Shaǵyn qarjy uıymdary jabylyp qalmaı ma?

Birinshi kezekte tekserýshiler el Prezıdentiniń tótenshe jaǵdaı engizý nátıjesinde zardap shekken halyqtyń, shaǵyn jáne orta bıznestiń qaryzdary boıynsha negizgi borysh pen syıaqy somalaryn tóleýdi toqtata turý týraly tapsyrmasyn oryndaý máselesi­ne nazar aýdarmaq. Avtokólik kepiline nesıe berý kompanııalary qaýymdastyǵynyń prezı­denti Dýlat Tastekeev aıtqan­daı, tekseris elimizdiń keıbir óńir­lerinde bastalyp ta ketti.

– Tekseris barysynda qandaı da bir olqylyqtar anyqtalsa, sharalar qoldanylatyny anyq. Zań talaptaryn buzǵan uıymdardyń aıyppul tóleýi, ıá bolmasa jabylýy múmkin. Tek barlyq talaptardy durys saqtaǵan uıym­dar­dyń osy tizimge iligip ketpe­geni durys dep esepteımin, – deıdi D.Tastekeev.

Onyń aıtýynsha, keıingi ýaqyt­ta shaǵyn qarjy uıymdaryna tek­serispen qatar, zań aıasynda shek­teý­ler de qatańdady. Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agent­tigine barlyq mıkroqarjy uıym­daryn baqylap otyrý quzy­reti berildi.

– Bıyl tirkeýden ótken qarjy uıymdary jumysyn jalǵastyrǵan jaǵdaıda jyldyq mólsherlemesi 56 paıyzdan aspaıtyn nesıe bere alady. Odan artyq berilgen nesıe zańsyz dep tanylady. Buǵan deıin jyldyq mólsherlemeni lombardtar 100 paıyzben berip keldi.

Halyqty qanap, 600-700 paıyzben nesıe berip kelgender de bar. Solardyń kesirinen barlyq shaǵyn qarjy uıymdary alaaıaq atandy. Endi bul salada naryqqa qatysýshylar sany kemýi, básekelestik orta azaıýy múmkin, – deıdi Avtokólik kepiline nesıe berý kompanııalary qaýymdastyǵynyń prezıdenti.

Jańa ereje halyq úshin tıimdi bolǵanymen, shaǵyn qarjy uıym­daryna tıimsiz ekeni túsinikti. Sebebi qoıylǵan talapty shaǵyn uıymdardyń bári birdeı oryndaı almaıdy. Dese de, shaǵyn qarjy uıymdary ekinshi deńgeıli bank­termen salystyrǵanda tez qyzmet kórsetetindikten, halyqtyń biraz bóligi lombardtardy jaǵalaıtyny belgili. Tótenshe jaǵdaı kezinde mundaı uıymǵa júgingenderdiń jartysyna jýyǵynyń jumyssyz qalýyna baılanysty tólem qabileti tómendep, qaldyrǵan zattaryn ala almaǵan. Biraq D.Tas­tekeev tóten­she jaǵdaı kezin­de lombard­qa júgin­genderge ósimpul eseptelmeıdi dep sendirdi.

Karantınge baılanysty Úkimet tara­pynan kásipkerlikti qol­­daý­ǵa arnalǵan sharalar qabyl­­dan­ǵa­ny belgili. Alaıda elimizdegi lom­bardtar bul kezeńde arenda tó­lep, salyqtyq jeńildikke ilige almaı otyr eken. Qazaqstan lombardtarynyń ulttyq qaýym­dasty­ǵynyń jetekshisi Ashat Izti­leýovtiń aıtýynsha, tótenshe jaǵdaı kezinde taýarlardyń jekelegen sanattary, sonyń ishinde eń qajetti taýarlardyń baǵalary kóterile bastady. Osyǵan baı­lanys­­ty, halyq azyq-túlik, dári-dármek satyp alý, jaldamaly turǵyn úı, kom­mýnaldyq tólemder jáne basqa da qajettilikter úshin qarjydan qysy­lyp, lombard­tardyń kóme­gine júginýge asyǵady. Al jumy­syn toq­tat­qan lombardtar qarjy­lyq tur­ǵydan zardap shekken sektor­lar­dyń sanatyna kire almaı otyr.

– Lombardtar zań boıynsha jumys isteýge daıyn, biraq zańda engizilgen barlyq ózgertýler men tolyqtyrýlar talqylaý arqyly qabyldanýy kerek. Lombardtar bankterden nesıe alady. Qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty nesıe qaryzyn tóleýdi keıinge qaldyrý týraly ótinishi maquldanbady. Biz 3 aı boıy boryshkerlerimiz­ge ósim­pul eseptemeı otyrmyz. Jalaqy tólep, qaýipsizdik sharalaryn saqtaý úshin shyǵyndalamyz. Únemdeý sharalaryn qoldanýǵa múmkindik joq. Lombardtaǵy ishik, altyndardy úıimizge aparyp saqtaı almaımyz. Sondyqtan lombardtar tótenshe jaǵdaıdan japa shekken kásiptik sektorǵa jatpaǵandyqtan, bankter kómek kórsetpeı otyr. Biz memleketke ýaqtyly salyq tólep otyrmyz, – deıdi Qazaq­stan lombardtarynyń ult­tyq qaýym­dastyǵynyń jetekshisi.

Sala kásipkerleriniń aıtýyn­sha, shaǵyn uıymdar osylaı qys­paqqa alyna berse, elimizdegi lombardtardyń 90%-y naryqtan ketýge májbúr bolýy múmkin. Al­dyn ala málimet boıynsha, bul sa­lada 3 myńǵa jýyq adam jumys is­teıtinin aıta keteıik.