Jańaózendikterdiń janaıqaıy

 «Jalǵyz úıi apattyq...»

Jańaózendegi eski úıler­diń «jyry» kópke sozyldy. Al­dymen «apatty» dep tanylǵan úı­ler keıin «tozyǵy jetken» dep baǵalandy. Aıyrmasy – «apat­ty» úı súrýge jatqyzylsa, «to­zyǵy jetkendi» kúrdeli jón­deý­men qalpyna keltirýge bolady eken. Qalaı bolǵanda da jalǵyz úıiniń jaıy kelispegen Jańaózendegi qos úıdiń turǵyn­dary «múıiz surap júrip, qulaq­tan aıyrylǵandaı» kúı keshkeli bir jyl...

Qazaqstan Premer-Mınıs­tri­niń 21.06.2012 jylǵy №821 qaý­lysymen bekitilgen «Qolje­timdi turǵyn úı-2020» baǵdarla­ma­synyń apatty turǵyn úıdi buzý jónindegi qanatqaqty joba­lar sheńberinde «Astana qala­synda jáne Mańǵystaý oblysyn­da apatty turǵyn úıdi buzý jónindegi pılottyq joba­lar­dy iske asyrý kózdelgen. Mań­ǵys­taý oblysy boıynsha pılottyq jobalarda Aqtaý jáne Jańa­ózen qalalarynyń qatysýy kózdelip otyr.

Úıleri buzylatyn turǵyndar úshin jáne Jańaózen qalasynyń turǵyndaryn Aqtaý qalasyna kóshirý úshin turǵyn úı salý josparlanyp otyr» delingen edi. Alaıda keıin Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Qoljetimdi turǵyn úı - 2020» baǵdarlamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly 2014 jylǵy 19 mamyr kúngi №01-03/705 qaýlysynda «Avarııalyq turǵyn úıdi buzý jónindegi pılottyq jobalar sheńberindegi turǵyn úı» degen kishi bólimdegi «2. Mańǵystaý oblysy boıynsha» degen tarmaq alynyp tastaldy. Bul Jańaózendegi apatty úıler turǵyndaryn Aqtaýǵa kóshirý degen máseleni de solqyldatyp ketti. Alaıda Jańaózen qalalyq ákimdigi Qazaqstan Res­pýblıkasy Úkimetiniń 2014 jylǵy 28 maýsymdaǵy №728 qaýlysymen beki­tilgen «О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi baǵdarlamasy» negizinde 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan «Jańaózen qala­syndaǵy tozyǵy jetken úılerdi joıý» maqsatynda is-sharalar jasaqtap is­ti óz qoldaryna aldy. Qala ákiminiń sol kezdegi oryn­basary T.Kóshmaǵanbetov «Aldaǵy on jyl ishinde ınvestorlar arqyly úı salyp, bul máseleni sheshemiz. 11 myńnan as­tam turǵyn Jańaózende sa­lynǵan jańa úı­lerge kezeń-kezeńimen kó­shi­riletin bo­lady» degen edi «Egemen Qa­zaqstan» ga­zetinde jarııalanǵan «Tozǵan úı­ler, to­qy­raǵan úmitter. Jańaózendegi toz­ǵan úı­lerdiń qulamaýyna kim kepildik be­re ala­dy?» (16.06.2015) taqyrybymen ja­rııa­­lanǵan maqalada.

Sonymen, Jańaózende apatty úıler máselesi birese «apatty», birese «tozyǵy jet­ken» bolyp qubylyp kelip, aqyry sońy daýǵa aınaldy. Jalǵyz úıin «apatty» dep ákimdikke tapsyrǵan turǵyndar men­­shigindegi úıden aırylǵandaryna narazy...

 «Ákesi ólgendi de estirtedi emes pe?»

«Qandaı qıyn nárseni de, qaıǵyly jaǵdaıdy da estirtip jatady, ne nársede de anyqtyq, ashyqtyq bolǵany jaqsy, «basy baıly bolsa – túbi saıly bolady». Ákimdik qyzmetkerleriniń áý bas­ta bizdi – ormandaı halyqty aldap nesi bar? Olar bizdi «úıdi notarıýs ar­qyly ákimdikke aýdaryp berseńizder, óz­ge meken-jaıdan berilgen úıler óz men­shikterińizge ótedi» dep sendirgen bolatyn. Biraq biz úıdi Jańaózen qala­lyq turǵyn úı kommýnaldyq jáne sharýa­shylyq bólimi MM-ne notarıýs ar­qyly tapsyrǵan soń araǵa bir aı salyp qo­lymyzǵa berilgen sheshimnen úıdiń jeke­shelendirilmeıtindigin bildik. Buryn apat­ty bolsa da óz úıimiz bar edi, endi jyr­tyq úıge zar bolyp otyrmyz. Eski-qusqy bolsa da ózińdiki bolǵan jaqsy ǵoı, onyń ústine qazaqpyz, qazaq bolǵan soń – ul-qyz bar, toı-sadaqa bar, ólim-ji­tim bar, tipti muragerlik degen de bar. Biz balalardyń betine qalaı qaraımyz, olar­ǵa ne qaldyramyz?» deıdi Toqtagúl Jan­toraeva. Bul – jalǵyz Toqtagúldiń emes, qos úıden qonys aýdarǵandardyń aıtary.

Jaıly-kúıli, jaǵdaıy jaqsy bolsa apatty úıde eshkim otyrmaıdy – óz aldaryna úı salyp nemese baspana satyp alar edi. Apatty úıde basqa mekenge qonys aýdarý­ǵa qaýqary joqtar ǵana otyratyny belgili. Aıtsa aıtqandaı, apatty dep tanylǵan eki úı turǵyndarynyń arasynda túrli sanatqa – áleýmettik jaǵynan az qamtylǵandar, kóp balalylar men arnaıy top­taǵy múgedekter, jetimder men olardy óz qamqorlyǵyna alǵandar, jumyssyzdar, zeınetkerler – bári de bar.

– Meniń joldasym ekinshi toptaǵy múgedek, jasymyz 70-ke taıap qaldy. Qolymda tuldyr jetim 5 jasar qyz bala bar, ulym jumyssyz, bankke tóleıtin úsh nesıemiz bar. Berilgen úıi tórtinshi qa­batta jáne óte salqyn. Bul úıdiń jaǵdaıy ózimizdiń apatty dep tanylǵan 43-shi úıimizden artyq dep aıta almaımyn, biraq osy úıdiń quny 13 mln teńge, ıaǵnı ákimdik jeke adamnan sonsha aqshaǵa satyp alǵan, kóne úıdiń baǵasy sonshalyqty qymbat bolatyn bolsa, biz apatty dep tanylǵan úıden op-ońaı aıyrylyp, ne úı joq, ne aqsha joq – dymsyz qalyp otyrmyz. Ákimdik dalada qaldyrǵan joq, baspanaǵa ornalastyrdy, biraq bul báribir bizdiń menshigimiz emes, – deıdi Toqtagúl apaı.

– Shıetteı bala-shaǵamen qonys aýda­rý ońaı bolǵan joq, biraq kóship kelgen úıimiz apatty jaǵdaıdaǵy úılermen shamalas salynǵan bolýy kerek, ol da eski. Terezesine kórpe ustap, jylyta almaı álekke qalǵan edik, – dep tolyqtyrdy kórshisiniń sózin Merýert Osgýnbaeva.

– Sol kezdegi qala ákimi Á.Daýyl­baevtyń turǵyn úıdi jalǵa berý týraly qaýlysy shyqty, odan keıin Ǵ.Baıja­novtyń tóraǵalyǵymen turǵyn úı komıs­sııasynyń sheshimi shyqty, oǵan qosa B.Baı­bozovpen turǵyn úıdi jalǵa alý sharty jasaqtaldy. Alaıda ýaqytsha bizge berip otyrǵan páterlerdiń basym bóligi óte eski. «Kisideginiń kilti aspanda» degendeı, bizdiń menshigimizge aýmaǵandyqtan, bul úılerdi ýaqytsha dep esepteımiz. Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksiniń 158-babynyń 1,4-bólikterinde mazmuny zań talaptaryna sáıkes kelmeıtin mámile, sondaı-aq quqyqtyq tártip negizderine kórineý qaı­shy keletin maqsatpen jasalǵan mámile, eger osy kodekste jáne Qazaqstan Respýb­lıkasynyń ózge de zańnamalyq aktilerinde ózgeshe kózdelmese, daýlanatyn mámile bolyp tabylady jáne sot ony jaramsyz dep tanýy múmkin, eger mámilege qa­tysýshylardyń biri ony mindettemeni oryn­daýdan nemese úshinshi tulǵa ne memleket aldyndaǵy jaýaptylyqtan jal­tarý nıetimen jasasqan jaǵdaıda, al mámileniń basqa qatysýshysy bul nıet tý­raly bilgen bolsa nemese bilýge tıis bol­sa, múddeli tulǵa (memleket) mámileni jaramsyz dep tanýdy talap etýge quqyly. Biz joǵaryda kórsetilgen kodeks normalaryna sáıkes aldaǵy ýaqytta mindetteme oryn­dalmaǵan jaǵdaıda tıisti talaptarymyzben sotqa júginetin bolamyz. Ákimdik qyzmetkerleri bizdi aldaǵandyqtan, olar­dyń is-áreketin zańsyz dep túsinemiz. Any­ǵyn aıtyp, ortaq mámilege kelýimiz kerek edi, deıdi turǵyndar.

Sondaı-aq turǵyndar «kórineý jal­ǵan mámileni, ıaǵnı syıǵa tartý sharttaryn jaramsyz dep taný, burynǵy úıi­mizdi bastapqy qalypqa keltirip berý, ákim­dikpen kórineý jalǵan ýáde bergeni úshin moraldyq jáne materıaldyq zııan retinde ár páter ıelerine 5 mıllıon teńge óndirý» talap­taryn da jetkizdi.

 «Eń basty qajettilik – turǵyndar qaýipsizdigi»

Turǵyn úı salasy qatynastary sa­lasyn­daǵy qoǵamdyq qarym-qatynas­tardy retteıtin Qazaqstan Respýblıkasy «Turǵyn úı qatynastary» týraly zań, zańǵa saı turǵyn úıdi berý tártibi jáne turǵyn úı kezegine turyp, memleket qorynan turǵyn úı alýǵa quqyly, ıaǵnı belgilengen sanattar týraly aıta kelip, Jańaózen qalasy ákiminiń orynbasary B.Izǵalıev «jalǵyz úıi apattyq» dep tanylǵandardyń da atalǵan sanatqa jatqyzylatyndyǵyn, sondyqtan sol azamattyń turǵyn úı kezegine turyp, memleketten kezekpen páter alýǵa quqy bar ekendigin aıtty.

– Memlekettiń turǵyn úı qorynan al­ǵan páterdi jekeshelendirý de osy zańmen retteledi. Zańnyń jekeshelendirýdi ret­teıtin 13-babynyń 7-tarmaǵynda qandaı jaǵdaıda memlekettiń turǵyn úı qorynan berilgen páterler jekeshelendirýge jat­paıtyndyǵy kórsetilgen. Sonyń 1-shi tarmaǵynda «jalǵyz úıi apatty» dep tanylǵan azamattarǵa memlekettik tur­ǵyn úı qorynan beriletin páterler jeke­shelendirýge jatpaıdy» dep anyq ja­zylǵan. Jańaózen qalasyndaǵy 1 shaǵyn aýdan 43-shi jáne Abaı-59-shy úıler «apatty» dep tanylǵan. Zańǵa sáıkes ákimdik ol azamattardy turǵyn úıdiń kezegine qoıyp, turǵyn úımen qamtamasyz etýi kerek. Sebebi birinshi kezekte – aza­mattardyń qaýipsizdigi mańyzdy. Apat­ty úıde bolýy múmkin jamandyqtyń al­dyn alý úshin ákimdik bıýdjetten qa­rajat bólip, ekinshi naryqtan birneshe páter satyp alǵan. Jańaózende jańa, daıyn úı joq, sondyqtan sý jańa úıler sa­typ alynǵan dep aıta almaımyn. Úı beril­gen soń, apatty úıler azamattardyń men­shiginde qala almaıdy, ol úılerde tu­rýǵa, satýǵa, bireýge berýge bolmaıdy. Son­dyqtan syıǵa tartý sharty negizinde ákim­dikke tapsyrdy, ákimdik onyń ornyna satyp alǵan páterlerin jekeshelendirý quqynsyz paıdalanýǵa berip otyr. Ne úshin ondaı zań qabyldanǵan? Apatty dep tanylǵan úıdiń ornyna berilgen páter nelikten jekeshelendirýge jatpaıdy dep jazylǵan? Sebebi – osy zań boıynsha kez kelgen kópqabatty turǵyn úıdiń kútip ustalýy, aǵymdaǵy jóndelýi, ýaqyt óte kele kúrdeli jóndelýi – shyǵyndarynyń bar­lyǵy sol úıdegi páter ıeleriniń ortaq min­deti bolyp tabylady. Al kez kelgen ǵımaratqa ýaqtyly aǵymdaǵy jáne kúr­deli jóndeý jasalmasa, ol apatty jaǵdaıǵa aın­alary sózsiz. Eger Úkimet «apatty» dep tanylǵan úılerdiń ornyna páterlerdi tegin bere beretin bolsa, azamattar masyl­dyq kúıge túsýi, «Úkimet báribir beredi ǵoı» dep ortaq múddege múldem qaramaı qoıýy múmkin. Bizdiń oıy­myzsha, kezinde osy zańdy qabyldaǵan kezde sondaı nıet-oı­men qabyldaǵan bolýy múmkin, deıdi qala ákiminiń orynbasary B.Izǵalıev.

Ańǵarǵanymyz – ákimdik jalǵa alý qunyn tólemeı, qansha ýaqytqa panalasa da merzimi shektelmeıtin turǵyn úı­men qamtamasyz etilgendikten bul tur­ǵyda másele joq dep sanaıdy. Al turǵyndar apatty bolsa da «óz úıimiz­den» aıryldyq, orny oısyrap qalǵan men­shiktegi múlkimizdi ákimdik nemen óteıdi degen ýájdi alǵa tartady. «Aldyńǵy kezek­te keregi – azamattardyń qaýipsizdigi» degen ákimdiktiń áý basta halyqty «jeke­shelendirý jaıly áńgimemen» aldaýsyratýy durys pa, álde apattyń aldyn alý úshin jasalǵan sońǵy qadam ba? Zańǵa saı másele sol kezde túsindirilgende, bú­gingi aıqaı týyndamas pa edi? Al qala áki­miniń orynbasary aıtqan «masyldyq» qan­shalyqty nanymdy? О́ıtkeni satyp al­syn, kezekpen alsyn – qabat-qabat úıde turyp, ortaq esikten kirip-shyǵyp, ortaq dálizdi meken etý qala turǵyndarynyń mańdaıyna jazylǵan taǵdyr, onyń bári ortaq múlikti kútip ustamaıdy degenge sený qıyn. Tipti jýyrda Jańaózen qala­syndaǵy kópqabatty turǵyn úılerdiń biri­niń jertólesinde eki birdeı santehnık jigit tokqa túsip qaıtys bolǵan edi. Sonda, apatty emes, biraq odan ári de emes, jeke ıeleri bar úıdiń jertólesindegi jaǵdaı – ortaq úıdiń gúl-gúl jaınap, shekesiniń shylqyp turmaǵanyn ańǵartady.

Tyǵyryqtan shyǵar jol qaısy?

Jańaózenge memleket tarapynan kó­ńil de, qarjy da az bólinip jatqan joq, qabyldanǵan arnaıy baǵdarlamalar da bar. Áıtse de, sheshimin tabamyn degende shıryǵa túsetin máselesi de kóp, ıaǵnı mysalda aıtylatyn «ketpenniń eki ushy» syndy – birin bassań biri mańdaıǵa tıedi. Nelikten? Qatelik zańnan ba, uıymdas­tyrýdan ba, álde halyqtan ba?

– 2000 jyly meniń otbasym turatyn Jańa­ózen qalasyndaǵy 1 shaǵyn aýdan­daǵy 49-shy úı apatty jaǵdaıdaǵy úı dep tanyldy. Sol kezdegi qala ákimi bizdi shaqyrtyp ju­mys isteıtinderge  «úı satyp ala­syńdar ma, joq salyp alasyńdar ma – ózderińiz tańdarsyzdar» dep aqsha berdi de, mújálsiz otbasylardy 5 shaǵyn aýdan­nyń 18-19-shy úılerine kóshirip, sol úıler­di jekeshelendirip berdi. Biz ol kezde jeke úıimizdi notarıýs arqyly ákimdikke ótki­zip bergen joq edik. Búgingi jaǵdaı múl­dem túsiniksiz – úı de joq, aqsha da joq, kópqabatty turǵyn úıdiń jerornynda ár­qaısymyzdyń úlesimiz bar emes pe, ol qaıda? Biz tyǵyryqqa tireldik, – deıdi T. Jantoraeva.

Sondaı-aq ákimdik bergen úılerdiń kommýnaldyq tólemderiniń qaryzdary aı saıyn aıqaıǵa aınalyp, turǵyndardy sot­qa shaqyrtýǵa deıin jetkizgen kezder bolyp­ty. Qala ákiminiń orynbasary bul máse­leniń sheshiletindigin, endi apattyq úı­den qonys aýdarǵan turǵyndar kelgenge deıingi qaryzdardy Jańaózen qala­lyq turǵyn úı kommýnaldyq jáne sharýa­shylyq bólimi tóleıtindigin jetkizdi.

Jańaózen qalasynyń áleýmettik máse­lelerin sheshýdiń birden-bir joly retinde turǵyndardy Aqtaý qalasyna kóshirý máselesi aıtylyp keledi. Maqalanyń basynda aıtqanymyzdaı, apatty úı turǵyndaryn osy sanatqa iliktirý de ke­zinde qozǵalǵan bolatyn. Jańaózen qalasy ákiminiń orynbasary B.Izǵalıevtiń aıtýynsha, qazirgi týyndap otyrǵan jaǵ­daıda apatty úıdiń turǵyndaryn Aq­taýǵa qonystandyrýdy, kezekke qoıýdy bas­shylyqpen kelisip, múmkindikterin, nus­qalaryn egjeı-tegjeıli qaraý qajet. Alaıda Aqtaýdan berilgen úıler de jekeshelendirý quqynsyz berilmek.

Jańaózen qalasynda Aqtaýǵa kóshe­tinderdiń sanatynda kezekte 1700 adam turǵan bolsa, bıylǵy jospar boıynsha 394-i kóshiriledi. «О́zenmunaıgaz» AQ qara­jatyna 2019 jyly Aqtaýdan jańa salynǵan úılerden 394 páter satyp alynǵan. 2020-2021 jyldary jalǵasyn tabatyn baǵdarlamaǵa taǵy da atalǵan munaı kompanııasy demeýshilik jasamaq.

– Aqtaýǵa kóshirse, árıne kelisemiz. Sebebi Aqtaý – úlken qala, qozǵalys kóp, ıaǵnı jumys tabylady degen úmit bar. Mysaly, Jańaózende 18-19 jastaǵy qyz balalarǵa kóshe sypyrýdy usynady, olar barmaıdy, al Aqtaýda úlken saý­da ortalyqtaryna satýshy bolsa da múm­kindik bolar edi. Jumys tabylsa depozıt ashyp degendeı, ári qaraı tirlik etýge bolady dep oılaımyn. Biz qazir Jańaózende qıyn jaǵdaıda qalyp otyrmyz, tıisti oryn­dar nazar aýdaryp, máseleni durys shesh­se eken deımiz, – deıdi M.Osgýnbaeva.

Aqtaý qalasynda tómengi shaǵyn aýdan­darda aǵashtan salynyp, túıe emes shybyn súıkense qulaǵaly turǵan eski úıler boldy. Qaýiptiligi bylaı tursyn, sylaǵy opyryla omaqasyp, balshyq ustaýy úshin aıqysh-uıqysh qaǵylǵan aǵashtary naýqas adamnyń qabyrǵalaryndaı arsıyp qalanyń surqyn ketirgen surqaı úıler búginde joq. Iske ınvestorlar ara­lasyp, ákimdikpen ekijaqty ońtaıly ke­lisim nátıjesinde másele aıqaı-shýsyz óz sheshimin tapqan bolatyn.

Investor men ákimdik ózara mindetterdi bóliske saldy. Mysaly, ákimdik jer-sý, gaz-tok, abattandyrý men avtojol máse­lesin, ıaǵnı ınfraqurylymdyq jaǵyn moı­nyna alyp, kompanııaǵa qurylys júrg­izýge jaǵdaı jasap berdi. Al kompanııa óz kezeginde apatty úıdi buzyp, súrip, ornyna úı salýmen aınalysty. Sondaı-aq 2 qabatty 16 páterli turǵyn úılerdiń ornyna 80-100 páterlik turǵyn úı salyp, 16 páterdi burynǵy ıelerine berse, qalǵandaryn satyp tabys tapty.

– Bul ádis Jańaózen jaǵdaıyna kel­meıdi, – deıdi B.Izǵalıev, – mysaly, apat­ty dep tanylǵan 43-shi úı – 32 páter­lik. Onyń ornyna ári ketse 60 páterlik úı salynady, ıaǵnı jartysy tegin ketedi degen sóz. Sonda kásipker qandaı paıda tabady? Bul ıdeıa da aıtylǵanmen, ınvestor tabyl­maǵandyqtan, ekinshi naryqtan páter satyp alý joly tańdalǵan.

Apatty úıler áli ornynda – buzylǵan da, súrilgen de joq. Oǵan qyrýar qarjy qa­­jet bolǵandyqtan, áli sheshimin tappapty. Biraq úı súrilgen soń ornyna úı sala ma, joq álde abattandyrý jumystary qol­­ǵa alyna ma – ol jaǵy da belgisiz jáne neni qalasa da ákimdiktiń erkinde, sebebi ol úı men oryn ákimdiktiń quzyryna engen.

Jańaózende qazir jańa úıler salynýda, biraq olar ınvestorlardyń kúshimen eken. Sonda, ınvestorlardyń apattyq úı­ler­diń  ornyna qyzyqpaıtyny qalaı?

Jırenshege ýáj joq

Iá, aıaǵy tabaldyryǵynan syrtqa shyǵyp jatqan úıine «qaıran meniń óz úıim, keń saraıdaı boz úıim» dep rahattanatyn Jırenshege ýáj joq. Eski bolsa da óz úıińniń aty – óz úıiń.

Apatty úıde aıtpaı kelýi múmkin qasirettiń aldyn alyp, turǵyndardy der kezinde ózge úılerge qonys aýdartqan ákim­diktiń áreketin durys degenmen, ha­lyqqa birden túsindirý jumystaryn júr­gizbegendigi, aldap-aldarqatýdyń sońy aıqaı-shý bolatyndyǵyn túsinbegendikteri óki­nishti. Sondaı-aq «satýǵa kelmeıtin, turýǵa taǵy bolmaıtyn» úıden basqa baı­lyǵy joq, qaı kúni qulary belgisiz bolsa da astynda ósip-ónip, otbasy shýaǵymen jy­lynyp, barynyń bereketin kórip, qyz uzatyp, kelin túsirip degendeı tirlik kesh­ken «jyly ornynan», eń bastysy bar baılyǵy – apatty bolsa da jalǵyz úıinen aırylý turǵyndarǵa materıaldyq jaǵynan da, psıhologııalyq jaǵynan da jeńil emes. Qala ákimi orynbasarynyń aıtýynsha, «apatty úı turǵyndaryna aq­sha berý – zańda kórsetilmegen». Apatty úı­den qol úzgen jańaózendikterdiń bir­qatary jumys tabylar degen oımen Aq­taýǵa kóshýge qarsy bolmasa, birqatary «báribir jekeshelenbeıtin bolǵan soń Jańa­ózen ne, Aqtaý ne? Biz úıimizden aldaý­men aırylyp, quralaqan qalyp otyrmyz ǵoı, biz utylyp otyrmyz» degendi aıtady. Olar­ǵa apatty jaǵdaıdaǵy úı – úı emes dep aıta almaısyń, sebebi ol – úı! Qansha qazaq otbasy sol úıdiń astynda ómir súrip keldi jáne tek Jańaózende emes barlyq qalada eski-qusqy úılerdi pana etkender áli de bar, tipti oǵan da zar bolyp vagon men jylý qubyrlarynyń boıyn qalqa etkenderge qaraǵanda, ol – úı jáne turǵyndardyń menshigindegi múlikten tegin aırylýyna opynýy túsinikti. Qoranyń da quny bolary anyq.

Elimizde eski úılerdiń máselesi bar.­ Apatty dep tanylǵan úılerdiń shýy tek­ Jańaózende emes, keıin ózge óńir­ler­de týyndaýy múmkin. Sondyqtan jańa­ózen­dikterdiń janaıqaıy – erteń-aq kóne úı­ler­de turatyndardyń basyna kelmesine kepildik joq.

Tyǵyryqtan shyǵar jol qaısy?

 Mańǵystaý oblysy