KО́KTEMGI DALA JUMYSTARYNA DAIYNDYQ OIDAǴYDAI

Keshe Úkimet úıinde Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen kezekti selektorlyq keńes bolyp ótti. Onda bıylǵy kóktemgi egis jumystaryna daıyndyq barysy týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaevtyń esebi tyńdaldy. Bıylǵy kóktemgi egis jumys­tary 19,1 mln. gektar jerde júrgi­zile­di dep josparlanyp otyr. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 255 myń gektarǵa artyq. Al egis al­qap­tary negizinen basymdyq berilgen daqyldar esebinen kóbeıtilmek. Dándi daqyldar 16,7 mln.gektar jerge egilse, maıly daqyldar 1,4 mln.gektarǵa egiledi. Bul kórsetkish ótken jylǵydan 18 paıyzǵa artyq. Eger maıly daqyldardan ortasha ónim alynatyn bolsa, bul ishki rynoktyń ósimdik maıyna degen qajettiligin tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri­niń aıtýynsha, elimiz ústimizdegi jyl­ǵy naýryzdyń aıaǵyna deıin syrtqa taǵy da  5,5 mln. tonna as­tyq eksporttaǵan kórinedi. Aldyń­ǵy jyldyń kórsetkishimen salys­tyr­saq, bul 1,3 mln. tonnaǵa artyq. О́tken jyly býnkerlik salmaqpen alǵanda 23 mln.tonna astyq jınalǵan bolatyn. Onyń  4,9 mln. tonnasy áli eksporttala qoıǵan joq. Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­li­giniń esepteýinshe, elimizdiń eks­porttyq áleýeti 9 mln.tonnany quraıdy eken. Degenmen, bıylǵy jyl da “aıqaısyz” bolmaıyn dep tur. Egis alqaptarynyń keńeıýi óz aldyna, ótken jyldan qalǵan as­tyqtyń el elevatorlaryn bosat­paýy problema bolyp otyr. Oǵan qosa, astyq baǵasynyń tómendeýi taǵy bar. Aqylbek Kúrishbaev Qara teńiz porttaryndaǵy astyq baǵa­synyń 190-nan 165 dollarǵa túsip ketkenin málimdedi. Osyǵan oraı mınıstr Qytaı jáne Reseı aýmaq­tary arqyly ishki rynokqa tonna­syn 20-40 dollarǵa jetkizetin as­tyq eksportyna sýbsıdııany kó­beı­týdi belsendire túsý qajettigin aıta ketti. Astyqty jeńildetip satý úshin qosymsha 10 mlrd.teńge qajet kórinedi. Bul úshin arnaıy joba jasalyp, memlekettik organdarǵa jiberildi. Kelisimdi tezdetip qa­raý­dy suraımyz. Bul elimizdiń astyq rynogyndaǵy jaǵdaıdy turaqtan­dyrýǵa kómektespek, dedi ol. Bıylǵy jyl shegirtkeniń bıo­lo­gııalyq belsendi jyly bolyp sana­lady. Atalmysh másele úshin respýblıkalyq bıýdjetten qarjy qarastyrylǵan, bul jóninen esh ýaıym joq. Degenmen keıbir zııankestermen másele týyndaýy múmkin. Sondyqtan elimiz aýyl sharýashylyǵy jerleriniń 900 myń gektaryn óńdeýden ótkizýi kerek. Zań boıynsha bul úshin jergilikti bıýdjet qarjy bólýi mindetti, al buǵan Jambyl, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Ońtústik Qazaq­stan oblystary ǵana qarjy qarastyrǵan. Al Premer-Mı­nıstr kóktemniń salqyn­dy­ǵyn, jazdyń tez shyǵýyna baı­lanysty astyqqa zııan kel­tiretin zııankesterdiń az bol­maýy múmkin ekendigin joqqa shyǵarmady. Taǵy bir másele, kóktemgi egis jumystary úshin jumsa­la­tyn janar-jaǵarmaıdyń bóli­nýi. Bul jóninde Premer-Mınıstrdiń birinshi orynba­sa­ry О́mirzaq Shókeev kezekti naýqanǵa baılanysty  aýyl sha­rýashylyǵy taýarlaryn ón­dirýshilerge janar-jaǵar­maı­dy jetkizýge jergilikti oblys ákimderi jaýapty ekendigin aıtty. Sonymen qatar ol dı­zel otyny men AI-80 ben­zıni rynoktaǵy baǵadan tómen baǵamen satylatyndyǵynan habardar etti. Bul saladaǵy kúrdeli másele retinde munaı­shylardyń pikirin keltirdi. Olardyń aıtýynsha aýyl sha­rýashylyǵy taýaryn óndirý­shi­ler janar-jaǵarmaıdy joǵary baǵamen satyp alýy múmkin. Osy oraıda, О́mirzaq Shókeev ony jetkizýshi ókil kompa­nııalardy qatań baqylaýǵa alý qajet ekendigin atap aıtty. “Baǵany belgilep, oblystar boıynsha kvotalardy anyq­taǵan soń jergilikti sharýa­shy­lyqtar men taýar óndirý­shilerge janarmaı jetkizý ákimderdiń jaýapkershili­ginde”, dedi ol. Selektorlyq keńeste ob­lys ákimderi kóktemgi egis ju­mystaryna daıyndyq deńgeıi týraly esep berdi. Mysaly, Qostanaı oblysynda 2-deńgeıli bankterdiń nesıe berý kezinde kepilge jer alǵy­sy kelmeıtindigi, alsa da amalsyz alatyndyǵy týraly aıtyldy. Premer-Mınıstr Kárim Másimov Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý jáne Baı­la­nys jáne aqparat mınıstrlik­te­rine bıýdjettegilerdiń jalaqy­sy 25 paıyzǵa artýyna baı­lanysty halyqqa buqaralyq aq­parat quraldary arqyly tú­sin­dirý sharalaryn júrgizýdi júk­tedi. Sondaı aq, Almaty obly­sy­nyń ákimi S.Úmbetov­ke  sý tasqyny­nyń saldaryn joıýǵa bó­lingen qarjynyń maqsatty oryn­dalýyn qadaǵa­laýdy tapsyrdy. Selektorlyq keńes sońyn­da sóz alǵan Premer-Mı­nıstr bıylǵy jylǵy kóktemgi egis jumystaryna daıyn­dyqty óte jaqsy deńgeıde dep baǵalady. Jyl saıyn janar-jaǵarmaı tóńireginde týyn­daı­tyn aıqaı-shý joqtyǵyna,  barlyq másele óz ornymen sheshilip jatqandyǵyna rızashylyǵyn bildirdi. Venera TÚGELBAI.