Eginge oraq erte tústi

Mundaı jaz Soltústikte óte sırek bolady, buryn dıqandardyń aýzynan «aýa raıynyń qolaısyzdyǵy» degen sózdi jıi estıtin edik. Bıyl ondaıdy eshkim de aıtpaıdy. Halyqty indet qysyp jatqanda Tabıǵat-ana jeńildik qylyp, janashyrlyq bildirgendeı. Kóktemgi egis naýqanynda da aýa raıy qolaıly bolǵan edi. Endi tek shyǵymdylyǵy joǵary astyqty tókpeı-shashpaı jınap alý mindeti dıqandardyń aldynda tur.

Oblystyń aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń bastyǵy Erbolat Bekshenovtiń aıtýyna qaraǵanda, dándi daqyldardyń 53 paıyzy qazirdiń ózinde pisip, oraqty qarsy alýǵa daıyn tur. Astyqtyń baǵasy da byltyrǵydan artyq bolmaq. Qazirdiń ózinde bıdaıdyń baǵasy byltyrǵy ortasha baǵadan 38 paıyzǵa artyq mólsherlenip otyr. Eger byltyr bıdaı baǵasynyń bir tonnasy 59,7 myń teńge bolsa, bıyl 82,5 myń teńgege jetipti. Arpanyń baǵasy da byltyrǵydan 30 paıyzǵa qymbat bolmaq.

Bıyl dıqandar astyqty baptaýda úzdik nátıjelerge qol jetkizdi. Jyl sa­ıyn aýa raıynyń qolaısyzdyǵy sebepti aram­shópten hımııalyq quraldarmen quty­lýǵa tolyq múmkindik bolmasa, bıyl osy jumys ta jappaı júrgizilip, as­tyq­tyń shyǵymdylyǵyna úlken úles qosty.

Qazir sharýalar shóp daıyndaý naýqanyn da aıaqtap kele jatyr. Oblys boıynsha barlyǵy 750 tonna pishen da­ıyndaý mejelense, qazir sonyń 70 pa­ıyzdan artyǵy oryndalǵan.

Soltústik dıqandarynyń aldynda turǵan taǵy bir mindet – mı­neraldyq tyńaıtqyshtar shyǵarý. Qazir sharýalar onyń 117 myń tonnasyn satyp alýǵa kelisimshart jasasyp qoıǵan. Oblys ákimi Qumar Aqsaqalovtyń aıtýyna qaraǵanda, mıneraldy tyńaıtqyshtardy aýyl sharýashylyǵy óndirisshileriniń ózderiniń shyǵarýyna múmkindik bar. «Eger birneshe sharýa birigip, shaǵyn zaýyt satyp alyp, mıneraldy tyńaıtqyshtar shyǵarýmen aınalyssańyzdar, onyń baǵasy áldeqaıda tómender edi. Qazir sizder onyń tonnasyn 140 myń teńgege alasyzdar, al shaǵyn zaýyttar ónimi tek 58 myń teńge bolar edi. Bul baǵytta ázirge 6 shaǵyn zaýyt qana jumys istep tur», dedi óńir basshysy aýyl sharýashylyǵy mamandarymen oraq aldynda bolǵan kezdesýde.

Oblystaǵy barlyq jer kó­lemi 9 mln 804 myń gektar bol­sa, sonyń 7 mln 243 myń gek­­tary nemese 73%-y aýyl sharýa­­shy­lyǵyna qoldanylatyn jer­ler. Onyń ishinde 5 mln gek­tarǵa jýyǵyna astyq egiledi, al 2 mln gektary – jaıylym. Bú­gin­­gi tańda oblysta 2891 sharýa jáne fermerlik qojalyqtar, 776 túrli seriktestikter osynaý al­qap­ta eńbek etip júr. Sonyń ishin­de 57 myń gektar jerge astyq egetin 22 aýyl sharýashylyǵy koo­peratıvteri de bar.

Sońǵy jyldary aýyl sharýa­shylyǵy óndirisshilerin memle­kettiń qoldaýy eselep artty. Ke­ıingi úsh jylda oblystyń aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa 116 mlrd teńge baǵyttaldy. Sonyń ishin­de byltyr 39,5 mlrd teńgeniń kómegi bolǵan. Al bıyl bul rekordtyq kórsetkishke jetip, 48,4 mlrd teńgeni qurady nemese byltyrǵydan 22,5% artyq. Aýyl sharýashylyǵyna quıylyp jatqan ınvestısııa kólemi de artyp keledi. Sońǵy úsh jylda 72 mlrd teńgeden 107,6 mlrd teń­gege jetip, 1,5 ese artty. Bıyl 24 pa­ıyzǵa arttyryp, 44,9 mlrd teń­gege jetkizý kózdelgen. Bul – respýbl­ı­kalyq kólemniń tórtten biri.

Qyzyljarlyq dıqandar bıyl tabıǵı jaǵdaıǵa beıimdi tuqym­nyń elıtalyq surybyn alý­ǵa qol jetkizdi. Bul suryp shyǵym­dylyǵymen qosa ósimdikterdiń túrli aýrýyna da tótep bere alady. Mine, osy suryptardy endi jappaı qoldaný maqsaty alda tur. Osydan úsh jyl buryn bul árbir jıyrmasynshy tonnaǵa sáıkes bolsa, bıyl árbir onynshy tonnaǵa sáıkes keledi. Árıne, barlyq suryptar da shyǵymdy bolýy úshin aramshópke qarsy qoldanylatyn hımııalyq qospalardy arttyrmasa bolmaıdy. Bul tarapta da qyzyljarlyqtar úlken tabysqa jetip otyr. Atap aıtqanda, pestısıdter men bıoagentterge bólingen aqshanyń 40 paıyzǵa artýymen bıyl 2,3 mln gektar jerge tyńaıtqysh sebilip, 130 myń tonna tyńaıtqysh paıdalanyldy. Bul sońǵy jyldardaǵy eń úzdik kórsetkish.

Árıne, dıqannyń qolyna qol­baı­laý bolatyn tehnıkalardyń eski­ligi, oǵan qosalqy bólshekter tabý­dyń qıyndyǵy. Bul iske de mem­leket te, dıqandardyń ózi de qara­jat bólýdi arttyra túsýde. Sol ar­qyly qyzyljarlyqtar soń­ǵy úsh jylda 89 mlrd teńgege 4,7 myń bir­lik túrli tehnıka satyp alýǵa qol jetkizdi. Bul istiń bıylǵy qar­qy­ny da joǵary. Ústi­mizdegi jyl­dyń je­ti aıynda ǵana 31,5 mlrd teńge­niń 1334 birlik tehnıkasy satyp alyn­dy.

Memlekettiń qoldaýy men tabı­ǵattyń qolaılylyǵy Esil óńiri dıqandarynyń qýanyshyn art­tyrýda. Tek endi kúz qolaıly bolyp, shyǵymdy astyqty qambaǵa tókpeı-shashpaı quıyp alý maqsat bolyp otyr. Bul úshin árbir qolaıly kún tıimdi paıdalanylýy kerek.

Soltústik Qazaqstan oblysy