Otandyq vaksına: Klınıkaǵa deıingi synaq nátıjeleri (Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń talaptaryna sáıkes keledi)

Sonyń ishinde alǵashqy otan­dyq vaksınalarmen tanysyp, odan úlken úmit kútýge bolatynyn jetkizgen-di. Sáýir aıynda elordadaǵy Ulttyq bıo­teh­­nologııa ortalyǵyna bar­ǵan sátinde ǵalymdarǵa memle­ket tarapynan qajetti kómek be­riletinin aıta otyryp, «vırýs pen onyń taralýy bıologııalyq labo­ratorııa­lar­dyń, medısınalyq jáne sanıtarlyq qyzmetterdiń jumysyna memlekettiń erekshe kóńil bólýi tıis ekenin kórsetti», dep atap ótken bolatyn.

Prezıdenttiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Mas­ǵut Aı­qymbaev atyndaǵy Asa qaýipti ınfek­sııalar ulttyq ǵylymı ortalyǵy men Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligine qaras­­­ty Ulttyq bıoteh­nologııa or­ta­ly­ǵynyń ujym­daryn in­detti anyqtaýǵa arnalǵan dıag­nos­­tıkalyq test júıesin ázir­le­­geni­men quttyqtaǵany da este.

Qazir otandyq bıomedısına sala­syn memlekettik qoldaýdyń nátı­je­sinde COVID-19 koronavırýs ınfek­sııa­syna qarsy qazaqstandyq vaksına synaqtan sátimen ótkizilip jatyr. Álem baspasózinen pandemııaǵa baıla­ny­sty kóptegen elderdiń koro­na­vı­rýsqa qarsy vaksınalardy jedel túrde jasaı bastaǵanyn bilýge bo­lady. Qazaqstanda da asa qaýipti ın­fek­sııa­lar­ǵa qarsy vaksınalardy ázirleý jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen yntymaqtastyq boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym ko­mıtetiniń Bıologııalyq qaýip­siz­dik problemalary ǵylymı-zert­teý ıns­tı­týtynyń tájirıbesi jınaq­tal­ǵa­nyn aıtýǵa tıispiz. Atalǵan ınstıtýt vaksınany daıyndaýǵa naýryz aıy­nyń ortasynan bas­tap kirisken edi. Bul ǵylymı uıym qaýipti ınfeksııalarmen jumys isteý maqsatynda 13 bıologııalyq qaýipsizdik zerthanasynda jumys isteıtin elimizdiń jetekshi vı­rýsolog-ǵalymdaryn biriktiredi.

Qaýipti jáne asa qaýipti ju­mys­­­tar­dyń barlyq túri qa­ýip­siz­diktiń 3 deńgeıindegi zert­ha­nada (BSL-3) júr­gizi­le­di. Bul 50 jyldan astam nátıjeli ju­mys atqarǵan jáne vaksınalardy óndirýde tájirıbesi mol, biregeı ınstıtýt. Instıtýttyń zertteýleri negizinen medısına men aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan vaksınalardyń jańa túrlerin jasaýǵa, ımmýno­bıo­­logııalyq preparattardy óndirý­ge, qaýipti jáne asa qaýip­ti aýrýlardy dıagnostıkalaý úshin test júıelerin jasaýǵa ba­ǵyt­talǵan. Tek sońǵy 10 jyl­dyń ishinde ınstıtýt asa qaýipti ınfeksııalar boıynsha, onyń ishinde «qus» pen «shoshqa» tumaýyna, nodýlıarlyq dermatıtke, brýsellezge qarsy 7 jańa vaksına jasaý tehnologııa­syn daıyndady. Mamandardyń aıtýynsha, qaýipsizdik jáne ımmýnobıologııalyq qasıetteri boıynsha sońǵysy osy aýrýǵa qarsy ózge vaksınalarǵa qa­ra­ǵanda edáýir sapaly. Sony­men qatar bıyl Bıolo­gııa­lyq qaýipsizdik problemalary ǵy­ly­mı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalym­da­ry túıe sheshegine qarsy vaksına jasady.

Al COVID-19 vırýsyn juq­tyr­ǵan bastapqy naýqastar naý­­ryz aıynyń ortasynda ǵana anyqtalǵandyqtan ǵalymdar patologııalyq materıalǵa tek 23 naýryzda qol jetkizdi. Alma­ty qalasynyń juqpaly aýrýlar aýrý­hanasynda emdelip jatqan al­ǵash­­qy naýqastardan materıaldar aly­nyp, ınstıtýt­qa jetkizildi. BSL-3 qorǵaý deńgeıi bar zerthanada bıo­lo­gııalyq úlgilerden VERO jasý­sha­larynyń kýltýrasynda SARS-CoV-2 qozdyrǵyshy (koronavırýs qozdyrǵyshy) retinde anyqtalǵan vırýs bólinip, onyń bıologııalyq qasıetteri zert­tel­di.

О́te qysqa ýaqyt araly­ǵyn­da júrgizilgen ǵylymı-zert­teý­lerdiń nátı­jesinde 9 mamyrda atalǵan ıns­tıtýttyń ǵalymdary alǵashqy vak­sınany shyǵardy. 15 mamyrda Dúnıe­jú­zilik densaýlyq saqtaý uıymy qazaq­standyq vaksınany óz saıtynda klınıkaǵa deıingi synaqtarǵa arnalǵan kandıdattyq vaksına retinde tirkedi. DDU-da tirkelgen kúni zerthanalyq janýarlarǵa vaksınanyń klı­nı­kaǵa deıingi synaqtary bas­tal­dy. Búgingi tańda synaq nátıjeleri DDU reglamenttegen barlyq parametr boıynsha, atap aıtqanda, ýyttylyq, pırogendilik, aller­gendilik, ımmý­no­gendik erekshe­lik­terine sáıkes vaksı­nanyń DDU men Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Memlekettik farma­ko­peıa­sy­nyń talaptaryna sáıkes kele­tinin kórsetedi.

Sonymen qatar BQPǴZI vak­­­­sı­­na­ny antıdeneler tıtri joǵary ımmý­no­gen­di­lik­ti kór­setken prımattarda da synaq­tan ótkizip jatyr. Klı­nı­kaǵa deıingi zertteýler aıaq­­tal­ǵannan keıin kóp uza­maı vaksınanyń klınıkalyq synaq­tary bastalady. Sondaı-aq BQPǴZI ártúrli platformalarda taǵy úsh vaksınany: SOVID-19-ǵa qarsy qo­sal­qy, vektorlyq jáne tiri kan­dı­dat­tyq vaksınalardy daıyndap jatyr.

Iá, qazirgi pandemııa qur­sa­ýyn­daǵy jahan jurty úshin irgeli ǵylymı-zertteýlerdiń ma­ńy­zy zor. Bul vaksınalyq synaq jumystarynyń el azamat­tarynyń densaýlyǵyn saqtap, indetten aman alyp qalý turǵy­syndaǵy kó­megin kúlli qazaqstandyqtar kútip otyr.