Májiliste basty qujat maquldandy

 Alaıda, suraqtar qaldy

Elimizdiń úsh jylǵa arnalǵan eń basty qarjylyq qujaty – 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasynyń Májilistiń sońǵy otyrysynda maquldanyp, Senatqa ketkeni budan buryn habarlanǵan bolatyn.

Alaıda, suraqtar qaldy

Elimizdiń úsh jylǵa arnalǵan eń basty qarjylyq qujaty – 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasynyń Májilistiń sońǵy otyrysynda maquldanyp, Senatqa ketkeni budan buryn habarlanǵan bolatyn.

Qujatty talqylaý barysynda palatanyń barlyq komıtetteri de úlken jumys jasap, qajyrly eńbek etti. Depý­­tattardyń sóılegen sózderinen ol aıqyn kórinip turdy. Bári de elimizdiń basty qujatynyń minsiz bolýyna, onyń Elbasy N.Nazarbaevtyń tapsyrmalaryn buljytpaı oryndaýǵa qyzmet etýine belsene atsalysqandary anyq.

Bıýdjettiń kiris bóligine tikeleı áser etetin faktor – munaıdyń bir barreliniń baǵasy 90 AQSh dollary deńgeıinde bola­dy dep belgilenipti. TMD elderi arasynan ony sońǵy jyldary únemi 100 dollar bo­lady dep boljaıtyn Ázerbaıjanda bıyl­ǵy bıýdjetin 90 dollarlyq mejemen aı­qyndapty. Reseılikter de onyń aldaǵy jyly 100-den tómen bolatynyn mejelep otyr.

Zań jobasyn talqylaǵan jalpy otyrysta baıandamalar jasalyp, suraqtar berilip bolǵan soń, ony talqylaý ótip, depýtattar óz pikirlerin bildirdi. Aldymen sóılegen Serikbaı Nurǵısaev bıýdjettiń tek jetistik jaqtaryn tizbelep shyǵyp, barynsha optımıstik pikir bil­dirgen edi. Biraq, odan keıin sóı­­legen Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Da­rıǵa Nazarbaeva birshama syndar aıtyp, Úkimettiń osynaý zańdy daıyndaý barysyndaǵy olqylyqtaryn kórsetip berdi. Ol aldaǵy úsh jylda Úkimettiń bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, áleýmettik kómek kórsetý salalaryna qarastyrylatyn shyǵyndy azaıtýdy mejelep otyrǵanyn qatty synady. Bizdiń komıtetimiz mundaı qysqartýlardy durys dep sanamaıdy. Alaıda... áleýmettik salaǵa qarajat kóp bólinse de halyq sony óziniń jeke basynda sezine almaı otyrǵany nelikten? Máselen, bilim berý salasynyń shyǵysyn Úkimet sońǵy úsh jylda 1,7 ese arttyrypty. Biraq, sodan ózgergen nemese jaqsarǵan ister bar ma? Elimizde balabaqsha sany budan úsh jyl buryn da jetpeıtin edi, nege áli de sol qalpynda? О́zderiniń kezegin kútip áli kúnge 500 myńdaı búldirshin balabaqsha esigine jete almaı júr. Al 2014 jylǵy bıýdjette jańa balabaqsha salýǵa tipti qarajat qarastyrylmaǵan. 2015 jyly nebári – 12, al 2016 jyly 6 balabaqsha salýdyń qarajaty qarastyrylypty. Al qajetti balabaqshalar sany – 450! Bilim berý salasy mundaı ógiz aıańmen máse­­leni qashan sheshedi? Jekemenshikpen bir­lesip balabaqsha salý tetikteri áli kúnge aıqyn­dalmaǵan. Oılap tabyl­ǵan «mını-orta­lyq» degender kúmáni kóp jartykesh qadam­dar. Bizdiń derekterimizge qara­ǵanda, jergilikti ákimder jekemen­shik kapıtaldy bul iske tartýǵa shor­qaq. Sonda Úkimet Prezıdenttiń «Balapan» baǵdarlamasyn qalaı oryndamaqshy? – dedi komıtet tóraıymy.

Odan ári D.Nazarbaeva elimizdegi 182 problemalyq mektepterdi (apatty jaǵdaıdaǵy; úsh aýysymmen oqytatyn, t.b.) ońaltýǵa da qarajat qarastyrylmaǵanyn synǵa aldy. Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaevtyń osy máselege baılanysty depýtattardyń alańdaýshylyǵy eskerildi degen sózi, jumsartyp aıtqanda, qýlyq, dedi Darıǵa Nursultanqyzy. Basqa sózben baǵalaý qıyn.

Odan ári komıtet músheleri bıýdjet shyǵyndaryn qarastyrý kezinde 113 mlrd. teńgeniń orynsyz jumsalmaqshy ekenin, endi sol somanyń osy qajetti dúnıege nege burylmaıtynyna tańǵalatynyn jetkizdi. Qoryta aıtqanda, Úkimettiń osy problemany sheshýge baǵyttalǵan tolyq­­­qandy is-jospary joq. Al dál sol kezde, keıbir baǵdarlamalar boıynsha bıýdjet shyǵyndary shekten tys sharyqtatyp jibe­rilgen. Sonyń ishinde Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi 2011-2013 jyldardaǵy bıýd­jette 44,5 mlrd. teńge jumsalsa da eshqandaı nátıje bermegen jobalyq oq­y­tý baǵdarlamasyna taǵy da 41 mlrd. teń­ge qarastyryp otyrǵanyn aıtty. Bul baǵ­darlama boıynsha mektepterge baǵasy kóp ese arttyrylǵan kompıýterler ǵana satyp alyp berilipti. Qarajat eshqandaı nátıjesiz jumsalǵan, al kináli adam joq, biraq oǵan taǵy da qarajat qarastyrylyp otyr. Bul ne sonda, bıýdjet darynsyz adam­darǵa arnalǵan synaq alańy emes qoı, aqsha­syn shasha beretin, dedi komıtet tóra­ıy­my.

Odan ári D.Nazarbaeva BǴM-nyń Prezıdenttiń talabyn syltaýratyp, quny 300 mln. dollar turatyn maman jumysshylar daıyndaıtyn kolledj salmaqshy bolyp, bıýdjette 69,7 mlrd. teńge qarastyrǵanyn da qatty synǵa aldy. Osyndaı da qymbat kolledj bola ma eken? Bul naǵyz kezekti kózboıaýshylyq, dedi ol.

Depýtat Shalataı Myrzah­metov depý­tat­­­tardyń sońǵy jyldary únemi alkogol jáne temeki ónimderine aksızdi arttyrý saıasatyn kóterip kelgenin aıtty. Biz birneshe ret depýtattyq saýaldar da joldadyq. Alaıda, sonyń bárine syrǵytpa jaýap alyp otyrdyq. Endi bul máseleni Elbasynyń ózi kóterýi muń eken, Úkimet birden iske kiristi. Bizdiń aıtqanymyzǵa qulaq asqanda ǵoı, aksızden túsetin kiris budan eki-úsh jyl buryn-aq artqan bolar edi, dedi depýtat.

Halyqtyq kommýnıstik par­tııanyń Parlamenttegi frak­sııasynyń jetekshisi Vladıslav Kosarev zań jobalarynyń shıki kúıinde ákelinetinin atap aıtty. Keıde biz zań jobasynyń bir babyna 20-ǵa deıin túzetý engizýge májbúrmiz. Bul masqara emes pe? – dedi ol. Odan ári depýtat mal sharýashylyǵyn qoldaý máselesiniń syn kótermeıtinine nazar aýdardy. Biz etti Perýden, sút untaqtaryn Danııadan ákelip jatyrmyz. Bul ne degen sumdyq?! Elimizdiń múmkinshiligi 50-60 mln. adamdy tamaqtandyrýǵa tolyq jetetin jaǵdaıda biz 17 mln. ha­lyqty asyraı almaı otyrmyz, dep óz ashynysyn ashyq bildirdi V.Kosarev. Odan ári depýtat Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstrliginiń osy máselege nazar aýdaryp, sha­ǵyn taýarly-sút fermalaryn qol­daý­ǵa bet burǵanyn qanaǵatpen atady.

Depýtattar bulardan basqa da ózekti máselelerdi kóterip, zań jobasynda solardyń kóbi komıtetterde talqylanǵanda aıtylsa da eskerilmegenine qynjylys bildirdi. Osyndaı áýpirimmen maquldanǵan zań jobasy endi Senatqa jol tartty.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan».