Intellektýaldy ult qalyptastyrýdyń qaınary

Osy izgi murattar baǵytynda uly hakim Abaıdyń týǵanyna 175 jyl tolý qarsańynda Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaq­stan» atty maqalasy jarııalanyp, qazaqstan­dyqtardyń qyzý qoldaýy­na ıe boldy. Bul oraıda memleket basshysy Q.Toqaevtyń Abaı muralarynyń máni jónindegi baǵdarlamalyq sózderi órkendi damýymyzda baǵdarshamdaı baǵdar kór­setedi. «Aqyn el-jurtyn túrli óner­di ıgerýge úgittedi. Sonyń bári ýaqyt­tyń talaby ekenin ol anyq ańǵaryp, ult­yna erterek ún qatty. Tipti qazir aı­typ júrgen ıntellektýaldy ult qalyp­tastyrý ıdeıasy Abaıdan bastaý aldy deýge bolady. Uly oıshyl ár só­zi­men ulttyń óresin ósirýdi kózdedi».

Mine, osy maqsatqa qyzmet ete­tin elimizdegi kóptegen ǵylymı uıym­dardyń biri – BǴM ǴK qarasty Aq­parat­tyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýty da «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqala ıdeıalaryn basshylyqqa alyp, uly Abaıdyń 175 jyldyǵyna tanymdyq-tálimdik is-sharalar belgilep atqarýda.

Qoǵamymyzdy aqparattandyrýdy mo­deldeý, ony basqarý salalarynda ir­geli zertteýler men qoldanbaly ázir­le­me­ler jasaý maqsatynda jumys is­teı­tin ǵylymı-zertteý ınstıtýty da túp­­­tep kelgende, elimizde ıntellek­týal­­­dy ult qalyptastyrýǵa septik etedi.

Uly Abaı da únemi eldiń alǵa jyljýyna, ósip-órkendeýine tileýles bolyp, óz shyǵarmalarynda osy ıdeıany ba­rynsha nasıhat etti. Ilgerileýdiń ne­gizi bilim men ǵylym ekenin aıtty. Abaı qazaqtyń damylsyz oqyp-úı­rengenin bar jan-tánimen qala­dy. Ǵu­lamanyń bul oılary bú­gin de ózekti ekenin memleket basshysy Q.Toqaev: «XXI ǵasyrdaǵy ǵylym­nyń maqsaty bıikke umtylý, alysqa qulash sermeý ekenin kórip otyrmyz», dep jazdy.

Bul jolda ǵylymı áleýettilikpen birge onyń ıeleri – ǵalymdardyń da jeke basynyń erik-jigeri, rýhanı myqtylyǵy mańyzdy.

AETI qyzmetkerleriniń, ásirese, jas ǵalymdarymyzdyń, doktorant­tar men magıstranttarymyzdyń qatysýymen «Abaıdy taný – ózińdi taný, eldi taný» aıdarynda ádebıet zert­teýshilerimen kezdesýler, ózara debattar, oqyrmandar konferensııa­laryn, dóńgelek ústelder uıymdas­tyrýdy josparlap otyr.

Ideıalar – qoǵamdy, sondaı-aq onyń múshelerin de qozǵaıtyn kúsh. Abaı ıdeıalaryn da ıntellektýal­dy ult qa­lyptastyrýda alǵa umtyl­dyrý­shy kúsh dep tanımyz. Jas ǵalym­darymyzdy ǵylym shyńdaryna talpyndyryp, Abaımen aqyldasýǵa talaptandyryp otyramyz. Bul izgi nıetterimiz Abaı jylymen shektelmeı, ǵylymı ómir saltyna aınalýyna qol jetkizý – asyl muratymyz dep bilemiz. «Nurly aqyl, ystyq qaırat, jyly júrek» árbir ǵalymnyń adamı-azamattyq sıpaty bolýyna umtylyp kelemiz.

Qoryta aıtqanda, Abaı: «Teginde adam balasy adam balasynan aqyl, ǵy­lym, ar, minez degen nárselermen ozbaq» dep, ǵylymdy adamdyqtyń basym sıpattarynyń biri etip kórsetedi, ony aldyńǵy orynǵa shyǵarady. Otyz birinshi qara sózinde «aqyl men ǵylym­dy tozdyratyn» ýaıymsyzdyq, sal­ǵyrt­tyq, oıynshyl-kúlkishildik, ıa bir qaıǵyǵa salyný, ıa bir nársege qu­mar­lyqtyń paıda bolýy sııaqty oı kesel­derinen saqtandyrady. Ol úshin: «Adam kóńili shyn meıirlense, bi­lim, ǵylymnyń ózi de tezirek qolǵa tú­sedi» dep, ǵylymǵa yntaly, talapty, tabandy bolýǵa shaqyrady. Al bilim men ǵylym – ıntellektýaldy ult qalyp­tastyrýdyń basty quramy ekeni aıan.

Maqsat Qalımoldaev,

QR BǴM ǴK Aqparattyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýtynyń bas dırektory