Maǵaýııa Amanjolov degen esim ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynyń basynan bastap dúrkirep shyqty. Shyqqanda da, beıneleý óneri deıtin shyǵarmashylyq álem aıasynda jan-jaqqa taraldy. Bilmeıtinder oılaǵan shyǵar, bul ózi úlken oqý ordasyn bitirgen, myń boıaýly dúnıeniń qyr-syryn ábden meńgerip, ysylǵan azamat eken dep. Jo-joq, olaı emes edi. Maǵaýııa sol jyldarda óziniń stýdenttik ádemi, áserli ýaqytynda júr edi.
Ekinshi kýrsta júrip respýblıkalyq konkýrstarǵa qatysyp, kórmelerge sýretteri qoıyldy. Osy báıgege qatarlastary ǵana emes, ózin oqytatyn, beıneleý ónerine etene etip, qabiletin ushtaıtyn ustazdary da qatysyp edi. Alaıda, júıriktiń aty – júırik! Maǵaýııanyń eńbegi jandy. Mine, osy jetistik ol maǵynaly tirlik keshken barlyq jyldaryna ulasty. Ol Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵyna usynyldy. Eńbegi ǵajap edi! Biraq, áttegen-aıy, óte almady, syılyqsyz qaldy...
Arada ýaqyt ótti. Shyǵarmashylyǵy shyńdalǵan, esimi Odaqqa máshhúr bola bastaǵan M.Amanjolov Qazaq KSR Memlekettik syılyǵyna usynyldy. Eńbekteri burynǵydan da ǵajap, tamyrly, taǵdyrly bolatyn. Ol eldiń batyly bara bermeıtin, aıtýǵa aýyzy jasqanatyn qazaq halqynyń qasireti týraly san túrli taqyrypqa bardy. «Aqtaban shubyryndy...», ashtyq oqıǵalary, qazaǵym degen alashtyqtardyń kóńilin terbegen oılar... Osynyń bárin myń boıaýly, aıtary áride jatqan sýretteri arqyly elge jetkizsem dedi. Sóıtsek, boıaý tilimen-aq qazaqtyń qasiretiniń bárin ashyp berýge bolady eken. Dál solaı ekenin Jeltoqsan kóterilisinen keıin izin timiskilegen, keneptegi sýretterinen surqaı oqıǵalar izdegen «myqtylar» sheberhanasyna túndeletip kelip, árbir dúnıesine úńilip, «myna sýretiń ne týraly?» dep, ábden saýaldan keıin saýal berip, ishki oıyn bilmekke umtylǵanda óziniń nendeı taqyryptardy qozǵaǵanyn bir-aq bildi. Sóıtsek, Maǵaýııa álgindeı jabyq taqyryptardy qozǵaý arqyly qazaq jastarynyń sanasyna sáýle júgirtipti. Ádebıet áleminde Ilııas Esenberlın, Oljas Súleımenov, Aqseleý Seıdimbekov, Shona Smahanuly jáne basqa da aǵalarymyz qanshalyqty yqpal etse, beıneleý ónerinde Maǵaýııa dál solardaı iz tastapty.
M.Amanjolov Qazaq KSR Memlekettik syılyǵyn da ala almady. Ol oǵan ókingen joq. Alaıda, ishinde eńbegim adal baǵalanbady-aý degen jaman oı qaldy. Dese de oǵan qıraǵan joq! Shamyrqanyp, shabyttanyp ketti. Áriptesteri bara bermeıtin tyń oılarǵa qurylǵan sýretterin jazýǵa asyl ýaqytyn arnady. Kúnin – túnge, túnin – kúnge ulastyrdy. Bálkim, sharshaǵan da shyǵar. Ádiletsizdik, árıne, sharshatady. Keıbir kisiler Maǵaýııanyń osyndaıda sál bosańsyǵan sátterine kýá...
– Maǵaýııa sırek talant edi. Ol týraly maǵan jazýǵa yqpal etken Aqseleý Seıdimbekov. Sheberhanasyna bardym, jazǵan shyǵarmalaryn kórdim. Týyndylaryn tamsana qaraı júrip ózimen tildestim. Bilimdar jigit ekenine kózim jetti. Sóıtsem, ol ár shyǵarmasynyń taqyrybyna oraı qatty izdenedi eken. Kórkem dúnıelerdi de oqıdy, tipti arhıvke de baratynyn bildim, – dep eske alady aqyn Júrsin Erman. О́ziniń respýblıkalyq gazetke portrettik maqalasyn jazǵanyna marqaıady.
M.Amanjolov týraly kóp jazylypty. Respýblıkalyq barlyq gazetterde esimderi elge áıgili jýrnalıster, aqyndar, qalam ustaǵandardyń talaıy oı tolǵapty. Solardyń biri búginde qazaqtyń qabyrǵaly qalamgeri atanǵan Qalı Sársenbaı.
– «Maǵaýııa Amanjolov» atty albom-kitapty jasaý kezinde sol materıalardyń bárin oqyp shyqtyq. Mákeń qaǵazǵa óte muqııat eken. О́zi týraly jazylǵan gazet-jýrnaldardyń eki-úsheýi, tipti on shaqtysyn keziktirdik. Arasynda odaqtyq basylymdar da bar. Biz qalam qaıratkerleriniń, óner zertteýshileriniń, sýretshi áriptesteriniń aıtqan lebizderin izdedik. Ishinen erekshe oılaryn ilip aldyq. О́zimiz qurastyrǵan (K.Moldabaeva – jary, Q.Amanjolova – qyzy, T.Aıtbaıuly – pýblısıst-jazýshy) álgi kitapta otyzdan astam pikir ıeleri qamtyldy. Árqaısysy ár qyrynan keledi. О́ıtkeni Maǵaýııa kóp qyrly sýretshi eken. Kitap qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde jaryq kórdi. Qarjylandyrǵan Shyǵys Qazaqstan oblystyq ákimdigi. Oblys ákimi Danıal Kenjetaıuly Ahmetov sýret óneriniń shyn janashyry eken. О́skemende kórmesin ótkizdi, Almatydan baratyn qonaqtardyń baryp-kelý shyǵynyn kóterdi. Albom-kitaptyń tusaýkeserin jasady. Qalaı ǵana osyndaı azamatqa razy bolmassyń? – dedim men.
Eger Maǵaýııa aramyzda júrse, búgingi kúni mereıli 70 jasyn toılar edik. Bar ma, joq pa – belgisiz. Árıne óte aýyr. Sondyqtan da oqylǵan quranda aty atalmady. О́mirlik syńary, sýretshi Kúlbaırash Moldabaeva bastap, úsh qyzy qostap ótkizgen as dastarqanynda sóz alǵandar ne derge bilmeı daǵdardy. «Ol – tiri», dedi biri. «Ol kókke ushyp ketken shyǵar» dedi – ekinshisi. О́ıtkeni arda azamattyń ólgenin kórgen eshkim joq. Habarsyz ketkenine 24 jyl bolypty...
Maǵaýııadaı sırek talant shyǵarmalary arqyly jasaı beredi. Ol úshin, onyń ónerin shynaıy baǵalaıtyn urpaq kerek. О́zi týǵan Qaraǵandy oblysynda da eske alatyn, eskeretin kisiler tabylady. О́ıtkeni onyń beıneleý ónerindegi qaldyrǵan izi aıryqsha. Bir ǵana óńirge, aımaqqa arnalmaǵan. Onda qalyń qazaqtyń talaıly taǵdyry bar.
Talǵat AITBAIULY,
jýrnalıst