Qashaǵannyń alǵashqy «qara altyny» alyndy
Súıinshi, aǵaıyn!
Keshe Soltústik Kaspıı qaırańyndaǵy álemge áıgili Qashaǵan ken ornynan alǵash ret munaı óndirile bastady. Qashaǵan tolyq qýatyna qosylǵanda Qazaqstan álemdegi eń iri munaı eksporttaýshy bes eldiń qataryna kiredi. Abyroıymyz asa bersin, berekemiz tasa bersin!
Qashaǵannyń alǵashqy «qara altyny» alyndy
Súıinshi, aǵaıyn!
Keshe Soltústik Kaspıı qaırańyndaǵy álemge áıgili Qashaǵan ken ornynan alǵash ret munaı óndirile bastady. Qashaǵan tolyq qýatyna qosylǵanda Qazaqstan álemdegi eń iri munaı eksporttaýshy bes eldiń qataryna kiredi. Abyroıymyz asa bersin, berekemiz tasa bersin!
Iá, táýelsiz Qazaqstannyń, otandyq munaı-gaz ónerkásibiniń shejireli jylnamasy jańa bir tarıhı oqıǵamen tolyqty. Dálirek aıtqanda, 11 qyrkúıekte Soltústik Kaspıı qaırańyndaǵy Qashaǵan ken ornynan munaıdyń alǵashqy barrelin óndirý bastaý aldy. Osy kezge «Nort Kaspıan Opereıtıng Kompanı B.V.» («NKOK») kompanııasy Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynan munaı óndirýdiń naqty bastalýyn kesheýildetip kelip edi. Endi, mine, keshe táýelsiz Qazaq eli ǵana emes, álem jurtshylyǵy kópten eleńdeı kútken Qashaǵannyń munaıy óndirile bastaǵany habarlandy. Osylaısha, Qazaqstannyń munaı-gaz ónerkásibiniń tarıhynda alǵash ret sý astynan munaı óndirý jylnamasy jazyla bastady.
Qashaǵan – Soltústik Kaspııdegi asa iri ári erekshe ken orny. Atyraýdan ońtústik-shyǵysqa qaraı 80 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan bul kenishtiń ashylýy týraly 2000 jylǵy 30 maýsymda resmı túrde habarlanǵan edi. Sol kezde Atyraý oblysyna sapary barysynda Nursultan Nazarbaev kenishtiń ashylýyna arnaıy qatysqan bolatyn. Sodan bergi kezeńde Qashaǵandy ıgerý, onyń munaıy men gazyn keshendi daıyndaý úshin zaýyttektes arnaıy qondyrǵy qurylysyn júrgizý jumystary atqarylyp keldi.
Endi Qashaǵan kenishiniń ereksheligine toqtalar bolsaq, birinshiden, Qashaǵan – Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq ashylǵan, endi, mine, kesheden beri ıgerile bastaǵan tuńǵysh kenish. Bul osydan 40 jyl buryn Alıaskada tabylǵan Prýdho-Beı ken ornynan keıingi eń aýqymdy ashylym bolýymen de álem nazaryn aýdaryp otyr. Ken ornynyń kollektory teńiz túbinen 4200 metrdeı tereńdikte jatyr. Ken ornyndaǵy qysym da óte joǵary deıdi mamandar. Kenishtegi munaı parafındi bolyp keledi. Munaı quramynda kúkirtti gaz da bar, al kúkirtti sýtek (H2S) 15 paıyzǵa teń. Kenishti kezeń-kezeńmen ıgerý jumystary aldymen, alańnyń shyǵysynan bastaý alyp, orta tusyna qaraı oıyspaq. Keıingi ıgerý jumystary batys jaǵynda shoǵyrlanatyn bolady. Mundaǵy mol munaıdyń boljamdy qory 10 mıllıard tonnany quraıdy. Sonymen birge kenishtiń qoınaýynda 1 trıllıon tekshe metr shamasynda gaz qory da bar.
Ekinshiden, Qashaǵan ken ornynda 1899 jyldan beri 220 myń metrlik tereńdikke burǵy ushy boılapty. Ken ornynda barlaý, baǵalaý jáne óndiristik maqsatta burǵylanǵan 31 uńǵyma bar. Osy ken ornyn ıgerýdiń birinshi kezeńinde «A» jáne «D» aralynan 40 uńǵymany paıdalaný josparlanǵan. Onyń ishinde 20-dan astam uńǵyma óndiristik maqsatta paıdalanýǵa daıyn, dep túsindiredi mamandar. Ár uńǵymanyń ortasha tereńdigi 4000-4500 metrge deıin jetken.
Úshinshiden, Qashaǵannan «qara altyn» selin tasytý úshin bastapqy tájirıbelik-ónerkásiptik kezeńde jylyna 50 mıllıon tonna munaı óndirý kózdelip otyr. Osy kezde munda munaı óndirýdiń jobalyq kólemi táýligine 370 000 barrel quraıtyn bolady. Keıin «qara altyn» óndirý táýligine 450 000 barrelge deıin ulǵaıady. Al 2018-2019 jyldarǵa qaraı, ıaǵnı kenishti ıgerýdiń kelesi kezeńinde jylyna 75 mıllıon tonnaǵa deıin ónim óndirile bastaıdy. Mine, sol kezde Qazaqstan «Qashaǵannyń» mol munaıymen álemdegi eń iri munaı eksporttaýshy bes eldiń qataryna kiredi.
Jáne bir erekshelikti basa aıtýymyz qajet. Bul – Qazaqstannyń tek qurlyqtan emes, sý astynan da munaı óndirýge qadam jasaýy. Osy kezge deıin, ıaǵnı, 114 jyldan beri qazaq munaıy tek qurlyqtan ǵana óndirilip kelse, endi, mine, teńiz tuńǵıyǵyndaǵy mol munaıdyń alǵashqy tamshysy alyndy. Bul shynynda da, táýelsiz Qazaqstan úshin, qazaq halqy úshin tarıhı oqıǵa.
Qýanysh qutty bolsyn, áleýmet!
Qashaǵannyń qadir-qasıeti, bul oqıǵanyń mán-mańyzy, el ekonomıkasyn órkendetýde alar orny týraly taıaýda gazet betinde keńirek jazatyn bolamyz.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý oblysy.
---------------------------------
Sýretterdi túsirgen
Rahym QOILYBAEV.