Rasynda da qazir jurt nazary Sırııada. Onda eki jarym jyldaı ýaqyttan beri soǵys júrip jatyr. 100 myńnan astam adam qaza tapqan. Endi sol soǵys jańa sıpat alyp, ol burynǵydan da kúsheıetindeı. Oǵan álemniń jetekshi elderiniń de qatysýy qaýpi týyp otyr.
PAN GI MÝN: «BÚKIL ÁLEM SIRIIаǴA QARAP OTYR»
Rasynda da qazir jurt nazary Sırııada. Onda eki jarym jyldaı ýaqyttan beri soǵys júrip jatyr. 100 myńnan astam adam qaza tapqan. Endi sol soǵys jańa sıpat alyp, ol burynǵydan da kúsheıetindeı. Oǵan álemniń jetekshi elderiniń de qatysýy qaýpi týyp otyr.
Sırııadaǵy jaǵdaıdyń jańa betburys alýy onda hımııalyq qarýdyń qoldanylýyna baılanysty boldy. Damask qalasynyń irgesindegi Mýadamııada osydan on kún buryn hımııalyq shabýyl jasalyp, odan birneshe júzden 1300-ge deıin adam qaza tapqan. Áli anyqtalmaǵan jaı kóp: sol qarýdy kim qoldanǵany da, qansha adam qaza tapqany daýly. Resmı bılik pen oppozısııa bir-birine jabady. Sirá, eshqaısysy kúnáni óz moınyna ala qoımas.
Syrttaǵylardyń pikiri de ekiudaı. Biraq sońǵy kezde AQSh bastaǵan Eýropanyń jetekshi elderi kúnáni Bashar Asadqa artyp otyr. Al Sırııa bıligine shyryldap ara túsetin negizinen jalǵyz Reseı. Onda da ol Sırııa aıypty emes dep kesip aıta almaı, anyǵyna jetkenshe oǵan soǵys ashpańdar, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń ruqsatyn kútińder degendi aıtýdan jalyqpaıdy. Bul qýlyqtyń syry ońaı ashylady – Reseı men Qytaı, ózderiniń veto quqyn paıdalanyp, Sırııaǵa qarsy sheshimdi qabyldatpaı tastaıdy.
Mundaı jaǵdaıda kún tártibine, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimine qaramaı, hımııalyq qarýdy qoldanǵany úshin Sırııany jazalaý máselesi myqtap qoıylyp otyr. Buǵan AQSh pen Eýropanyń jetekshi elderi kelisip qoıǵandaı. Seısenbi kúni AQSh prezıdenti Barak Obamanyń bul jónindegi jospary da málim boldy. Ol boıynsha Sırııaǵa qarsy eki kúndik áskerı operasııa ótkizilýi múmkin. Basqalardy bylaı qoıǵanda, tek AQSh-tyń Jerorta teńizindegi 6-shy flotynyń, Parsy shyǵanaǵyndaǵy jáne Arab teńizindegi 5-shi flotynyń kúshteri-aq Sırııaǵa eseńgirete soqqy bere alatyny anyq. AQSh-ty qoldap, iske kirisetinin Ulybrıtanııa men Fransııa birden málimdedi. Al Túrkııa BUU mandatynsyz-aq Sırııaǵa kirýge ázirligin bildirdi.
Mundaı eki kúndik soqqy berý merzimi mynadaı úsh faktorǵa qatysty belgilenbek: aldymen Damask mańyndaǵy hımııalyq shabýyl týraly aqparat tolyq jınaqtalýy kerek, odaqtastarmen aqyldasyp, AQSh kongresiniń kelisimi alynady jáne máseleniń quqyqtyq jaǵyn negizdeý. Buǵan biraz ýaqyt ketetini anyq. Sodan da búgin-erteń qyrqysý bastala qoımas.
Qazir BUU-nyń arnaýly komıssııasy hımııalyq shabýyl jasaǵan aımaqta zertteý jumystaryn júrgizip jatyr. Sırııa basshylyǵy bul komıssııanyń kelýine de birshama qarsylyq kórsetti. Sonyń ózinen de onyń kinási ańǵarylǵandaı boldy. Adal bolsa, aldymen sol komıssııany ózderi shaqyrýy kerek edi ǵoı degen pikirdiń de jany bar. Sondaı-aq, dúısenbi kúni sol komıssııa nusqaýshylaryna oq ta atylǵan. Ony da biraz jurt Sırııa bıliginen kóredi.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn atap ótkendeı, búkil álem qazir Sırııadaǵy jaǵdaıǵa kóz tigip otyr. О́kinishke qaraı, BUU-nyń ózi de, onyń Qaýipsizdik Keńesi de búl shıelenisti sheshýde dármensizdik kórsetip otyrǵany da álemniń kóz aldynda. Bireýler Qaýipsizdik Keńesinde pármendi sheshim qabyldaýǵa múmkindik bermese, ony Bas Assambleıanyń talqylaýyna shyǵarýǵa da bolar edi ǵoı deısiń.
QUN SURAǴAN JURT KО́BEIDI
Qaza bar jerde qııanat bar. Ádildikke júginsek, qııanat jasaǵandar jaýap berýge tıis. Onyń da túrli joly bar. Bireýge jaza kesiledi, bireý qunyn dúnıemen óteıdi. Árıne, sol qııanat jasady degender óz kinálaryn moıyndap, taǵylǵan aıyptardy óteýge daıyn ekendigin bildirgen kúnde ǵana ol júzege asady. Al olaı bolatynyna kúmán kóp.
Tarıhta, bir elderdiń dástúrinde qun tóleý bolyp jatady. Soǵysqan eki eldiń jeńilgeni, ásirese, sol soǵysqa sebepshi bolǵan el aıyptalyp, aqyry áskerı de, ekonomıkalyq ta qun tólep shyǵady. Alysqa barmaı-aq, oǵan keshegi ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń nátıjesi aıqyn mysal. Germanııa, Japonııa zaýal tartty. Áıtpese bir elderdiń dástúrinde ártúrli qaqtyǵysta adam qazasy bolsa, oǵan qun tólenedi. Túrli genosıdtik saıasat úshin de bir elderden qun su