DÁRI-DÁRMEKTI QALAI JETKIZGEN TIIMDI?

Sońǵy kezderi elimizdiń emdeý mekemelerin dári-dármekpen qamtamasyz etetin biryńǵaı dıstrıbıýtordyń jumysyna baılanysty kóptegen máseleler týyndaýda. Osyǵan oraı biz farmasevtıkalyq salanyń turaqtylyǵy men básekege qabilettiligin arttyrý, dári-dármek ónerkásibin damytý maqsatynda jáne tegin medısınalyq kómektiń sheńberinde dárilik zattardy satyp alý men qamtamasyz etý boıynsha biryńǵaı dıstrıbıýtordyń qyzmetin iske asyrý úshin qurylǵan “SQ-Farmasııa” JShS bas dırektorynyń orynbasary Janaıdar MÝSINDI áńgimege tartqan edik. – Qazir biryńǵaı dıstrıbıý­tordyń jumysyna baılanysty máselelerdiń týyndap jatqanyn kórip otyrmyz. Munda emdeý meke­melerine dári-dármekterdiń jetki­zil­meı jatýy sebepten dárilerdi satyp alýdy Densaýlyq saqtaý mınıstrligine berý týraly másele­ler bar. Osyǵan qandaı túsinikteme bere alasyz? – Eń aldymen myna nárseni aıtaıyn. Biryńǵaı dıstrıbıýtor­dyń maqsaty – Úkimettiń qaý­lysyna sáıkes dári-dármekterdi tómen baǵaǵa satyp alý, emdeý me­ke­­melerine der kezinde jetkizý bol­­ǵandyqtan qazir biz osy ju­mys­ty dárilerdi satyp alýmen aı­nalysatyn dıstrıbıýtor kompa­nııalar arqyly júrgizip kelemiz. Al endi onyń qandaı sebeppen eldi mekenderge jetkizilmeı jat­qanyna kelsem, dárilerdi ishinara jetkizý aqpan aıynyń basynan bastaldy. О́tken jyldary óńirlik baǵdarlamalar boıynsha dárilik zattardy jetkizý naýryz-sáýirde, respýblıka boıynsha mamyr-maýsymda júrgiziletin edi. Byltyr 39 jetkizýshimen jeltoqsannyń sońynan bastap qańtardyń basy aralyǵyndaǵy kezeńge sharttar jasaldy. Budan basqa 7 jeltoq­san­da Úkimet 2010 jylǵy qańtar-aqpan aılaryna arnalǵan dárilik preparattardyń qajetti eki aılyq qoryn óńirlerge jetkizýdi densaý­lyq saqtaý uıymdaryna tapsyr­ǵan bolatyn. Sodan keıin aqpan aıynyń basynda birneshe emdeý-aldyn alý mekemelerinde, jeltoq­san aıynyń aıaǵynda emdeý meke­meleri dárilik zattardyń jetkilik­ti kólemin rastaǵanyna qaramas­tan, preparattar tapshylyǵy paıda boldy. Osyǵan baılanysty dári-dármekterdiń tapshylyǵyn boldyrmaý úshin Úkimet densaý­lyq saqtaý uıymdaryna aılyq qajettilik sheginde eń qajetti medıkamentterdi derbes satyp alýdy júrgizýge ruqsat bergen bolatyn. Endi osy qaýly kúshine engennen keıin naýryz aıynan bastap satyp alý júrgizile basta­dy. Dárilerdiń jetkizilmeýiniń taǵy bir sebebi bar. Bıyl qys ótken jyldarǵa qaraǵanda qatty boldy. Sol sebepti dáriler aýrý­ha­nalarǵa der kezinde jetkizilmeı jatty. Qazir bizdiń 1708 aýrýhana­men dári-dármekterdi jetkizý boıynsha jasalǵan kelisimderimiz bar. Preparattardy jetkizýmen logıstıkalyq kompanııa aınaly­syp keledi. Endi jaǵdaı qalpyna kelgen soń osy sáýir aıynan bastap aýrýhanalarǵa dáriler 100 paıyz jetkiziletin bolady dep oılaımyz. Al dárilerdi satyp alýdy Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligine berý týraly másele sheshil­gen joq. Jalpy, bizdiń pikirimiz­she, satyp alýdy bir jerden júrgizý kerek. Eger buryndary satyp alý boıynsha tenderlerdi Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bir bólek, oblystyq basqarmalar bir bólek ótkizip, dárilerdiń baǵasyn ár túrli qoıǵan bolsa, qazir bi­ryńǵaı dıstrıbıýtor júıesi boıynsha ótetin tenderlerde pre­parattarǵa qoıylatyn baǵalardyń bári birdeı, dári de tómen baǵamen satylady. Osynyń nátıjesinde bıyl dárilerdi satyp alýǵa bıýd­jet­ten bólingen 30 mlrd. teńgeniń 4,5 mlrd. teńgesin únemdeı aldyq. Osy qarjyǵa biz taǵy qosymsha dári-dármekter satyp alýdy júrgizdik. Bul dárilerdiń baǵasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men oblystyq basqarmalar satyp alǵan dárilerdiń baǵasynan áldeqaıda tómen. – Parlament Májilisiniń ótken bir otyrysynda dárilerdiń, shprısterdiń sapasyna qatysty Úkimet basshysynyń atyna saýal joldanǵanyn bilemiz. Onda  qy­taı­lyq shprısterdiń syn kóter­meıtini aıtylǵan edi. Qazir bizdegi ın­sýlındik shprısterdiń sapasyn qalaı baǵalar edińiz? – Negizi, dárilerdiń sapasyna baqylaý jasaýmen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men “Dári-dármek” kompanııasy aınalysady. Eger osy kompanııa shprısterdiń, dárilerdiń sapasyn únemi qadaǵa­lap otyrsa, biz onyń sapasyna kúmán keltire almaımyz. Qytaı­lyq shprıster týraly aıtsam, eger olar Qazaqstan rynogyna en­gen bolsa, onda shprıster arnaıy mekemelerde tirkelip, sertıfıkat alǵan. Al sertıfıkat, shprısterdi tirkeý olardyń sapasyna qaraı beriletini belgili. Qazir barlyq jetkiziletin dári-dármekterdiń sapasy Ulttyq saraptamalyq or­talyqta qatań baqylanady. Jańa siz aıtqan ınsýlındik shprısterdi biz biryńǵaı dıstrıbıýtordyń emdeý-aldyn alý  mekemeleriniń ótinimderine sáıkes, 3,5 mln. qytaılyq Bioject jáne 1,5 mln. dana germanııalyq Vogt Medical ıneleri bar shprısterdi satyp aldyq. Bular elimizdiń barlyq jerinde tirkelgen jáne olardy satýǵa ruqsat etilgen. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ótken jyly Qytaıdyń Bioject óndirisiniń shprısterin satyp aldy jáne bú­gingi kúnge deıin ýákiletti organǵa olardyń sapasy boıynsha eshbir resmı shaǵymdar men narazylyq túsken joq. – Satyp alynǵan dári-dármek­terdiń qanshaǵa túskenin aıtyp berseńiz. – Gıproksıkarmabıd prepara­ty 20 mln. teńgege satyp alyndy. Sol sııaqty basqa da dárilerdi tómen baǵaǵa satyp aldyq. Biz sa­typ alynǵan preparattardyń baǵalaryna taldaý júrgizemiz. My­saly, kezinde oblystyq den­saý­lyq saqtaý basqarmalary ator­vas­tatın dárisiniń bir tabletka­syn, vankomısın, gemsıtabın, doksorýbısın, oksalıplatın preparattarynyń bir flakony men oktreotıd preparatynyń bir ampýlasyn “SQ-Farmasııa” JShS-niń baǵalarynan 220 jáne 800 paıyzǵa qymbat baǵamen satyp alǵan eken. Sondyqtan biz dárilerdi satyp alýdy biryńǵaı dıstrıbıýtor arqyly júrgizý kerek dep esepteımiz. – Otandyq óndiristi damytýda kom­panııanyń qandaı jobalary bar? – Indýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasynda far­ma­sevtıkalyq óndiristi damytý máselesine kóńil bólingenin bile­sizder. Bul óndiristi damytý ju­my­symen Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi aınalysady. Qazir elimizde 5 iri farmasevtıkalyq zaýyt bar. Osylardyń ishindegi “Hımfarm” zaýytynyń bir bóligin Astana qalasynda salý josparlanýda. Aldaǵy kezde elimizde osyndaı iri jobalar iske asatyn bosla, otan­dyq farmasevtıkalyq óndiristiń 30 paıyzǵa artatynyna senim mol. – Qazir kópshilikti Qazaqstan­nyń Keden odaǵyna kirýine baıla­nysty Reseı jáne Belarýs elde­riniń farmasevtıkalyq salasymen básekege túse ala ma degen másele tolǵandyryp júrgeni belgili... – Suraǵyńyzdy túsindim. Bá­sekeles bolý úshin otandyq dári­ler kórshiles elderdiń preparatta­ryna qaraǵanda sapasy jaǵynan joǵary bolý kerek. Keden odaǵy­nyń aıasynda Qazaqstannyń bir utatyn jeri, Reseıde mysalǵa, dá­rilerdi tirkeý merzimi óte uzaq, sosyn ol qymbatqa túsedi. Mysa­ly, olarda tirkeý merzimi 210 jumys kúnine sozylady eken. Al tirkeý baǵasy 50 myń AQSh dolla­ry. Bizde 3 myń dollar, al tirkeý ýaqyty jarty jyl. Osy jaǵynan Reseı utylatyn bolady. Al sapasyna keler bolsam, soltústik kórshimizde óndiristiń myqty damyǵany belgili. Sondyqtan olardyń bizdi on orap ketpeýi úshin farmasevtıkalyq óndiri­simizdi odan ári damytqanymyz jón. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Dastan KENJALIN.