El Prezıdenti bıylǵy Joldaýy arqyly elimizdegi otbasylyq-demografııalyq ahýalǵa óziniń alańdaýshylyǵyn bildirdi. Bul máselege Memleket basshysynyń basa nazar aýdarýy, shyn máninde, atalǵan salada sheshimin kútken túıtkilder barshylyq ekenin ańǵartty.
Memleket otbasylardan quralady. Sondyqtan árbir shańyraqtyń berekeli, yntymaqty, bazarly bolýy asa mańyzdy. «Kóp qorqytady, tereń batyrady» degen naqyldy jıi esine alatyn qazaqtyń «toǵyzynshy terrıtorııada» qara ormandaı qalyń bolýy – basty arman. Osynaý armanymyzdyń oryndalýy birinshi kezekte dástúrli otbasylyq qundylyqtarymyzdy syrtqy rýhanı ekspansııanyń jaǵymsyz áserinen laıyqty qorǵaı bilýimizge, shańyraqtardyń bereke-birligine, baqýatty tirshiligine, halyq densaýlyǵyn óz deńgeıinde saqtaýymyzǵa tikeleı baılanysty. Bulardyń barlyǵyna memlekettik turǵyda mańyz berýge tıistimiz. Ásirese, birinshi kezekte ult densaýlyǵyn saqtaý, nyǵaıtý isine qatysty túıtkilderdi sheshý, eńserý qajet-aq. О́ıtkeni, bul birinshi kezekte sebepterdi joıýǵa múmkindik beredi. Eger sebepterdi joıa almasaq, tek bitpeıtin jaǵymsyz saldarlarmen kúresýden basqa jol qalmaıdy.
Ult densaýlyǵynyń laıyqty qorǵalmaýy demografııalyq ósimge keri áserin tıgizetini, nıeti túzý otbasylardyń shyrqyn buzatyn sebepterdiń bastaý kózi bolatyny belgili.
Prezıdent óz Joldaýynda Qazaqstanda árbir altynshy otbasy bala súıe almaı otyrǵanyn, otandastarymyzdyń 20 paıyzǵa jýyǵy muny ajyrasýǵa negiz bolatyn eleýli sebep dep sanaıtynyn aıta kelip, «Birikken Ulttar Uıymynyń elimizdegi halyq sanynyń ósimine qatysty boljamy Ortalyq Azııadaǵy kórshiles memlekettermen salystyrǵanda kóńil kónshitpeıdi», dedi. Memleket basshysynyń bul sózinen elimizdegi árbir altynshy otbasynyń perzentti bola almaýynan, sonyń kesirinen talaı shańyraq shaıqalyp, tilek qosqan erli-zaıyptylardyń ajyrasyp ketip jatqanynan halyq sanynyń baıaý ósip otyrǵanyna qynjylysyn baıqaımyz.
Prezıdent ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) baǵdarlamalary boıynsha bólinetin kvota sanyn 7 myńǵa deıin, ıaǵnı 7 esege arttyrý qajet dedi.
Elimizde alǵashqy ekstrakorporaldy uryqtandyrý 2010 jyly júzege asyrylypty. Sodan bergi aralyqta elimizde kóptegen səbı dúnıege kelip, qanshama otbasynyń tútini túzý ushty. Osy oraıda «Ekomed» adam urpaǵyn órbitý emhanasynyń basshysy S.Baıqoshqarova: «Bıyl 1 myńnan səl asatyn kvotaǵa qol jetkizdik. Soǵan qýanyp keldik. Endi Prezıdent ekstrakorporaldy uryqtandyrý baǵytyna 7 myń kvota bólý sheshimi biz úshin úlken qýanysh. О́ıtkeni bizge keletin adamdardyń barlyǵy birdeı 1 mln teńge taba almaıdy. Sondyqtan bul úlken kómek jəne emdelýshilerimizdiń barlyǵy qýanyp jatyr» – deıdi. Árıne, perzent súıe almaı júrgen jandarǵa memleket tarapynan kvota qarastyrylyp, talaı otbasynyń úmiti aqtalyp jatsa, qanekı. Quptarlyq jaıt. Eń bastysy atalǵan ózekti máselege memleket tarapynan nazar aýdaryldy.
Elimizdegi bala súıe almaı júrgen otbasylarǵa 7 myń kvota jete qoımaıtyny málim. Osy jerde bul kvotanyń berilý tártibi, erejesi týraly málimetter berilip, ony qajetsingenderdiń arasynda birinshi kezekte kimder ala alady degen tárizdi suraqtarǵa tıisti oryndar tarapynan naqty jaýap berilýi tıis. Áıtpese, kvotany bólý barysynda «barmaq basty, kóz qystylyqqa» jol berilýi ábden múmkin.
Taǵy bir aıta keter jaıt, memleketten bólingen kvota perzent kóre almaı júrgen otbasylardyń máselesin túbegeıli sheship beredi degenge ıek artpaý kerek.
Prezıdent atalǵan máselege qoǵamnyń nazaryn aýdara otyryp, osy salaǵa qatysty aýqymdy jumystar júrgizilýi qajet ekenin meńzep otyrǵandaı. Bul arada perzent súıe almaı júrgen otbasylardyń máselesin jeke qarastyrý, osy baǵytta úkimettik deńgeıde aýqymdy baǵdarlama qabyldaý qajettigi menmundalaıdy. Sonda bala súıe almaýdyń negizgi sebepterin anyqtaý, soǵan baılanysty memleket esebinen emdeý máseleleri sheshimin tabar edi. Perzent kóre almaýdyń basty sebepteriniń biri – túsik tastaý. Bul máselege qatysty da tıisti shara qabyldanýy tıis.
Biz EKU tásilin qoldanǵanda salt-dástúrlerimizdiń, tyıymdarymyzdyń, dinimizdiń talaptaryn da eskerýimiz qajet. Máselen, anany medısınalyq jolmen uryqtandyrý isine Islam talabymen qarasaq, áıel men uryq ıesi nekeli jup bolýy shart. Mine, osy ispettes basqa da ustanymdar ekstrakorporaldy uryqtandyrý barysynda qaperden shyqpaǵany abzal. Áıtpese, osy kezge deıin ulyqtap kelgen jeti ata ınstıtýtynyń mánin joıyp alýymyz múmkin.