Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Almaty qalasyn damytý týraly keńeste kópten beri qoǵamda qyzý pikirtalas týdyryp kelgen «Kókjaılaý» taý shańǵysy kýrortyn salý taqyrybyna núkte qoıǵan edi. Prezıdent óz sózinde: «Osy máseleni qaıta-qaıta qozǵaı bermes úshin men bul jobamen aınalysýǵa túbegeıli tyıym salamyn. Onyń ústine bul jobaǵa barlyq kásibı ekologtar qarsy bolyp otyr» degen bolatyn.
Qasym-Jomart Toqaevtyń «Kókjaılaý» shatqalynda taý shańǵysy kýrortyn salýǵa tyıym salý jónindegi sheshimi BUU tarapynan da qoldaý tapty. Bul týraly Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Berik Ýálı áleýmettik jelidegi paraqshasynda jazǵan bolatyn.
BUU Bas hatshysynyń orynbasary Olga Algaerova Qazaqstan Prezıdentine joldaǵan hatynda halyqaralyq qaýymdastyq Qazaqstan Prezıdentiniń bul sheshimin qoldaǵanyn jetkizdi. Hatta «Sizdiń «barlyq sheshimderdi qabyldaý kezinde halyqtyń oı-pikirin eskerip, qoǵamdyq tyńdaýlar júrgizý kerek jáne qabyldanatyn is-sharalardyń mán-mańyzyn azamattarǵa jan-jaqty túsindirý qajet» degen sózińiz maǵan erekshe áser etti. Bul tujyrym Qazaqstannyń ashyq jáne óz azamattarynyń belsendi róline negizdelgen sheshimder qabyldaý ustanymyn ilgeriletýge beıildiligin tanytady» dep kórsetilgen.
Iá, buǵan deıin qanshama qoǵam belsendileri men tabıǵat janashyrlary dál qazirgi jaǵdaıda «Kókjaılaý» taý shańǵysy kýrortynyń Almaty úshin asa qajettiligi joǵyn aıtyp dabyl qaqqan-dy. Ekologtar jobada kórsetilgen jasandy sý basseınderi arqyly qar jaýdyrý esh qısynǵa kelmeıdi dese, ekonomıster munyń qala bıýdjeti úshin qyp-qyzyl shyǵyn ekenin aıtyp shyr-pyr boldy. Qalaı aıtqanda da áleýmettik jeliler men BAQ-taǵy baıandaýlar jobany qoldaǵandardan góri kóńili tolmaǵandardyń basym bolǵanyn baıqatty. Kóńilge kúmán uıalatqan taqyryptyń túıinin Prezıdenttiń óz aýzynan estigen eriktiler toby «bul ádiletti sheshim boldy» desip jatty.
Sonymen «Kókjaılaý» taý shańǵysy kýrortyn salý isinde mamandardy ne mazalady? Qoǵam belsendisi Ashat Asylbekovtiń pikirinshe, joba qazirgi ýaqytta qala úshin ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz.
– Almaty mańynda qazir alty birdeı taý shańǵysy kýrorty bar deıtin bolsaq, sonyń birnesheýi búginde qyl ústinde tur. Iаǵnı bankrot bolýǵa jaqyn. Oǵan sebep, munda kelýshilerdiń sany belgilengen mejeniń nebári 25-30 paıyzynan aspaıdy. Onyń ózinde senbi jáne jeksenbi kúnderi. Munyń maýsymdyq kásip ekenin eskersek jaǵdaı tipti múshkil. Oǵan naqty eki sebep bar. Alǵashqysy, elimizde demalystyń bul túrine áýestenetinderdiń sany az bolsa, negizgisi ondaǵy qyzmet kórsetý quny qarapaıym halyq úshin qoljetimsiz. Bul aıtylyp ta, jazylyp ta júrgen másele.
Mundaı jaǵdaıda qala mańynan jetinshi taý shańǵysy keshenin salýdyń qanshalyqty qajeti bar? Eger taý týrızmi salasynyń tynysyn ashý úshin desek, qalǵan demalys oryndary da týrıst qabyldaýǵa qaýqarly. Bul rette eń aldymen qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartyp, týrıstik áleýetimizdi arttyratyn birqatar máseleniń túıinin tarqatyp alǵanymyz abzal. «Kókjaılaý» jobasynyń quny bastapqyda 750 mln dollar dep kórsetilse, keıinnen túrli pikirler eskerilip, 250 mln dollarǵa shegerildi. Báribir bul ońaı aqsha emes. Eger jeke ınvestorlar esebinen salynsa, quba-qup. Oǵan qýanbasaq, nalymaımyz. Al jergilikti bıýdjetke bul úlken shyǵyn. Salynǵan kúnniń ózinde keshenniń ózin aqtaý-aqtamaýy ekitalaı. Budan bólek oryn tańdaý máselesinde «Arhıt konvensııasynyń» keıbir talaptaryna saı kelmeıtin tustar bar. «Kókjaılaý» kýrorty salynady degen aýmaqta qar qalyń jaýmaıdy.
Sondyqtan jobada jasandy sý basseınderi arqyly bý shyǵaryp jasandy jolmen qar jaýdyrý kózdeldi. Eger qajet bolsa, Almaty mańynda tabıǵaty taý shańǵy kýrortyn salýǵa suranyp-aq turǵan basqa da nebir keremet aýmaqtar bar. Prezıdenttiń Kókjaılaý jobasyna tyıym salǵanyn ekologtar men belsendiler, jalpy qala halqy jappaı qoldap otyr. Muny joǵaryda atalǵan kemshilikter eskerilip, qoǵam pikirimen sanasa jasalǵan oń sheshim dep esepteımin, – deıdi Ashat Asylbekov.
Prezıdent Kókjaılaý jobasyna núkte qoımaı turyp ótken sońǵy qoǵamdyq tyńdaýda jobanyń qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaý týraly qujatqa sáıkes tabıǵatqa keltirilgen zııannyń orny 10-20 jyldan keıin ǵana qalpyna keledi dep kórsetilgen. Baǵalaý saraptamasyn ázirlegen «Qazekologııa» kompanııasynyń ókilderi shatqal tabıǵatyna, ásirese qurylys jumystary kezinde kóp zııan kelýi múmkin ekenin aıtqan.
Geografııa ǵylymdarynyń kandıdaty Nıkolaı Popov: «Jaıylǵan mal tuıaǵy taptap tastaǵan Kókjaılaý shatqaly órtten, týrısterden onsyz da kóp zııan shekken. Al shańǵy jolyn salý úshin kesiletin 5 myń aǵashtyń 90 paıyzy – jasandy kóshetter, onyń ornyna 50 myń aǵash egiledi» degen bolatyn.
Kýrort jobasyn synǵa alǵan Borıs Stepanov bolsa: «О́tken jyldar men ǵasyrlardyń derekterine qaraǵanda, taý shańǵysy kýrortyn salý jobalanǵan aımaqtaǵy ózen alqabynda mamandar kórsetkennen kóp tasqyn bolǵan. Kishi jáne Úlken Almaty ózenderi bastaý alatyn tustaǵy jerasty jáne jerústi kólderinen keletin qaýip eskerilmegen. Taýdan qulaǵan sý tasqyny kýrortqa baratyn kólikterdi basyp qalýy múmkin», dep jobanyń qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaǵan qujatta sel-tasqyn, kóshkin túsý qaýipteri durys eseptelmegenin alǵa tartqan edi.
Qasym-Jomart Toqaevtyń Kókjaılaý shatqalynda taý shańǵysy kýrortyn salýǵa tyıym salý jónindegi sheshimi BUU tarapynan da qoldaý tapty. BUU-y Bas hatshysynyń orynbasary Olga Algaerova Qazaqstan Prezıdentine joldaǵan hatynda halyqaralyq qaýymdastyq Qazaqstan Prezıdentiniń bul sheshimin qoldaǵanyn jetkizdi. Hatta «Sizdiń «barlyq sheshimderdi qabyldaý kezinde halyqtyń oı-pikirin eskerip, qoǵamdyq tyńdaýlar júrgizý kerek jáne qabyldanatyn is-sharalardyń mán-mańyzyn azamattarǵa jan-jaqty túsindirý qajet» degen sózińiz maǵan erekshe áser etti. Bul tujyrym Qazaqstannyń ashyq jáne óz azamattarynyń belsendi róline negizdelgen sheshimder qabyldaý ustanymyn ilgeriletýge beıildiligin tanytady» dep kórsetilgen.
Eske salsaq, «Medeý» muz aıdynynan tórt shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan shatqalǵa kýrort salý jobasy 2002 jyly kóterilgen. Buǵan deıin Almaty bıligi onyń taý ekojúıesine zııan keltirmeıtinin, joba týrızmdi damytý úshin óte mańyzdy qadam ekenin alǵa tartyp keldi. Alaıda Kókjaılaýǵa kýrort salýǵa qarsy qoǵamdyq ekologtardyń shaǵymy boıynsha sotta bes birdeı is qaralyp, prokýratýraǵa jıyrmadan astam aryz-shaǵym túsken.
Eske sala keteıik, el Prezıdenti qazan aıynyń sońynda ótken Almaty qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna arnalǵan otyrysta buryn zańsyz berilgen jerlerdi Ile Alataýy ulttyq parkine qaıtarý qajettigin basa aıtyp, aǵashtar men alma baqtaryn zańsyz otaǵandarǵa qatań baqylaý ornatýdy mindettegen edi.
ALMATY