AQSh-tyń aeronavtıka men ǵarysh keńistigin zertteý boıynsha ulttyq basqarmasy úndistandyq «Chandraıan-2» apparatynyń Aı betinen izderi tabylmaǵanyn habarlady. Buǵan deıin, naqty aıtqanda, 7 qyrkúıekte Úndistanǵa tıesili planetaaralyq stansanyń Aıdyń ońtústik polıýsi aımaǵyna qonǵany týraly habarlanǵan edi.
Aı orbıtasyna 20 tamyzda jiberilgen «Chandraıan-2» apparatynyń «Vıkram» modýli mamandardyń boljamy boıynsha, 7 qyrkúıekte Jer serigine jetýi kerek edi. Úndistan ǵarysh ortalyǵynyń aqparatyna súıensek, alǵashynda «Vıkramnyń» jyldamdyǵy tolyq baqylaýda jáne aýytqýsyz bolǵan. Degenmen, Aıǵa 2,1 shaqyrym qalǵanda modýl baǵytynan jańyla bastaǵan. Úndistandyq zertteýshiler qurylǵymen baılanys Aı betine qonýǵa sanaýly sekýndtar qalǵanda úzilgenin aıtady. Apparatty jiberýdiń negizgi maqsaty – Aıǵa «Pragıan» dep atalatyn rover ornalastyrý. Salmaǵy 27 kılogramm bolatyn alty dóńgelekti qurylǵy shamamen 14 kún boıy Aı bederiniń mıneralogııalyq quramyna taldaý jasaýy kerek-ti. Sonymen qatar ondaǵy seısmıkalyq jaǵdaıdan da habar alý josparlanǵan.
«Chandraıan-2» jobasy tolyqtaı Úndistanǵa tıesili. Joba quny 125 mln AQSh dollaryna baǵalanǵan. Stansa Shrıharıkota ǵarysh aılaǵynan ushyryldy. Qurylǵy da tolyqtaı memlekettiń zerthanalarynda daıyndalǵan.
Tapsyrma sátti oryndalǵanda Úndistan KSRO, AQSh, Qytaıdan keıingi Aı betine qonǵan tórtinshi el bolar edi. Bangalordaǵy ǵarysh ortalyǵynyń qyzmetkerlerimen qatar bul prosesti Úndistannyń premer-mınıstri Narendra Modı de baqylap otyrǵan. Ortalyq qyzmetkerleri «Vıkram» Aıǵa jaqyndaǵanda balasha qýanyp, birin-biri quttyqtap úlgergenin de jasyrmady. Ǵarysh agenttiginiń basshysy Kaılasavadıvý Sıvan apparattan túsken aqparatty taldap, málimetimen bólisetinin aıtty. Úkimet basshysy Narendra Modı «Bul – joqtan jaqsy, sondyqtan jetistikke jettik desek, artyq emes. Bolǵandy oılap, kóńil túsirmeı, alǵa júrýimiz kerek!» dedi. Kóp uzamaı agenttiktiń resmı saıtynda taldaý nátıjeleri men sýretter jarııalana bastady. Onda Aı bederiniń meteorıtter, asteroıdtar men kometalardan zaqymdanǵany, sonyń saldarynan ondaǵy geografııalyq erekshelikterdiń anyq kórinetini jazylǵan.
AQSh-tyń aeronavtıka men ǵarysh keńistigin zertteý boıynsha ulttyq basqarmasy qurylǵynyń ornyn anyqtaý úshin Aı betin sýretke túsirip, «Vıkramnyń» kórinbegenin málimdedi. Apparattyń Aıǵa qonbaǵany týraly naqty kesip aıtpaǵanymen, Jer seriginde aýyr apparattan qalǵan izdiń joǵyn aıtty. NASA qyzmetkeri Djon Keller «Aı betinde kóleńke kóp. «Vıkram» sondaı kóleńkeli tusyna qonýy múmkin. Al ol aımaqtardy anyqtaý eshqashan múmkin bolmaǵan» dedi. Modýldi izdeý jumystary áli jalǵasyp jatyr. Bir eskeretini, qurylǵy Aıdyń betine qonsa da jaramsyz. Osydan birneshe kún buryn úndistandyq zertteýshiler taǵy bir apparatty jóneltýge daıyndalyp jatqanyn jetkizdi.
Osy rette NASA basshysy Djım Braıdenstaın Halyqaralyq ǵarysh kongresinde Aı betine astronavttardy jiberý úshin AQSh-qa basqa elder tarapynan qoldaý men kómek keregin málimdedi. «Josparymyzdyń aýqymy men maqsattarymyzǵa qarap, múmkindiginshe ózgelerdiń kómegi keregin anyqtap otyrmyz», dedi ol. Degenmen, AQSh jobasyna qaı elderdiń qandaı dárejede qatysatynyn ashyp aıtpady. Jartyǵasyrlyq úzilisten keıin NASA 2024 jyly Aı betine astronavtaryn jiberýdi josparlap otyr. Al 2028 jyly Jer seriginiń betinde turaqty baza quryp, 15 jyl boıyna aqparat alyp otyrmaq. Budan túsken derekterdi qoldanyp, 2030 jyly Marsqa da qol sozbaǵyn aıtty. Buǵan deıin NASA-nyń Roskosmospen Aıǵa jaqyn stansa qurý jobasyna keliskeni habarlanǵan bolatyn. Alaıda Reseı bul jobada ózderine az mindet júktelgenin aıtyp, bas tartty.
Esterińizde bolsa, Úndistan 2008 jyly da «Chandraıan-1» dep atalatyn apparatyn Aıǵa jibergen edi. Atalmysh qurylǵy Aıdy orbıtadan baqylap, Aı betine qona almaı, qulaǵan bolatyn. Jospar boıynsha, apparat radarlar arqyly Aıdaǵy sýlardy anyqtaýy kerek edi. Degenmen, qulaǵan apparatpen baılanys 2009 jyldyń jazynda úzilip ári qaraı baılanysý múmkin bolmady.