ADASQAN ARMAN ALYSTAN QOL BULǴAIDY

Shahmet Qusaıynov atyndaǵy Aqmola oblystyq qazaq mýzykalyq drama teatrynda Amerıka dramatýrgi Djon Steınbektiń “Adamdar men tyshqandar” atty týyndysynyń premerasy bolyp ótti. О́ner ujymynyń óresin keńitken, kórermendi oıly sezimge bólegen shyǵarmany Nurǵısa Tilendıev atyndaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti akterlik óner jáne rejıssýra kafedrasynyń V kýrs stýdenti Bolat Abdrahmanov sátti qoıyp shyqty. Bıyl óziniń on tórtinshi maý­symyn bastaǵan teatr elimizdiń sol­tústik óńirindegi qazaq ónerin nasıhattaýdyń oshaǵy sanalady. Biraq, repertýarynyń keńdigimen erekshelenetin ujym kóptegen shet el avtorlarynyń eńbegin sahnalap úlgirdi. Áıtsede, budan buryn Amerıka dramatýrgteriniń jalǵyz eńbegi (Vestsaıd tarıhy) kórer­men­ge usynylǵan edi. Mine, ujym ekin­shi ári jaýapty qadamǵa bel baı­lap, ony tabysty atqaryp shyq­ty deýimizge bolady. Kórermen “Adamdar men tysh­qandarǵa” úsh kún boıy qol soqty. Bul áste ońaı sharýa emes. Steın­bektiń tereń fılo­so­fııa­lyq oı­laryn jas rejısser qalaısha oınata bildi? Adamdy san qyrly dúnıeniń shattyǵy men nalasyn, jaqsylyǵy men jamandyǵyn aıyrýǵa úıretetin, keler kúnge qulshynys pen tal­pynysqa baý­lıtyn arman, úmit, senim uǵym­da­ry umtylysqa je­te­leıdi. Ár adam­nyń joly ár bas­qa, onyń sáttiligi men jań­saq­tyǵy sanadaǵy ustyn­darǵa baı­la­nysty. Dra­manyń bas­ty aıtpaǵy adam­dar­dyń kúıki tir­liktiń qur­saýynda qalyp, rý­hanı azǵyndap, óziniń “menine” mán bermeı, tipti arman­daýǵa da mur­sha­sy kelmeı, bir kúndik tyshqanshy ómirdiń jeteginde júrip jyǵylatynyn kórsetý bolatyn. Armansyz tir­shi­lik joq. Bul – máńgilik taqyryp. Sıýjet bastalǵanda eki dos – Djordj (Baǵlan Imanǵazınov) ben Lennı (Tóleýbek Kóńbaı) kúnkóris qamymen jumys izdep, jer betin aralap júredi. Djordj óz paıymy bar romantık jigit, al Lennı alań­ǵasar, umytshaq ta urynshaq, ke­mi­rý­shiler ishinen tyshqandardyń te­risi jumsaq ári názik bolǵan­dyqtan, ózin de aıalap, sıpaǵandy jaq­sy kó­retin beıbaq. Bolmys-bitimi ártúrli eki dostyń armany bireý ǵana ıaǵnı, azyn-aýlaq rancho satyp alyp, jemis-jıdek, jańǵaq baýyn ósirý, mı­llıondaǵan jasyl, kók tústi qoıan­dar asyraý. Qyzyl-jasyl qııal­dyń jetegindegi jigit­ter­di taǵ­dyr Qara torynyń (Muhıt Pa­lym­betov) ranchosyna keziktirip, sonda jumysqa orna­la­sa­dy. Ondaǵy shym-shytyryq oqı­ǵalar armandardy da aǵyzyp ótetindigi shynaıy sah­na­la­nyp ótedi. Lennı Qara tory­nyń jeńil júristi “aıdaı sulý” áıelin (Aıman Maıma­my­ro­va) kezdeısoq kish­ken­taı tyshqan sekildi qyl­qyn­dy­ryp, ómirin qııa­dy. О́ziniń eń ja­qyn dosyn aýyr jazadan alyp qalý úshin Djordj ony óltirýge bel býyp, to­syn sheshimin júzege asy­rady. Lennıdiń kóldiń arǵy be­tin­degi or­yndalmas armanyna qarap tu­ryp kóz jumýy jan dúnıeńdi shy­myr­­latady. Djordj baıǵus ómirdiń mán-maǵynasynan aıy­rylyp, bul­yń­­ǵyr armanynan alystap qala beredi. Jumystyń joqtyǵy, tabyl­ǵannyń ózindegi aýyrlyǵy men az­aptyǵy, qara jumysshylardyń, je­ńil­tek minezdi qyz-kelinshekterdiń taǵ­­dyry, ózin joǵary sanaı­tyn­dardyń álsiz ben dármensizge daýys qana emes, qol kóterip, qysym ja­saýy, aqsha máselesi, ádilet­siz­dik­pen kúres sııaqty problemalar shy­ǵarma jelisinde barynsha shı­ra­tyla túsedi. Adam boıyndaǵy aqyl men parasat, ózara syı­las­tyq, túsi­nistik uǵymdarynyń jıyn­tyǵy Boı­shań (Zúlkápil Batıhan), Kendı (Qaırat Myr­za­bo­latov) obrazdary arqyly realıstik jáne roman­tı­kalyq jelimen beriletini jurt­shylyqty jyly áserge bóleıdi. Lennı – arman, Kendı – úmit, Djordj – ýaqyttyń ny­sha­ny dep alsaq, shyǵarmada osynaý úsh uǵymnyń jalǵastyǵy men jalǵandyǵy sheber beıne­lenetinin atap ótken jón. Teatr qoı­ylymy shyǵarmanyń naqty sıýjettik je­lisimen ǵana sah­na­lan­baıtyny anyq. Spektaklde búgingi kúnniń kó­rinisteri, tynys-tirshiligi, qo­ǵamdyq-saıası, áleý­met­tik má­se­le­leri qamtyla oty­ryp sýrettelýi re­jısserdiń ta­lan­tyna baı­la­nys­ty. Bul or­aıda bo­lashaǵynan úmit kúttiretin da­ryn­dy jas rejısser Bolat Abdrahmanov ýaqyttyń aı­shyq­ty, ózekti beınesin nanymdy sý­­ret­teı bilgendigine shák kel­tir­me­ı­miz. Munda teatr trýp­pa­sy­nyń, áýen, kıim, dekorasııa, grım, ja­ryq berý máselesimen aı­­na­ly­sa­tyn adamdardyń jan­qııar eńbegi bólektep aıtýǵa turarlyq. Qoıylym sońynda Bolat Abdrahmanovpen az-kem til­desýdiń sáti túsken. “Dıplomdyq ju­mys­ta aldymen neni qoıý kerek eken­digi tańdalady, deıdi ol. Kók­shetaýǵa kelgenimde qobal­jyǵ­anym ras. Bul óńirdiń ónerge qatysty erek­she­ligi, óz kórermeni bar. Teatr­dyń reper­týarlyq saıa­satynyń qarymy joǵary eken. Tórt aı boıy árip­testerime baýyr basyp, kóp nár­seni úı­ren­dim. Aǵaıyndaryma al­ǵy­sym sheksiz. Kók­shetaý teatry meni izdeniske bas­tady. Gordon Kreg aıt­qandaı, re­jısser tolyq tá­­ýelsiz bola almaıdy. Onyń eń­be­gi dramatýrg jazǵan má­tinge, trýp­­paǵa, sý­retshige, kom­po­zı­torǵa baı­lanysty. Kásibı turǵydan kel­sek, rejısser óz oıynyń 60 pa­ıyzyn júzege asyra alsa, ba­qytty sanalady eken. Men Kók­she­taýdan osy deńgeıles adam retin­de atta­na­tynyma qýanysh­ty­myn”. Baqbergen AMALBEK,  Aqmola oblysy.