Syr jeriniń qaı pushpaǵynda da kóne tarıhtyń kóp deregin saqtaǵan kómbe bar. Olardyń birqatary qazir zerttelý ústinde, áli kóp kózine túse qoımaǵan qazyna da az emes. Qazaly aýdanynyń Qaraqum betkeıindegi Tapa deıtin shaǵyn eldi mekende qola dáýirinen qalǵan kóp jádigerdi osy óńirdiń baıyrǵy turǵyny Amanjol Jumabekov jarty ǵasyrdan beri jınap keledi, - dep habarlaıdy Egemen.kz.
Kezinde 20 shaqty úı jaılaǵan Tapada qazir 2-3 shańyraq qana qalǵan. Biz izdep kelgen Amanjol aqsaqal jarty saǵattyń ishinde aýyldyń ótken-ketkenimen tanystyryp úlgerdi. Zeınetke saýda salasynan shyqqan ol ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynan beri qum arasynan qazyna terip keledi eken.
"1969 jyly osy mańnan tabylǵan ıne quıatyn qalyp pen tas jebeni Almaty mýzeıine ótkizdim. Sodan beri talaı qupııany baýyryna basqan osy tóbelerden júzdegen jádiger tabyldy. Qazir qolymda 300-den astam eksponat bar. Synyqtardy jymdastyra jelimdep, birneshe qumyra qurastyrdym. Olardyń kópshiligi qola dáýirinen qalǵan qundy dúnıeler. Bul osy araǵa kelgen ǵalymdardyń pikiri", - deıdi Amanjol Jumabekov
Qum arasynan qysh qumyralarmen qatar sol zamandaǵy ata-babalarymyzdyń qajetine jaraǵan dán úkkish, túımeler, temir qazan, tas pyshaqtar men teri óńdeıtin buıymdar shyqqan. Amanjol aqsaqaldyń aıtýynsha, jádigerdiń bári osy Tapadaǵy 200 gektardaı aýmaqtan tabylyp otyr.
Erterekte bul jerde qyshtan qumyra quıatyn kóne oshaqtar kóp bolypty. Elý jyldan beri qazyna izdep, áýesqoı arheologqa aınalǵan Amanjol Jumabekov ondaı jerlerdi belgilep ketip otyrady. Keıin ǵalymdar kelgende tapqan jerin kórsetip, solardyń boljam-baılamyna qulaq túredi. Sondaı oshaqtardyń solardyń birnesheýin bizge kórsetti.
Qum baýraıyna bizdi bastap kelgen aqsaqal belgilengen jerdiń birin kúrek saldy. Á degennen-aq osydan 3 myń jyl buryn jaǵylǵan sekseýildiń kúli tabyldy. Sálden keıin oshaqtyń bir qabyrǵany aıqyndaldy. Ár jerden qumyralar synyqtary men aqsóńke bolǵan adam súıekteri kózge shalynady. Este joq eski zamanda ótkel bolǵany baıqalatyn joldan óte bere shyqqan jaldan sheti ketilgen tas jebe taptyq.
Negizi elimizde Ortalyq Qazaqstan qola dáýiriniń derekteri mol saqtalǵan óńir sanalatyny belgili. Biraq, qazaq qoǵamyna tán antropologııalyq, etnıkalyq, mádenı jáne sharýashylyq negizi bastaý alatyn kezeńniń belgileri Syr jerinde de az emes. Mysaly, Araldyń shyǵys jaǵynda ornalasqan Túgisken keseneleri qola dáýiriniń asa kórnekti eskertkishteriniń biri bolyp sanalady. Tek ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary Horezm arheologııalyq ekspedesııasy júrgizgen zertteý jumystarynan keıin aımaqta qola dáýiri eskertkishterine qazba jumystary jasalǵan joq. Uzaq jylǵy úzilisten keıin, osydan 7 jyl buryn Á.H.Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtynyń Astana fılıaly men Qorqyt Ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıteti «Arheologııa jáne etnografııa» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń mamandary osy Tapaǵa birlesken ekspedısııa jasady. Onyń nátıjesinde arhelogtar men men jergilikti ólketanýshynyń avtorlyq birlestigimen «Tapa — pamıatnık epohı bronzy severo-vostochnogo Prıaralıa» atty maqala jaryq kórdi. QR Ulttyq mýzeıiniń «Halyq qazynasy» ǴZI jetekshisi Aqan Ońǵar, Qorqyt Ata atyndaǵy QMÝ «Arheologııa jáne etnografııa» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń basshysy Ázilhan Tájekeev, elimizge belgili ólketanýshy Erlan Syzdyq Amanjol aqsaqalmen únemi habarlasyp, qoldan kelgen kómekterin berip turady.
Amanjol aqsaqal jýyrda aýdan ákimine kirip, jádigerler tabylyp jatqan alańdardy qorshaý, memlekettik esepke alý týraly ótinish bildirdi. Aýdan basshysy osyǵan oraı tıisti oryndarǵa tapsyrma beripti. Biraz ýaqyt buryn osy mańaıda munaı qubyryn júrgizgen Qytaı kompanııanyń qalashyǵy bolǵan. Bul jerden qundy dúnıeler tabylyp jatqanyn estigen olardyń da qarap qalmasy anyq. Birneshe márte «qara arhelogtardyń» da qara kórsetip qalǵan kezi bar. Aqsaqal tarıhı qazynalar osylaı talan-tarajǵa túsip kete me dep alańdaıdy.