«Baı bolsań, elge paıdań tısin» degen kóne zamanda aıtylǵan naqyldy qazirgi kúnniń qaltaly azamattaryna qarata aıtýǵa bola ma? Munyń jaýabyn kesip aıtpas buryn búgingi bıznes qaýymdastyq pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynasty saralap alý kerek shyǵar.
Bir anyǵy, ulttyq býrjýazııanyń beli qatyp, qaltasy qalyńdaı bastaǵannan-aq áleýmettik jaýapkershilikti sezinýge degen yntasy oıanǵany haq. Muny elimizde jyldar boıy qalyptasqan mesanattyq dástúriniń baı tarıhyna qarap baǵamdaýymyz kerek. Alysqa barmaı-aq, kókp balaly analar máselesi bas taqyrypqa shyqqan sońǵy bir jyl ishinde bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligine qatysty, qaıyrym men qaıtarymsyz kómek dástúriniń qaıta jańǵyryp, jıi qaıtalanǵanyn aıtsaq ta jetkilikti. Mysaly, Almaty oblysynyń shaǵyn jáne orta kásip ıeleri ótken jyldan beri eki júzge jýyq otbasyna úı satyp alyp bergen eken.
- Oblystaǵy kásipkerlerdiń áleýmettik jaýapkershiligi óte joǵary deńgeıden kórinýde. Ásirsese, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylar men kóp balaly áýletterdi turǵyn úımen qamtýda jigitter únemi úlgi bolyp júr. О́tken jyly mesanattardyń muqtaj otbasyna baspana satyp alý berýin respýblıkada birinshi bolyp biz bastaǵan edik. Týra bir jyl buryn Talǵar aýdanyna barǵan saparymda kópbalaly otbasynyń eski monshany panalap otyrǵanyn estip, et-júregim ezildi. Bizde turǵyn úıdi kezeksiz alýǵa zańdyq turǵydan múmkindik az ǵoı, biraq, myna otbasynyń máselesin qalaıda sheshý kerek boldy. Jınalysta aýdannyń isker azamattaryna «Qazaqtyń balasymyz ǵoı, bir muqtaj otbasyna kómek bere almasaq, nesine at ústinde júrmiz?» dep qolqa saldym. Álgi jerde qaıyrymdy azamat tabyla ketip, otbasyna úı satyp alyp beretinin, tipti otaǵasyn jumysqa alyp, kómek beretinin aıtty. Bul jaqsy úrdisti elge taratyp, basqa da jomart jigitterdi uıymdastyrý kerek degen oıǵa keldim. Nátıjesinde, oblystyń barlyq aýdanynda qaıyrymylyq aksııasy jalǵasyp, kópbalaly otbasylarǵa óz qarjysyna úı alyp berýshiler qatary kóbeıdi. Búginge deıin kásipkerlerdiń qarajatyna satyp alynǵan baspana sany eki júzden asty. Iаǵnı, osynsha otbasy jeke shańyraqtaryna kirdi, - deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.
Talǵar demekshi, jaqynda ǵana osy aýdanda taǵdyr talqysyna túsken taǵy bir otbasyna qaıyrymdy azamattar birigip baspana syılaǵan bolatyn. Kóktemniń qara sýyǵy kúshine mingen kúnde Panfılov aýylynda jaldamaly úıde turatyn Sheńgelbaevtar otbasynyń baspanasyn ot shalǵan edi. Úıelmeli-súıelmeli 7 bala ósirip otyrǵan áýlet aıaq asty dalada qalady. Bul oqıǵa áleýmettik jeli arqyly jedel taralyp, qaıyrymdy adamdar berden kómekke qolyn sozyp, aqshalaı, zattaı qoldaý jasady. Jaǵdaıdy bilgen oblys ákimi Amandyq Batalov kásipkerlerge úndeý jasap, qıyn jaǵdaıda qalǵan otbasyna úı alyp berýge shaqyrdy. Úndeýge aımaqtaǵy «О́rkenıet konstrakshn» seriktestigi jedel ún qatyp, 2 kún ishinde kóp balaly otbasynyń baspana məselesin sheshýge kirisken eken. Jeke adamdar jınaǵan qarjyǵa qosymsha qarajat qosqan seriktestik basshylary, aǵaıyndy Aıbek pen Dýlat Shəkerovter Panfılov aýylynan aýmaǵy 91 sharshy metr bolatyn keń saraıdaı úıdi satyp aldy. Jaqynda kóp balaly otbasyna úıdiń kiltin tapsyrý saltanaty ótip, oǵan Talǵar aýdanynyń ákimi Jolan Omarov pen seriktestik ókilderi jáne aýdan jurtshylyǵy qatysty.
- Biz əkimdiktiń jeti balanyń taǵdyryna alańdap, jasaǵan úndeýine alǵashqy bolyp usynys bildirdik. Osy aýylda satylatyn 10 shaqty úıdiń ishinen sapaly, barlyq qolaıly jaǵdaıy bar eń jaqsysyn tańdadyq. Mańaıyna qamqorlyq jasaý, kópke qol ushyn sozý - qarjysy bar qaltaly azamattardyń paryzy dep bilemin. Osy shańyraqtyń balalary Qazaqstannyń eń myqty azamattary bolsyn, - dedi úıdiń qujattaryn ıesine tapsyrǵan sátte «О́rkenıet konstrakshn» seriktestiginiń ókili Jomart Raıymjanov.
Aıtpaqshy, aqpan aıynda osyndaı jaǵdaı Qarasaı aýdanynda da bolǵan edi.Oblysqa tanymal qoǵam belsendisi, erikti Zarına Shýmaevanyń úıi de aıaq astynan órtengen edi.Zarına hanym ata-anasyz qalǵan balalardy qamqorlyǵyna alyp, 22 jetkinshekti tárbıelep otyrǵan isimen búkil aımaqqa úlgi bolyp júrgen jan. Súıinerligi, olardyń shalǵna ottan eshkim zarbap shekken joq. О́rt sóndirýshiler de qyzyl jalyndy der kezinde der kezinde aýyzdyqtady. Jaǵdaıdy bilgen Qarasaı aýdanynyń ákimdigi órtten zardap shekkenderdi turǵyn úımen qamtamasyz etý úshin shuǵyl sharalar qabyldapty.
- Biz oqıǵadan keıin kóp balaly otbasyna ýaqytsha qonaqúıde turýdy usyndyq, olar bas tarttyp kórshileriniń úıinde qaldy. Sosyn mesenattardyń qoldaýymen olardy ýaqytsha baspanamen qamtamasyz ettik. Biraq, bul qonys bala sany kóp áýletke qolaısyz. Jaqynda turǵyn jan sanyn eskerip, aýmaǵy kem degende 150-180 sharshy metr bolatyn jekejaı taýyp, 22 balany qýantamyz. Buǵan aýdannyń atymtaı jomart azamattary qol uzyn sozady, ıaǵnı, mesenattar tilsiz jaýdan zardap shekken otbasy úshin úlken úı satyp alýǵa daıyn ekendikterin aıtty. El azamattaryna alǵysymyz sheksiz, - deıdi Qarasaı aýdanynyń ákimi Jandarbek Dalabaev.
Aıtpaqshy, osy Qarasaı aýdanynyń ortalyǵy Qaskeleń qalasynda taǵy 10 kóp balaly otbasy qonys toıyn toılaǵan bolatyn. Olarǵa jańadan boı kótergen «Qarlyǵash» turǵyn úı kesheninen satyp alynǵan páter buıyrǵan edi. Baspana «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha paıdalanýǵa berilgen.
Al ótken aıda Qapshaǵaı qalasynda «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha salynǵan «Teniz Towers» turǵyn úı kesheni qoldanysqa berildi. Jetpis páterden turatyn jańa keshen óńirdegi baspana muqtajdyǵyn sheshýge baǵyttalǵan eńbektiń jemisi. Bul joly óz shańyraǵyna qol jetkizgen adamdardyń qýanyshy tipten bólek boldy. Osy turǵyn úı keshinen 30 páterdi jeke qarjysyna satyp alǵan belgili kásipkerler – Bolat Ábilev pen Oraz Jandosov jańa úılerdi muqtaj jandarǵa syıǵa tartqan-dy.
Muqtaj jandardy baspanamen qamtamasyz etý oblystyń barlyq aýdanynda júrip jatyr dep aıtýǵa tolyq quqymyz bar. Mysaly Panfılov aýdanynda ótken jyly turǵyn úı kezeginde turǵan kópbalaly 13 otbasy baspanaly bolǵan. Al «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha taǵy 16 otbasyna jaldamaly turǵyn úı satyp alyp berý úshin 154,5 mln teńge bıýdjet qarjysy jumsalypty. Budan bólek, demeýshilerdiń kómegimen kóp balaly jáne az qamtylǵan 14 otbasy da jeke baspanaǵa qol jetkizipti. Buıyrsa, bul úrdis bıyl da jalǵasyp,«Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 48 otbasy turǵyn úımen qamtylmaqshy. Jalpy bul aýdanda 4392 otbasy ataýly áleýmettik kómek alyp, ótken jyly jalpy sany 20 772 adamǵa quny 2,7 mlrd teńgege bolatyn járdemaqy tólengen. Jańa jyldan bastap jańasha tásilmen tólene bastaǵan ataýly áleýmettik kómekti alatyndar qatarynda 3186 kópbalaly otbasy bar. Qańtar aıynda ǵana kópbalaly otbasylardyń 13 926 múshesine 147,3 mln teńge qazyna qarjysy bólingen eken.
Jalpy, oblysta turǵyn úı alý kezeginde 51 000 adam turǵan bolsa, onyń ishinde kópbalaly otbasylar sany – 6039 shamasynda. О́tken jyly barlyq baǵyttar boıynsha 1 447 kópbalaly otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etý josparlansa, jyl aıaǵyna deıin 1093 otbasy úıli bolǵan. Bul oraıda «Nurly jer» baǵdarlamasynyń úlesi úlken. Osy baǵdarlama boıynsha 151 otbasy baspanaly bolsa, satyp alý esebinen 346 otbasy, mesenattar esebinen 169 otbasy jáne «Baqytty otbasy» baǵdarlamasymen 427 otbasy turǵyn úımen qamtylypty.
Adamdardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý bizdiń tikeleı mindetimiz. Ásirese, memleket qoldaýyna muqtaj jandardy qamqorlyqsyz qaldyrmaımyz. О́tken jyly áleýmettik jaǵynan qorǵaýdy qajet etetin turǵyndar men kóp balaly otbasylarǵa kómek kórsetý úshin oblystyń áleýmettik kartasyn jasadyq. Ol boıynsha arnaıy sanatqa jatatyn adamdar naqty kómek aldy, - deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.
Almaty oblysy