QAZAQSTANDA ORTALYQ AZIIаDA TEŃDESI JOQ JAŃA ORTALYQ REFERENS-ZERTHANA SALYNBAQ

Almatyda Densaýlyq saqtaý mınıstri Jaqsylyq Dosqalıev, Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov,   AQSh-tyń Qazaqstandaǵy elshisi Rıchard Hoýgland  jáne AQSh Qorǵanys mınıstrliginiń Qaýip-qaterdi azaıtý agenttiginiń dırektory Kennet Maıers myrzalar   M.Aıqymbaev atyndaǵy Qazaq ǵylymı karantındik jáne zoonozdyq ınfeksııalar ortalyǵy bazasynda bolashaqta salynatyn álemdik standartqa saı ortalyq referens-zerthana (ORZ) qurylysynyń bastalýyna oraı ótkizilgen sharaǵa qatysty. Bul jańa zerthana Qazaqstannyń erekshe qaýipti patogenderiniń qaýipsizdigin kúsheıtip, Qazaqstan jáne Ortalyq Azııa ǵalymdarynyń ǵylymı izdenisterin arttyrmaq. Mamandardyń aıtýynsha, ORZ – adam­dar men jan-janýarlardaǵy ınfeksııalyq aýrýlardyń dıagnostıkasy jónindegi elimizdiń bas zerthanasy, ári Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrlikteriniń ǵylymı prak­tıkalyq kadrlar daıarlaıtyn, sondaı-aq ǵylymı-zertteýdiń halyqaralyq ortalyǵy da bolyp tabylmaq. – Salynatyn ortalyq referens-zerthananyń strategııalyq mańyzy óte zor, – dedi jıynda Densaýlyq saqtaý mınıstri J.Dosqalıev. – Ekinshiden, bul zerthana tek qana qazaqstandyqtarǵa ǵana emes, búkil Ortalyq Azııadaǵy qandaı da bir ınfek­sııa, sonyń ishinde vırýs, bakterııa bola ma, olardy ózimizde anyqtaýǵa, onyń qu­ramyn zertteýge, sondaı-aq kerekti vak­sı­na, basqa qarsy turatyn dár-dármek­terdi shyǵarýǵa múmkindik týdyrmaq. Negi­zi­nen zerthana eki túrli basty qyzmet at­qarady. Birinshisi, ǵylymı-zertteý, oqytý bolsa, ekinshisi, Qazaqstanda búkil ın­feksııalyq, bıologııalyq qaterli aýrýlar osy jerde zerttelip, qorǵalyp, saqtalady. Zerthanada úsh salalyq mınıstrliktiń 250-deı qyzmetkeri ǵylymı-zertteý jumys­tarymen aınalysatyn bolady. Jańa zerthananyń qurylysyn túge­limen AQSh úkimeti qarjylandyryp otyr. Oǵan 60 mln. dollar qarjy jumsalmaq. Munda joǵary deńgeıdegi standarttar, qaýip­siz jáne qorǵalǵan bıologııalyq zertteýdiń qazirgi zamanǵy eń jańa tehnologııasy qoldanylmaq. 2013 jyly qurylysy aıaqtalatyn ortalyq zerthana halyqaralyq deńgeıdegi Qazaqstan, AQSh jáne basqa da dúnıe júziniń elderi halyqtarynyń densaýlyǵynyń nyǵaıýyna óz úlesin qospaq. AQSh Elshisi Rıchard Hoýglandtyń aıtýynsha, bul jańa zerthana asa qaýipti patogenderdiń qazaqstandyq kolleksııasy­nyń qaýipsizdigin kúsheıtedi jáne Qa­zaqstan men Ortalyq Azııadaǵy ǵalym­dardyń ǵylymı múmkindigin arttyrmaq. “Bul 1993 jyldan beri qoldanylyp kele jatqan jappaı qyryp-joıý qarýy­nyń qaýipsizdigin tómendetý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy men AQSh arasyndaǵy memleketaralyq kelisimdi júzege asyrýdyń naqty kórinisi bolyp tabylady”, degen ol odan ári Qazaqstan men AQSh-tyń qaýipsizdik jáne qyryp-joıatyn qarýdyń barlyq túrin joıý salasynda jıyrma jyldan beri birlese is-qımyl jasap kele jatqanyn aıtty. Bul oraıda eki el prezıdentteri Obama men Nazarbaevtyń Vashıng­ton­da 12 sáýirde ótetin Iаdrolyq qaýipsizdik sammıtinde  ekeýara kezdesetindigi osy tarıhı árip­testiktiń naqty mysalyna aınalmaqshy. –             Sóz oraıynda men AQSh-tyń úsh azamatynyń osy iske qosqan úlesin de bóle-jara aıta ketsem deımin. Qazaqstan óz aldyna táýelsizdik alǵan kezeńde amerıkandyq senatorlar Sem Nann jáne Rıchard Lýgar ıadrolyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qarýlar óndirgen keńestik baǵdarlamalardyń kóbi Qazaqstan terrıtorııasynda synnan ótkenin, onyń zardaptary jas urpaqqa orasan zor qaýip tóndiretinin aıtyp, AQSh úkimeti men sa­lyq tóleý­shi­le­rin osy terrı­to­rııany qater­li qarý qaldyq­ta­ry­nan taza­laýǵa múm­kindik beretin baǵ­dar­lamany qarjy­landyrý qa­jet­tigine olardyń kóz­derin jet­kiz­gen bolatyn. Al úshinshi adamǵa kel­sem, ol AQSh-tyń qor­ǵa­nys mı­nıs­tri­niń qaýip­sizdik máselesi jónindegi keńesshisi Endrıý Veber degen azamat. Búgingi sharanyń júzege asýyna onyń sińirgen eńbegi bir tóbe, – dedi ol. Sondaı-aq, jıynda AQSh Qorǵanys mı­nıstr­ligi Qaýip-qaterdi azaıtý agenttiginiń dı­rek­tory Kennet Maıers atalmysh nysannyń mańyzdylyǵyna toqtala kelip, bul bolashaǵy zor álemdik deńgeıdegi zerthana bolatynyna jáne de ol qazaqtar men jáne basqa da álem halyq­tarynyń ıgiligine, densaýlyq salasyna qosylǵan úles ekendigin atap ótse, Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov ORZ-nyń salynýy – memleketimizdiń jáne onyń basshysy N.Nazarbaevtyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń, sonymen qatar eki el basshylarynyń ekonomıkalyq ózara áriptestik qarym-qatynasynyń qol jetkizgen nátıjesi ekenine toqtaldy. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.