Farıza apa

Mereıtoılyq dataǵa oraı ár jerlerde Farıza apama arnalǵan hám baǵyshtalǵan keshter, eske alýlar, duǵaly astar ótkizilip jatyr. Jurttan apamdy saǵynǵan kóńilderdiń lebizi men ańsaǵan júrekterdiń lúpili ańqıdy. Farı­za aqyn týraly qanshama jan te­bi­renterlik pikirler estımin, kól­deı maqalalardy oqımyn. Tú­singenim, «Farıza ketti, talant­ty kisi edi, maǵan mynadaı jaqsylyǵy ótip edi, bálenshege búıtip edi, túgenshege súı­tip edi» dep, sonshalyqty ta­lant­­tyń – poezııa padıshasynyń ómirden ótkenine «ılanǵan» hám ólimin «moıyndaǵan» nıetterdiń kóptigi... Biraq meniń júregimde apam áli menimen birge, qasymda, kún­de dastarqanymda, sóremde, tórimde. Osy ýaqytqa deıin solaı.

...Esimde ǵoı apamnyń qaıtqan kúni... qańtardyń 23-i, aqtútek boran.... «Jazylyp ketedi»… «osy em kýrsyn alǵan soń burynǵysynan jaq­sarady da, aýrýhanadan shyǵyp, apam qaıtadan qasymyzda júredi» dep eń sońǵy kúnge deıin oılap­pyn. Olaı oılamaýǵa sebep te joq emes. Aýrýhanaǵa barǵan saıyn­ ádebıet pen ónerdiń jaı-jap­sa­ryn áńgime etetin apam sońǵy bir kún­derinde ǵana «Osydan aman-esen tursam, Astananyń tórinde Meńdekeshke (Satybaldıev) arnap qa­tyryp turyp kesh ótkizem» dedi. Sózi nyq, daýsy shıraq. Aıtsa jasaıtynyna, oıǵa alsa, iske asyratynyna múlde kúmán keltirmeımin. Oǵan sebep sonaý jyldary – As­tanada áli jastar jınalatyn oqý oryndary men mádenı oshaqtar tap­shy ýaǵynda, rýhanı uıymdar men qarakózderdiń tap búgingideı kóbeıe qoımaǵan shaǵynda Farı­za apaı ózi uıytqy bolyp, Sul­tan­mahmut Toraıǵyrovqa arnap kesh ótkizgende mańaıynda bol­dym. Birneshe aı boıy Sultan­mahmuttyń kitabyn qolyna alyp, qaıta «súzip» shyqty. Birde úıine barsam, dıvanda kitap oqyp otyr, men kirgende kózildiriginiń as­ty­nan «keldiń be?» dep, bir qara­dy da, «Al, ne jańalyǵyń bar?» dep yqylasyn maǵan aýdardy. Amandyq-saýlyq surasyp, ár­túrli áńgimelerden soń, apamnyń kóńil kúıiniń «ornynda» ekenin tú­sindim. Tipti, apamnyń aqyn kó­ńi­liniń qanattanyp turǵanyn baı­qadym. Oǵan Sultanmahmut óleń­deriniń qatty áser etkenin de uq­tym. Shaı bólmege ótip bara jatyp kenet apam: «…Keseni qolyma alyp qaraı berdim. Ishinde naqaq kóz­den jas bar ma dep»… Sumdyq qoı!» dedi. Sultanmahmuttyń «Bir adamǵasyn» aıtyp, tamsanyp, rıza bolyp kele jatyr. Sol shaıdyń ústinde Sultanmahmutqa arnalǵan keshtiń ssenarııi, sóılenetin sóz, aıtylatyn oı, oqylatyn óleń… barlyǵy talqylandy. Apam­­­nyń sińlisi Eleonora ekeý­miz­­­ge dastarqan mázirin tapsyrdy. Sonda Eleonora ekeýmiz 4-5 astaý apamnyń soǵymynan ar­naıy sybaǵa-jilikterimen asyp aparǵanymyz, ony tartý reti­nen shatasyp, apamnan «sógis» alǵanymyz bar-dy. Toraıǵyrov keshin Farıza apam ózi júrgizdi. Sol keshte Astanadaǵy «men – zııa­lynyń» taıly-taıaǵy qalmaı qa­tysyp, Sultanmahmuttyń rý­hy bir shalqyǵan kún boldy. Sol keshten keıin osy elordada Sul­tanmahmuttyń esimin aıtqan bir musylman kórgenim joq…

Elorda demekshi, astanalyq bol­ǵanymyzǵa da jıyrma jyldaı ýaqyt ótti. Sol ýaqytymnyń 11 jyldan astamyn Farıza apam­men birge ótkizippin. Apam dú­nıeden ozǵaly qanshama jurt yqy­lasy estildi. Biri saǵynǵan, biri kúrsingen, biri joqtaǵan… Ar­naıy «estelik» kitaby da jaryqqa shyqty. Jurtshylyq «sońǵy kezde qasynda kóp júrgen Elena edi, ne der eken, ne jazar eken?» dep kútkeni de ras. Apam qaıtqan sát­ten bastap meniń telefonyma damyl joq, telearnalar: «Farıza apaı­dyń qaıtqanyna oraı jedel ha­bar túsirip jatyrmyz, kelip sóı­leńizshi» deıdi. «Farıza apam meniń anamdaı ǵoı, anam oń jaqta jatqanda, betimdi boıap alyp, teledıdarda «olaı edi, bulaı edi» dep sóılep turǵanym qalaı?» deımin. Olaı etýge dátim de barmady. Kúnde ózimmen birge júretin Farıza apam týraly «estelik» jazýǵa da sanam men júregimdi kóndire almadym. Tek apam qaıt­qaly ótkizgen keshterim men konsertterimde sahnadan rýhymen syrlasyp kelemin. Konsert demekshi, Farıza apam meniń elordadaǵy eń alǵashqy keshimnen bastap, ómiriniń sońǵy kúnine deıin qoldap, demep ótti. 2002 jyly Qyzylordaǵa «syımaı», anyǵy «syıdyrmaı», Astanaǵa kelgen kezimnen bastap, anamdaı qamqorlady. Alǵash kelgeninde «tikeleı bastyǵyń kim?» dep surady. «Meńjamal Álseıitova degen kisi» deımin. Apam: «A, kádimgi Meńjamal ma? Ol ózimniń Meńjamalym ǵoı, durys adam» dedi. Meńjamalmen de apamnyń arqasynda týystaı aralasyp, áli kúnge irgemiz alys­­taǵan joq. Endi qurylǵan elordaǵa kel­genimde esigin ashyp kútip otyrǵan kókemiz joq, tórt jyl bir oqý ornynyń jataqhanasynda turdym. Ony da sol kezdegi Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Kúlásh Shámshıdınova alyp bergen. Jataqhananyń jaǵdaıy belgili, ystyq sý, ashanasy joq, tym eski. Farıza apam Parlamentte depýtat. Kún saıyn jumys aıaǵyna qaraı qońyraý shalyp: «Esiktiń aldynda kólik kútip tur, shyq» deıdi de, qoıa salady. Apam aıtqan soń, apyl-ǵupyl júgire tússem, qyzmettik kóligimen shopyry Qurman aǵa kútip turady. Keıde kóliktiń artynda apam ózi otyrady da, men miner-minbesten kettik deıdi. Kólik qaıqań ete qalyp, zaý­laı jóneledi. Apam «Tynyshtyq pa, ne jańalyq?» deıdi, oǵan meniń jaýabymnan soń únsizdik ornaıdy. Qaıda, nege bara jatqanymyzdy men suramaımyn, ol kisi aıtpaıdy. Dittegen jerge jetken­nen soń, bir meıramhanaǵa, bolmasa bir saraıǵa kiremiz. Farıza apaıdy qaý­qyldaı qorshap, japyrlaı amandasqan jurt­tan sál yǵysyp, keıin sheginemin. Apam artyna jalt qaraıdy da, «Qaıda qaldyń? Beri júr», dep qasyna tartady. Qaýmalaǵan jurtqa «Sender myna Lenany tanısyńdar ma?» deıdi. Olar bolsa maǵan qarap, tanymasa da «A, tanımyz! Árıne!» dep shýlasady. «Joq, tanymaımyz» dese, apamnan «Osy sender nege talantty jastardy bilmeısińder?» degen «taıaqty jeıtinderin» biledi. Apamnyń tutqıyldan iletin minezi men jurttyń «sharasyzdyqtan» týǵan ótirikterine meniń ábden aıyzym qanady. Kóp bolsa 2-3 tost otyramyz, kimniń toıy ekenin endi túsinip kele jatqanymda, «men qaıttym, sen neǵylasyń?» deıdi apam, «men de» deımin.

Keıde apamnyń úıine qonyp, tańerteń jumysqa depýtattyń kóligimen jetemin. Ádette, kólikterdiń barlyǵy basqy kire­beriske jaqyndaı almaıdy, tek depýtattar men mınıstrlerdiń kólikterine ǵana ruqsat etilgen. Farıza apamnyń aıryqsha nómirli kóligi qaıqaıyp mınıstrlik aldyna kelip, meni mingizip, ne túsirip ketip bara jatqany áriptesterimniń birazynyń kózine «kúıik» bolyp, sypsyń áńgime taraǵany bar. Birde jataqhanamnan jaıaý­latyp, borandatyp jetem degenshe jumysqa keshigip qaldym. Entige bettep, lıftiniń tetigin basyp, ishke ensem, lıftide mınıstrim Shámshá Kópbaıqyzy Berkimbaeva tur eken (ol kezde mınıstrler, ákimder jurtpen az da bolsa teń ómir súretin). Meni tanı ketip, amandasyp, hal-jaǵdaıymdy surap jatyr. Basqan núkteme jetken soń, jyly qoshtasyp túse bastaǵanym sol edi, tap aldymnan ózimniń qyzmet etetin departament basshysy shy­ǵa kelmesi bar ma? Kóp ýaqyt ótpeı, bas­tyǵym shaqyryp alyp, sóge bas­tady: «Vy kto takaıa? S opozdanıem prıhodıte na rabotý, eshe s mınıstrom v odnom lıfte. Kak Vam ne stydno? Ponımaete! Gde sýbordınasııa?..». Borannyń saldarynan keshikkenimdi, mınıstrdiń lıftide turǵanyn bilmeı qalǵanymdy, tipti mınıstrmen birge jaı qyzmetker lıftige qatar otyrmasyn degen zań joq ekenin aıtyp túsindirip jatyrmyn, bastyǵym túsingisi kelmeıdi. Sóz láminen baıqaǵanym, meniń keńselik tártipke baǵyna bermeıtinim, bastyq kórse, quıryǵyn butyna qysa jylmańdap ketetin ury ıt sekildi ózgere qoımaıtynym, depýtattyń kóligimen «shalqaıyp» júretinim ol kisige «aýyr» tıip júrgen sııaqty. Meniń de shydamym taýsyldy. «Mynadaı jerde jumys istemeımin» dep esigin tars jaýyp shy­ǵyp kettim. Kabınetten sómkemdi alyp, shyǵa bergenim sol edi, uıaly telefonym shyr etti. Farıza apam! Kúnniń sýyq­­ty­ǵyn aıtyp, tońyp qalmadym ba, ne jańalyǵym baryn surap jatyr. «Jańa­lyǵym – jumystan kettim» dedim. Apam «Ne boldy?» dep ań-tań. Bolǵan jaǵdaıdy aıtyp edim, zildi myrs etti. Sol kúni ju­mysqa barmadym. Ertesine de barmaı, Astanany aralap júrsem, keshe meni ıtteı etip jibergen departament basshysy telefon soǵady: daýys yrǵaǵy ózgergen, pushaıman bolyp tur. «Pojalýısta, prıhodıte» dep jalynady. Ne de bolsa, Farıza apamnan dúmpýdiń jetkenin jáne osal tımeginin sezdim. Shynynda solaı bolyp shyǵypty. Meniń jaǵdaıymdy aıtyp mınıstr Shámshá Kópbaıqyzy Berkimbaevaǵa telefon soǵypty. «Anaý, dırektorsymaǵyń senimen birge lıftige nege minesiń dep ursatyn kórinedi? Bul ne degen aqymaqtyq? Baıaǵyda Muqaǵalıdi da óstip óltirip edi qazaq, ol senderdiń ondaı keńselik «tártipterińe» kóne almaıdy», depti. Farıza apam ómirinde qatty qurmettegen, «Qyz ǵumyr» atty óleńin arnap aıalaǵan elimizdiń qaıratker qyzdarynyń biregeıi Shámshá Kópbaıqyzy apama: «Mınıstrmen birge lıftige min­besin degen tártip joq, adamnyń bári birdeı ǵoı, apaı. Keńse qyzmetkerleriniń keıde osyndaıy bar…» dep aqtalǵan kórinedi. Aıtsa aıtqandaı, birneshe ret qońyraýdan keıin bastyǵyma baryp, túsinisip, qaıta jumysqa kirisip kettim.

Osylaı kúnde jumystan shyǵyp, ne toıǵa, ne keshke, bolmasa apam: «Ja­­taq­­hanadasyń ǵoı, etti saǵynǵan shyǵarsyń, úıge júr» dep alyp ketedi. Ekeýden ekeý bir tabaq etti alyp, án-jyrymyzdy aıtyp, syrlasyp otyramyz…. Sondaı syrlasýdyń birinde Astanada kesh ótkizgim keletinin aıttym. Apam: «Durys, el-jurtqa Astanaǵa kelgenińdi bildirýiń kerek» dep qoldaý kórsetip, ertesine jumys kabınetinde otyryp, Respýblıkalyq Keden komıtetiniń basshysy Berdibek Saparbaevqa telefon shaldy. «Berdi­bekjan, sen óziń Qyzylordada ákim bolǵanyńda oblysyńnyń ónerpazdaryn Almaty men Astanaǵa alyp kelip, jar­qyratyp kórsetip ediń, Elenany bilesiń ǵoı» dedi. Berdibek aǵa ar jaǵynan maqul­dap jatqan bolýy kerek, «Sol qaryndasyń qazir Astanada, el-jurtqa elordaǵa kel­genin bildirip, bir kesh jasaǵysy keledi» dedi. Tutqanyń ar ja­ǵy kóp sóı­legen joq, apam tutqany qoıyp jatyp: «Sheshildi, erteń aǵańa bar», dedi. Ertesine Berdibek aǵa: «Elena, Farıza apaı aıtqasyn ǵana dep oılap qalma, seniń ónerińdi qurmetteıtin eki adam bolsa biri – men, jalǵyz adam bolsa, sol – menmin» dep odan saıyn marqaıtty. Astananyń alǵashqy qalyptaspaǵan qıyndaý jaǵdaıyna, mádenı múmkindikterine qaramastan, kesh Kongress Hollda sol kezdegi ólshemmen joǵary deńgeıde ótti. Ony kesh sońynda jarty saǵat sóz sóılegen Ábish aǵanyń «Mynaý Astananyń aqtútek boranyndaı Farızanyń minezinen sańylaý taýyp, osyndaı iske muryndyq boldyrǵan sen myqtysyń» dep qaǵyta sóılep, jurtty kúldirip, atap kórsetkeni áli esimde. Bul 2004 jyl bolatyn…

Araǵa onshaqty jyl salyp 2011 jyly anam ómirden ozyp, ómirimde úl­ken ózgeris boldy. Farıza apamnyń qam­­qorlyǵy men adamgershiligin sol kez­de sezindim. Anammen birneshe ret das­­tarqandas bolǵany bar, sonaý 1992 jyly Qyzylordaǵa kelgen saparynda úıde bolyp, papamnyń da kózin kórgeni bar, arnaıy «kóńil asyn» berip, Quran baǵyshtady. Sol ýaqytta Farıza apamnyń da aýyryp, Germanııadan alǵashqy ota­syn jasatyp kelgen ýaqyty edi. Jaman aýrý kúnnen-kúnge dendep bara jatqanyn túsinsem de, Farıza apamnyń bolmysyna qarap dám-tuzy taýsylyp bara jatyr dep oılaı almadym. Aýrýhanada jatyp ta, hımııasyn alǵannan keıin biraýyq shaqyrǵan sharalarǵa qatysyp, sóz sóılep, jastarǵa qoldaý kórsetýdi bir sát te toqtatqan joq. Meniń anam qaıtqannan keıin, kóńi­limniń túsip júrgenin kórip: «Kópten be­ri úndemeı qaldyń, seniń de anaý Roza, Maq­p­aldar sekildi óz únińdi kórsetetin ýaqytyń kelgen joq pa?» dep, kejegemiz keıin tartyp, úmitimiz úzile bastaǵanda alǵa qaraı siltegen sózi áli jadymda. О́zi jaman aýrýdyń 4-stadııasynda júrip, ókpesin súıretip «Altyn qyran» qorynyń Prezıdenti, belgili óner men ádebıettiń janashyry Islambek Saljanovqa meni óz qolymen aparyp tanystyryp, aldaǵy konsertime demeýshi bolýdy tapsyrý úshin tek Farıza bolyp týý kerek shyǵar! Qazirgi zamandaǵy bıliktegilerdiń on eki múshesi saý, bálenbaı sheteldiń dardaı oqýynyń dıplomyn egelenip, 5-6 tildi ıgergenimen, bireýdiń talanty túgili, qaltalaryna paıda túspese eshteńege selt etpeıtinin kórgende yzadan jaryla jazdaısyń!

Farıza apam árbir aralasqan adamymen turaqty bolýǵa tyrysatyn. Qaısybir ónerge kelgen jastyń qaıdan shyqqany, ata-anasynyń kim ekeni, jaǵdaıy qalaı ekeni apamnyń nazarynan tys qalmaıdy. Eń aldymen sol adamnyń bútindelmeı turǵan jeri bolsa, bútindeýge, quralmaı turǵanyn qurasýǵa, bolmaı jatqanyn boldyrýǵa umtylady. Barlyq jan jú­regimen elimizdiń túkpir-túkpirinde júr­­gen talant kórse, sony baýyryna tartady. Izdeıdi, suraıdy, tapsyrady. Qazir álem meıirimdi ananyń sımvo­ly dep mat Terezany áýlıe tutady. Soń­ǵy kezde ol kisiniń de (qara jer habar bermesin) ártúrli daýly áreketteri baspasóz betterinde jarııalana bastady. Tipti, mat Terezany aıtpaı-aq, týǵan bala­larynan bezinip, tastap ketip júrgen kókek áke men analardyń kóbeıip ketkeni bizdiń qoǵamdy alańdatyp otyrǵanda, aǵasynyń toǵyz balasyn óz balasyndaı tárbıelep, asyrap-baqqan Farıza apamnyń keńdigi men adamgershiligine teń keletin tulǵany kórgenim joq. Bul bıiktik pen parasat bizdiń qazaq qyzdaryna ǵana tán bolsa kerek! Uly adamnyń tár­­bıesin alǵan balalarynyń da apam qaıt­qaly jarǵaq qulaqtary jastyqqa tımeı, apamnyń barlyq sharýalaryna bas-kóz bolyp, Farıza apamnyń qaldyrǵan ónegesin laıyqty jalǵap kele jatqanyna súısinemin.

Sonaý jyly Imanǵalı Nurǵalıuly Tasmaǵambetov Atyraý oblysynyń ákimi bolyp turǵanda Farıza apamnyń 60 jyldyq mereıtoıy ótti. Sheraǵa – Sherhan Murtaza bastaǵan jıynda Altynbek Sársenbaev, Nurlan Balǵymbaev, Zamanbek Nurqadilovterdiń qatysqany qandaı sándi-saltanatty edi?! Oblys ákimi apama kólik mingizdi. Toı sońynda Farıza apam barlyq atsalysqan azamattardyń basyn qosyp, dastarqan jaıyp, qyzmetterine rahmetin aıtyp, qurmet kórsetti, mingen kóligin «Sońymnan erip kele jatqan talantty qyz, aýlyńa jaıaý qaıtpa» dep maǵan mingizdi. Jurt razy boldy. Imanǵalı Nurǵalıuly «Jigitter, myna kólikke joǵary bilimi bar shopyr tabyńdar, kóligimiz Atyraýǵa qaıtyp kelsin» dep qaljyńdady. Apamnyń er-azamattardan artyq osyndaı keńdigi men bıik parasatyn kóre almaıtyndar da kóp boldy. Bireýler «Farıza oblys mingizgen kóligin mensinbeı, Elenaǵa bere salypty» dese, bizdiń qyzylordalyqtar, «Elena baryp, Farızanyń kóligin satyp alyp, «mingizdi» dep aıtyp júr» dep kúńkildedi. Farıza apam adamdardyń boıyndaǵy kórealmaýshylyqty, talantty baǵalamaýshylyqty, áıelderdi, qyzdardy tómendetýdi, az qazaqtyń rýǵa, júzge, jerge bólingenin qatty jek kórdi. Meniń alǵash keshimdi bastan-aıaq ótkizgen Berdibek aǵanyń isine razy bolyp, «Jalpy, anaý rýlasym, mynaý týysym dep bóliný – sandyraq. Azamattyq, adamdyq degen eshqashan rýǵa, jerge bólinbeıdi» deıtin.

Jalpy, ómirde Farıza apamnyń syrlas eń jaqyn eki qurbysy boldy. Onyń biri – О́skemende turatyn bilim salasynyń qaıratkeri Jázıra Aqataıqyzy, ekinshisi – memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ǵaınıken Aıdarhanqyzy Bıbatyrova. Farıza apam «Erteń men ólgesin, meniń dushpandarym menen ala almaǵan aqysyn senen alady. Seni tirideı jeıdi» dep eskertip ketip edi, osy kúni sol sózdiń dóp aıtylǵany kúnde dáleldenip júr.

Depýtattyq merzimi aıaqtalǵan soń da, apam qarap otyrǵan joq. Árbir ósip kele jatqan talantty jasqa me­ıirimin tóge aldy. Meniń jáne Azamat Esaly, Baýyrjan Qaraǵyz sııaqty jas aqyndardyń Astanadan páter alýyna tikeleı septigi tıdi. Apama kóptegen shaǵym aıta kelgen qarapaıym jurttyń balasyn baqshaǵa ornalastyrý, oqýǵa túsirý, jumysqa turǵyzý, tipti aýyr qylmys jasap isti bolǵan jastardyń túrmeden shyǵýyna da yqpal etkenine ózim kýámin. Farıza apam barda Astanada shyǵarmashylyq jastardyń «Shabyt» festıvali ótetin edi de, ár aımaqtaǵy talantty jastardyń basy qosylyp, máre-sáre bolatyn. Sońǵy kezde atalǵan festıvaldan «Ádebıet» nomınasııasyn alyp tastaǵanynan-aq apamnyń orny oısyrap turǵanyn kóremin.

Aqmola astana bolǵaly ár qıyrdan talantty kóptegen jastyń solaı qaraı aǵylǵan kezi. Jańa astanada ádebı orta qalyptasyp úlgermegen shaq. Jastardyń barlyǵy apaıdy aınalshyqtaıdy. Talaı jaqsy, jas qyz-jigitterdiń ishinde Farıza apam meni, jurtqa súıkimdi kórinetin anaý aıtqan «jibekteı» minezim men «jiptikteı» qulqym bolmasa da, aıryqsha jaqyn tutty. Meniń azǵantaı talantymdy baǵalaǵany bolar. Keıde sóılesip otyrǵanda menen «Osy sen bálensheni tanısyń ba?» dep joǵaryda otyrǵan bir laýazymdy kisi týraly suraıdy. «Sony qandaı adam dep oılaısyń?» deıdi. Men óz paıymymdy aıtsam, keıde shegi qatyp kúledi, birde úndemeı oılanyp qalady. Apam nege menen bireýler týraly pikirimdi suraıdy dep oılaıtynmyn. Qazir sol kezde apam­nyń árbir el basqarǵan adamdardyń sapasyna, deńgeıine ózinshe baǵa beretinin, ony tanýǵa, túsinýge umtylatynyn túsinip júrmin. Sonda meniń pikirim arqyly – deńgeıimdi tanyǵysy kelip jáne óziniń paıymyna naqtylyq izdeıtinin osy kúni sezinemin. Farıza apamdaı adamdy tanyp, baǵalaı biletin kóregendikti eshkimnen kórgenim joq. Búginde el basqaryp júrgen esti degen aǵalarymyzdyń ózi syrtymyzdan aıtylǵan ósek sózge erip, qaradaı qyıtıyp, sálemge jaramaı qalǵanyn kórgende, eshkimniń sózine ermeıtin, ádil­dikti qaq jaryp, qudaıshylyǵyn aıtatyn Farıza apamdy joqtaǵan keýdem ulı jóneledi…

Birde dastarqan basynda halqymyzdyń áıgili ánshisi Roza Baǵlanova týraly áń­gime boldy. Farıza apaı onsha mán bere qoıǵan joq. Keıbir zamandastary Roza Tá­jibaıqyzynyń sahnadaǵy erkeligin, bolmysyn keleke etetinin estip júretin edik. Ádettegideı, «Baǵlanova týraly ne oılaısyń?» dedi. Men jastaıymnan Roza Tájibaıqyzyn pir tutyp, ánshiligine tamsanyp kele jatqanymnan buryn, onyń keshegi Jeltoqsan oqıǵasynda bılik minberinde emes, alańdaǵy jastardyń ortasyna baryp, árbir qyz-jigittiń qolynan ustap, jylap turyp: «Aınalaıyn, úıińe qaıt. Qazir senderdi mynalar qyryp tas­taıdy ǵoı, analaryń ańyrap qalady ǵoı» dep shap-shaǵyn boıymen janushyra jalynyp, eńirep júrgenin kózimen kórgenderden estigenimdi aıtyp, Roza apaıdy Úlken adam dep baǵalaıtynymdy jetkizdim. Apam: «Ábish te osyny aıtyp edi» dedi de, úndemeı qaldy. Arada bir-eki aı ótken soń, bir kúni Farıza apam: «Men jalpy, kisige kózqarasymdy ózgertpeıtin edim, biraq sen meniń Roza Baǵlanovaǵa kózqarasym men pikirimdi 180 gradýsqa ózgerttiń. О́tkendegiden beri seniń sózderińdi oılanyp júrdim. Roza apaı shynynda Uly adam eken» dedi. Bul apamnyń ábden kózi jetpeı, kóńili ılanbaıtyn, naqty dálel bolmasa, «qashqanǵa da, qýǵanǵa da serik» kúnde kórip júrgen aýmaly-tókpeli bısymaqtardaı emes, adam qunyn aqylmen paıymdaıtyn salıqaly jan ekendiginiń bir belgisi edi...

Farıza apamnyń «Aıaǵyńa jyrtyq týflı kıip júrseń de, halyqtyń sózin sóılep júrińder» degen sózi sanamda jattalyp qaldy. О́z halqyn osylaı súıgen aqynnyń bolmysy men shyǵarmashylyǵyna ha­lyqtyń da mahabbaty artpasa, kemigen emes jáne Fa­rıza apa alystaǵan saıyn ol mahabbat ǵasyrlardan ǵasyrlarǵa jal­ǵasyp, kúsheıe túsetinine senemin.

Farıza apammen árbir ótkizgen ýa­qytym qalǵan ómirimniń kompasyna aınalǵandaı. Keıde bir sharýalardy «qalaı etsem eken?» dep oılaı qalsam, kóz aldyma Farıza apamnyń beınesi ornaı ketedi. Onymen ishteı aqyldasam, maquldasam… Sońǵy kúnderinde qo­ǵamdaǵy keleńsizdikterge qatty alańdady. «Bizdiń osy ýaqytqa deıin aıtyp, jazyp júrgenimizdiń bári «teris» bolyp shyqty ǵoı, eńbegimizdiń bári zaıa ketti» dep, qoǵamda arsyzdyqtyń kóbeıip, adamshylyqtyń tómendep ketkenine kúıinetin. Ásirese talanty joq, bir ólermenderdiń shyn talanttardy basyp-janshyp tórge umtylǵanyn qabyldaı almady. Keıde men: «Apa, qaıtesiz, ómir degen qyp-qysqa dúnıe, olardy da Qudaı jaratty ǵoı» desem, «Sen «keshirý» kerek deısiń, ómirde keshirilmeıtin dúnıeler bolady» dep bir-aq kesetin. Apam qaıtqanda belgili jýrnalıst Serik Abbas-Shah «Farızalardyń dáýiri bitip, Gogalardyń dáýreni bastaldy» dep jazyp edi áleýmettik jelide. Osy kúni «keshirilmeıtin jaǵdaılardy» jıi kórip, kúnde «jeńilip», sát saıyn «ólip» júrmiz.

…21 qańtar. Tús áletinde aýrýhanaǵa soqtym. Tóseginde túrli gazet-jýrnaldar. Kózildirigin kıip alyp, ádettegideı krossvord sheship, qaǵazǵa telmirip jatyr. Uzaq otyrmadym. Túnde apamdy túsimde kórgenimdi aıttym. Apam bir jyly jymıyp qarady da, únsiz qaldy. Ásheıinde ózi «búgin ne tús kórdiń?» dep suraıtyn. Men keıde tús kórip, ony boljap, solarym durys kelip otyratynyn biletin. Bir-eki kúnde shyǵatynyn aıtty. Esikten shyǵyp bara jatyp, artyma qaıta burylyp qaradym. Apamnyń aýrý ábden sharshatqan kózimen qıyla da  qımaı qaraǵanyn kórdim. Júregim solq etti… Sol qaraǵan janary áli kóz aldymnan keter emes…

Elena ÁBDIHALYQOVA,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri