tarlyq kómektiń negizgi jáne qoljetimdi túri bolyp sanalady. Birqatar elde halyq­tyq medısına – dástúrli medısına degen ataýǵa ıe. Al Dú­nıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń 2014-2023 jyl­­darǵa arnalǵan halyqtyq medısına salasyndaǵy strategııasynda halyqtyq medısına men dástúrli medısınany jaqyn jyldarda damytýdyń baǵyttary anyqtalǵan. Iаǵnı, strategııa halyqtyq jáne dás­túr­li medısınanyń áleýetin paı­dalanýda DDU-ǵa múshe mem­leketterdiń qoldaýy men kúsh sa­lýyn qarastyratyn negizgi maqsattardy aıqyn­daı­­dy. Stra­tegııada ónimder­di, dástúrli medısına mamandary­nyń táji­rıbesi men qyzmetin baqylaý ar­qyly halyqtyq jáne dástúrli medısınany qaýip­siz ári tıimdi paı­dalanýǵa úlken mán berilgen. Sondaı-aq DDU-ǵa múshe memleketter óz elderindegi halyqtyq jáne dástúrli medısınaǵa baı­­lanysty jaǵdaılardy saraptap, elekten ótkizip, odan keıin onyń saıası sharalaryn, tártibi men jetekshiligin jasap, engizip otyrýǵa tıisti eke­ni aıtylǵan, – deıdi UǴA aka­­­demıgi, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «Dárilik zattar men medısınalyq bu­ıym­dardy ulttyq saraptaý orta­lyǵynyń» klınıkalyq farmakology Raı­sa Kúzdenbaeva.

Dástúrli medısınanyń eń mańyzdy mindeti – naýqasqa der kezinde bilikti mamannan kerekti medısınalyq kómek al­ǵan kezde paıdasynyń bolýy. Qazir  DDU-ǵa múshe memleketter strategııany júzege asyrý barysynda naqty bir tabystarǵa jetip otyrǵanymen, túıtkilder de joq emes. Bul máse­leler halyqtyń den­saý­ly­­ǵyn nyǵaıtýda dás­túrli jáne halyqtyq medısı­na­nyń rólin barynsha keń túsinip, qa­rastyratyn tıisti nor­matıv­tik qujattardy qabyldaý ar­qyly sheshilmek.

–Demek, bul máseleler biz­diń elimizdi de aınalyp ótpeı­di. Sebebi adam emdeýdiń yqy­lym zamandardan kele jat­qan ádisi áli de resmı túrde Qa­zaqstanda densaýlyq saqtaý júıesiniń bir bóligi retinde baǵalanyp otyr­ǵan joq. Son­dyq­tan da bir jaǵynan bul kon­ferensııa sáıkes sheshimder qabyldaý úshin medısına salasy basshylarynyń nazaryn­ aýdarýdy kózdeıdi, – dedi «Kom­plementarlyq jáne dástúr­li halyqtyq medısınasy ma­mandarynyń qoǵamy» RQB pre­zıdenti Nazıgúl Qońyr­taeva.

О́z kezeginde «Jas-Aı» ha­lyq­aralyq medısına orta­ly­ǵynyń bas dırektory, me­dısına ǵylymdarynyń dok­tory, professor Jasan Zekeı­uly: «Uly dala emi – tarıhy kúrdeli, qat­pary tereń, kıe­li ǵylym. Álem­niń ataqty ǵa­lym­dary moıyn­daǵan Uly dala emi túrleri tek Shyǵys me­­dısınasynyń ǵana emes, bú­kil álem medısınasynyń qa­­­­zy­­nasyna aınalyp otyr. Kon­­­ferensııanyń maqsaty – rý­hanı qundylyqtardy, et­nostyq-dástúrli medısına ádisterin jań­­­­ǵyr­tý, Qazaqstan halqynyń ómi­rin uzartý, sondaı-aq etnos­tyq-dástúrli medısınaǵa qa­tysy bar ár sala mamandaryn bi­riktirý», dedi.

Máselen, qazaq halyq medısınasy resmı túrde Qytaıda mate­­rıaldyq emes mádenı mu­ra­­lardyń memlekettik ka­te­­go­rııalary tizimine engen. Úrim­jidegi Shyńjań medısı­nalyq ýnıversıtetinde qazaq halyq medısınasy tolyq oqy­tylady eken.  Bul týraly habar taratqan «Sınhýa» agenttigi qazaq halyq medısınasy fa­kýl­tetinde qa­zaqtar ǵana emes, uıǵyr, tatar jáne qyrǵyz stý­dentteri de dáris alatyny tý­ra­­ly jazady. Sondaı-aq fa­kýl­­tette qazaq halyq medı­sı­nasynyń shejiresi, adamnyń tabıǵatpen, jan-janýarlar, ósimdikter álemimen ózara qa­rym-qatynasynyń fılosofııa­sy jáne dertti anyqtaý men em­deý joldary keńinen oqy­tylady. Qytaılar da qazaq ha­lyqtyq medısınasyna úlken qyzyǵýshylyq tanytady.

–Oqý úderisinde arnaý­ly oqý­lyqtar men oqý qural­da­­ry jáne 5 ǵasyr buryn ja­zyl­­ǵan, qazaq halyq medı­sına­synyń kópǵasyrlyq emdeý tá­jirı­be­sine negizdegen О́te­boıdaq Tileý­­qabylulynyń «Shıpa­ger­lik baıa­ny» kitabynan trak­tat­tar qol­danylatyny   ja­zyl­ǵan, – deıdi akademık Raısa Kúzden­baeva.

Sonyń ishinde qazaq ha­lyq medısınasynda kóbine­se ósim­dikter men jan-janýarlar­dyń maıyna baılanysty em túrleri keńinen tanymal bolǵa­ny, kóshpendi ómir saltyn us­tanǵan qazaqtar ańshylyq pen mal ósirýdiń san- ǵasyrlyq jo­­­lynda ań-qustardyń túrli aǵzalaryn ártúrli dertterge óte tıimdi paıdalana bil­ge­ni de naqty sıpattalady. Al ósim­­dikter men shópterdiń qan­daı em­dik qasıetterge ıe eke­nin te­­reń meńgergen qazaqtar adam­­­­­dardyń árbir aǵzasy men onyń qyzmetin jetik bilip qa­na qoımaı, kez kelgen kesel­den emdep otyrǵan. Árıne adam emdeýdiń ejelgi ádisteri qa­zirgi zamanaýı medısınadan aıyr­mashylyǵy aıtarlyqtaı bol­ǵanymen, dala shıpagerleri erekshe baıqampazdyq pen ómirlik tájirıbege súıenedi.

Sondyqtan da osy zamannyń oqymystylary da, medısına maıtalmandary da adam densaý­lyǵyn nyǵaıtyp, túrli dertpen kúresýge keshendi túr­de kelý kerek­tigin túsinip otyr.  Kóz­degen maqsatqa jetý úshin dári­ger­ler endigi jerde dás­túrli me­dı­sınany joqqa shyǵa­ra almaıdy.

Oǵan qosa, dástúrli medı­sı­na­nyń ózin týrızm men ta­bys­tyń kózine aınaldyryp otyr­ǵan elder bar ekenin de joqqa shyǵarmaýymyz kerek. Máselen, osy konferensııada etnostyq medısına týraly sóz bolǵan kezde Úndistannan kelgen mamandar 800-ge tarta ózindik tili bar úndi bıiniń em­dik áserleri týraly baıan­dasa, qazaqtar «Qara jorǵa» men «Búrkit» bıin alǵa tartty.

Qysqasy, qazir Qazaqstanda da shóptiń emdik qasıetterin tamasha qoldanyp otyrǵan fıtoterapevter, súlik salatyn, ınemen, núktelik ýqalaýmen emdeıtin tájirıbeli mamandar kóptep tabylady. Olardyń arasynda oralman aǵaıyndardyń úzilmegen tájirıbesi men tabysty áreketin de atap ótken artyq bolmaıdy.

Endigi jerde, óz kezeginde dástúr­li jáne halyq emshile­riniń qyzmeti qaýipsiz ári ke­pildi bolý úshin, olardyń jo­ǵaryda atalǵan salalary ókil­deriniń qyzmetin qadaǵalap, úılestiretin strategııalyq jos­par jasalýy tıis. О́ıtkeni adam emdeımin dep paıda úshin túrli qadamdarǵa baratyndardyń mysaly qaı kezde de tabylady. Al kerisinshe, qolynda altyn ınesi, shıpaly shóbi, epti qoldary bar dástúrli medısına ókilderine olardyń ónimderi men qyzmetin jetildirý jo­lyn­da naqty kómek pen qol­daý qajet bolyp jatady. Son­dyq­t­an da halqymyzdyń den­saýlyq salasyndaǵy qaýip­sizdigin qamtamasyz etý úshin qu­zyrly basqarý organdaryn qurýdyń qa­jet­tiligi kóri­nip tur. Oǵan qosa, halyq me­dı­sına­sy­nyń qaıta jandana bas­taǵan túr­leri densaýlyq saqtaý júıe­sindegi áriptestikte qo­symsha artyq­shylyqtarǵa ıe bolyp, olar­dyń halyqaralyq deń­geıde aqparat-tájirıbe almasýǵa jol ashý qajettigi aıqyn kórinis taba bastaǵan.

Ulttyq konferensııa­ny uıym­­­dastyrýǵa «Komplemen­tar­­lyq jáne dástúrli halyq me­­dı­sına­sy mamandarynyń qo­ǵamy» respýblıkalyq qoǵam­dyq birles­tigi muryndyq bol­ǵan-dy. Osy arada kom­ple­mentarlyq, ıaǵnı halyqtyq me­dısına men dástúrli medı­sınanyń arajigin ajy­rata ketken jón, desti ma­man­dar.

–Dástúrli medısına – bul álemdegi barlyq ulttardyń ta­rı­hymen birge jasasqan, eń mań­daıaldy, halyq densaý­ly­ǵyna qorǵan bola bilgen, san ǵasyrlar synnan ótken, úzdik emdeý tásilderin qol­dana biletin medısına. Al komplementarlyq medısına dástúrli medısınaǵa qaraǵanda adam sanasy, jany jáne tániniń tabıǵı úılesimdi jarastyǵyn basty nysan retinde qaraıdy. Sondaı-aq adam denesin tutas qalpynda, 12 múshesimen bir­ge basqaryp otyratyn jan ka­­nal­darynyń bolatynyn dá­­lel­deýden jalyqpaý kerek, – deıdi Jasan Zekeıuly.

Qalaı desek te, elimizde bi­­­rin­shi ret ótkizilgen «Uly da­la emi» atty I ulttyq kon­fe­rensııasynyń mańyzyn atap ótý kerek. Táýel­sizdik be­de­rinde dástúrli medı­sına salasynda tájirıbe jı­naqtaǵan  shı­pa­gerlerimiz shartaraptan kelgen dástúrli medısına ókil­derimen dıdarlasa otyryp, qandaı máselelerdi jolǵa qoıý qajettigin túsindi. Bul kúnderi halyqaralyq konferensııanyń qarary naqty usynys-tilekter boıynsha jetildirý ústinde.

ALMATY