Tazalyq – saqtyqtyń kepili

Búginde Qytaı elindegi indetke álem úrke qaraýda. Eger, ony taldap qarasaq, bul birinshi indet emes. Ta­rıhta mundaı indetter oqtyn-oqtyn bolǵany da bel­gili ári onyń sebebi neden ekeni aıdan anyq. Buǵan mán bermeýshilik tanytyp, oǵan jeńil qaramaý kerek. Árıne tıisti saqtyq sharalaryn qoldanǵan abzal.

Áıgili Omar (r.ǵ) halı­fa­nyń tusynda bir elde juq­paly indet taraıdy. Jo­laýshylap kele jatqan ol (r.ǵ) adamdarymen sol indeti bar eldi mekenge ja­qyn­da­ǵan­da, qasyndaǵy bireý:

– Iа, halıfa, taǵdyr ózger­meıdi, peshene­miz­de­gi­ni kó­rermiz, osy indetti elge kir­eıik, – deıdi. Omar (r.ǵ) oǵan ilespeı, aýyldy aı­na­lyp ótedi.

Álgi adamnyń qaıtadan:

– Taǵdyrdan qashamyz ba? – degenine:

– Biz taǵdyrdan taǵ­dyr­ǵa ketip baramyz! – degen eken. Demek, budan túıetinimiz, aýrý-syrqaý taǵdyr bolsa, odan saqtaný da taǵdyr degen sóz shyǵa­dy.

Búginde saqtanatyn dú­nıe­ler kóp. Jep ishý men turmys-tirshilikti jaǵ­daıa­t­tarda asa qaǵilezdik qa­­jet. Dinimizde tazalyq jo­ǵa­ry orynǵa qoıylǵan bolsa, rýhanı tazalyq odan da joǵary. Jalpy, tıis­ti mamandarǵa júginip, ke­ńe­sine qulaq asqan jón. Ne­gizinde, tazalyqty tek indet kezeńinde ǵana usta­nyp emes, ony ómirlik salt­qa aınaldyrsa, quba-qup. Sebebi adamnyń jeke bas taza­ly­ǵy­nyń joqtyǵy, turmys-tirshiliginiń retsizdigi, sa­la­mat­ty ómir saltynyń bu­zyl­­ýy – indettiń basy. Bile bilgenge, «Din tazalyqtyń ústinde ornyqqan» degen hadıs te jetkilikti, onda adam aǵza múshesiniń taza­ly­­ǵy táptishtelingen. Iаǵnı azannan aýyz-muryndy shaıyp, dáret alý – taza­lyqtyń tańy. Qolyn jýyp, dastarqanǵa otyrý – súnneti tazalyqtyń kúni. Dáret alyp, ózine dem salý, Qudaıǵa jalbaryný, duǵa oqyp jatý – tazalyqtyń túni. Túshkirip jótelgende, esinegende, aýyzdy qolmen kólegeıleý – sharıǵattyń sharasy. Ystyq asqa úrlemeý – mık­rob taratpaýdyń joly. Al júrek tazalyǵy, ıaǵnı barsha tazalyqtyń qa­ly­by. Bastysy, Allaǵa táýe­kel etý, oǵan úmit artý, ár ýaqyt duǵa etý. Ony­men qosa, úreıge berilmeý, sabyrly bolý, yntymaqty bolý. Jeli­ler­degi negizsiz, árqıly máli­met­terge, aq­pa­rattarǵa ılanyp, ony árkim­ge taratpaý, ıaǵnı saq­tan­ǵandy Qudaı saq­taı­dy.

Muhammed (s.ǵ.s) paı­ǵam­­ba­rymyz: «Alla­hým­ma ınnı aǵýzý bı­ká mınál barası, ýál jýnýnı, ýál jýzam, ýá mın sáıııl ásqám», ıaǵnı osy duǵa arqy­­ly alapes, essizdik, teris oı, ártúrli keselder­den Ja­ratqan Allaǵa syıy­ný­dy úıretken. Al dýaly aýyzdy babalarymyz nápil qulshylyqtaryn kú­sheıtken, jamaǵattar du­ǵa­­­laryn asyrǵan, el bir­li­gin bekemdegen. Bul kezeń jaq­sylyqtardyń kóbeıip, meıirim­­diliktiń artyp, kú­ná­­dan qashatyn naǵyz uly múm­kinshiliktiń syndarly sáti.

Nurlan BAIJIGITULY,

dintanýshy, ımam