Jýyrda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne ekologııalyq damý – elimiz úshin aldyńǵy kezekte turǵan másele. Búkil órkenıetti álem jurtshylyǵy osy máselemen aınalysýda.
Týrısterdiń aǵyny artady
Bizge de mundaı jappaı úrdisten shet qalýǵa bolmaıdy» degeni esimizde. Elimizdiń tabıǵatyna qatysty máselelerdi tizbektegen Memleket basshysy ekologııalyq týrızm mádenıetin belsendi damytý – mańyzdy mindet ekenin aıtty.
Álemdik týrızmde keń taraǵan úrdisti Qazaqstanda damytý úshin Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń bastamasymen birneshe joba qolǵa alyndy. Atap aıtqanda, «Altyn Emel» jáne «Sharyn» ulttyq tabıǵı parkterinde ekologııalyq týrızmdi damytý tujyrymdamasy tanystyryldy. Taıaýda Almaty shaharynda qoǵam ókilderiniń qatysýymen jıyn ótip, jaýapty vedomstvo arnaıy baspasóz týryn uıymdastyrdy.
Mınıstrliktiń aqparatyna súıensek, «Altyn Emeldiń» aýmaǵy 307,6 myń gektardy quraıdy. Munda týrıstik baǵyttardyń sany – 3-eý. Byltyr ulttyq parkke 19 myńdaı týrıst kelgen. Bul jerdegi tártipti 144 qyzmetker qadaǵalaıdy.
«Osy jobany oryndaý arqyly 2025 jylǵa qaraı jergilikti halyq 250 jańa jumys ornymen qamtylady. Jyl saıyn keletin týrısterdiń aǵyny 20 myńnan 78 myńǵa deıin kóbeıip, bıýdjetke túsetin qarajat 10 esege artady», dedi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Erlan Nysanbaev.
Tujyrymdamany tanystyrý kezinde mınıstrdiń orynbasary «Ile Alataýy» men «Sharyn» ulttyq parkteriniń damytý jobasyn mysalǵa keltirip, «Altyn Emelde» júrgiziletin jumystardy da baqylap, baǵa beretin táýelsiz qoǵamdyq keńes qurylatynyn jetkizdi.
Onyń aıtýynsha, byltyr 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan týrızm salasyn damytýǵa baılanysty memlekettik baǵdarlama qabyldanyp, sonyń negizinde elimizdegi ekologııalyq týrızmdi órkendetý barysynda AQSh tájirıbesi eskerilmek. Dálirek aıtqanda, munda týrıstik marshrýttar men soqpaq joldardy damytýǵa kóbirek kúsh salynady.
«Sonymen birge zamanaýı sapar ortalyqtary, kempıngter, etnoaýyldar salynady. Bul nysandardyń qurylysyna jeńil jınalatyn materıaldar paıdalanylady. Sondyqtan park aýmaǵynda túbegeıli úlken qurylys jumystary júrgizilmeıdi», dedi E.Nysanbaev.
Atalǵan aýmaqta 3 baǵytty rettep, jónge keltirý josparlanǵan. Nátıjesinde «Shyǵan» baqylaý ótkizý pýnkti mańyndaǵy aýmaqta avtokólik turaǵy jáne etnoaýyl salynady. Týrısterge Myńbulaq ýchaskesinde aıaldap, jyljymaly ashanadan tamaqtanýǵa jaǵdaı qarastyrylady. Sol sekildi tarıhı-mádenı nysan – Shoqan Ýálıhanov bulaǵyna barýǵa múmkindik alady. Sonymen qosa jabaıy ań-qustardy tamashalaý úshin kórý alańy salynady dep kózdelýde.
Salalyq organnyń ókilderi mejelengen maqsatty oryndaýǵa ınvestorlar jumyldyrylatynyn aıtty.
Sharyn shatqalynyń qıramaıtynyna kim kepil?
Dál osyndaı úlgide «Sharyn» ulttyq tabıǵı parkin de damytý mindeti qoıylǵan. Onyń tujyrymdamasy qoǵamdyq keńeste tanystyrylyp, bul óńirdegi ekologııalyq týrızmdi jeke ınvestorlar jolǵa qoıatyny málim boldy. Jobaǵa sáıkes, osy aýmaqta 2 zamanaýı sapar ortalyǵy (300 mln teńge), 4 jaıaý júrginshi marshrýty (100 mln teńge), túneýge arnalǵan oryndar (ekootel – 400 mln teńge), sondaı-aq etnoaýyl men 3 kórý alańy salynady dep josparlanyp otyr. Tutastaı jobaǵa 3 mlrd teńgege jýyq qarajat jumsalmaq.
Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri О́rken Bısaqaevtyń aıtýynsha, bul jobaǵa kirispes buryn Qurama shtattardaǵy ulttyq parkterdiń tájirıbesi egjeı-tegjeı zertteldi.
«Bizdiń elimiz ben AQSh-taǵy ulttyq parkterdi salystyrsaq, olarda ınfraqurlym burynnan bar. Bul elde tabıǵı aýmaqtar jeke serikteske arnaıy shartpen 15 jylǵa beriledi. Tapqan paıdanyń bir bóligi ulttyq parktiń arnaıy shotyna aýdarylyp, osy qarajat tabıǵatty qorǵaý shyǵyndaryna jumsalady», dedi vıse-mınıstr.
Ekologııalyq baǵalaý júrgizildi me?
Alaıda joǵarydaǵy damytý tujyrymdasymen kelispeıtin jandar da bar. Almatylyq belsendilerdiń pikirine súıensek, ınvestısııalyq jobalar qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý (QOÁB) sharalarynsyz iske asyrylyp otyr. Sol sebepti tabıǵat janashyrlary mundaı tujyrymdamalardyń qysqa ýaqytta atústi qaralyp, qabyldanýyna úzildi-kesildi qarsy.
«Ulttyq parkterde týrızm ınfraqurylymyn jedel damytý boıynsha memlekettik organdardyń belsendi is-qımyldary birqatar máseleni týyndatady. Máselen, Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy júrgizbeı – ósimdik jabyndysyn alyp tastaýǵa, aýyr tehnıkanyń kómegimen alańdardy tegisteýge, geoburandaly shegelerdi (betondy irgetasty aýystyrý) salynatyn nysandardy qataıtý úshin tereńdetýge bola ma degen zańdy saýal týyndaıdy? Zań ne deıdi? Ekologııalyq kodekstiń 36-babynda: «1. Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý qorshaǵan ortaǵa jáne halyqtyń densaýlyǵyna tikeleı nemese janama áser etýi múmkin sharýashylyqtarǵa jáne ózge de qyzmettiń kez kelgen túrine mindetti sanalady… 2. Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalamaı, oǵan yqpal etetin sharýashylyqty jáne ózge de qyzmet jobalaryn ázirleýge jáne iske asyrýǵa tyıym salynady…». Bul rette jerdiń ústindegi jáne astyndaǵy sýlarǵa, landshafttarǵa, topyraq jabyndysyna, ósimdikter men janýarlar álemine jáne taǵy da basqa áserler esepke alynatynyn aıta ketken oryndy», delingen Qazaqstan bıoalýandylyqty saqtaý qaýymdastyǵynyń paraqshasynda.
Tabıǵat janashyrlarynyń bul kózqarasyn basqa da qoǵam belsendileri qýattady.
«Altyn Emel» ulttyq parkin damytý tujyrymdamasyn qaraý boıynsha kezekti kezdesý ótti. Is júzinde bul jańa baıqaýdy uıymdastyrýǵa arnalǵan kezekti jospardyń tanystyrylymy. Onda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jańa ýchaskelerdi uzaq merzimdi jalǵa berýdi josparlap otyr. Munyń bári qaraquıryqtar men qulandardy saqtaýda áli kúnge deıin úlgili bolyp kele jatqan parkte júrgizilmek», dedi qoǵam belsendisi Elena Erzakovıch.
Atalǵan bastamany usynǵan vedomstvo ókilderi qurylys jumystary qoǵamdyq keńes múshelerimen talqylanǵannan keıin ǵana ınvestorlar ashyq baıqaý negizinde anyqtalatynyn jetkizdi. Ekologııa mınıstrligi ulttyq park jerleri zań boıynsha jekemenshikke berilmeıtinin, tek belgili bir aýmaqtar týrızmdi damytý maqsatynda ýaqytsha paıdalanylatynyn aıtady. Dese de ınvestor mindetterin oryndamaǵan jaǵdaıda memleket kez kelgen ýaqytta kelisimshartty buzýǵa quqyly.
«Infraqurylym bolmasa da halyq keledi. Biraq artynan qanshama qaldyq qalady. Dárethana, sondaı-aq tıisti oryndar qarastyrylmasa qanshama problemanyń oryn alýyna alyp keledi. Bıyl Kóbeıtuzda, sol sekildi basqa da tabıǵı aýmaqtarda ózekti máseleler týyndaǵanda Prezıdent biraz tapsyrma berdi. Sonda polısııamen birlesip, aýqymdy tekserý jumystaryn júrgizdik. Nátıjesinde myńdaǵan turmystyq qaldyq jınalyp, birneshe problemanyń beti ashyldy. Qolǵa alynǵan bul joba osyndaı túıtkildi máselelerdi sheshýge septesedi», dedi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Zulpyqar Joldasov.
Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqta týrıstik qyzmetti júzege asyrýǵa park ýchaskeleri bes jyldan 45 jylǵa deıin jalǵa beriledi.
Ekologtar týrıster aǵynynyń saldarynan qorǵalatyn tabıǵı aımaqtardyń rekreasııalyq júktemesi shamadan tys artyp, qorshaǵan ortaǵa zalaly tııýi múmkin dep alańdaýly.
P.S. Álbette, Prezıdenttiń Joldaýynda aıtylǵandaı, ekologııalyq týrızm mádenıetin qalyptastyrǵan quptarlyq is. Áıtse de, bul sharýa tııanaqtylyqty qajet etetinin joǵarydaǵy syn-eskertpelerden ańǵarýǵa bolady. Elimiz azamattyq qoǵamdy qurýǵa baǵyt alǵandyqtan qoǵamdyq pikirdiń qanshalyqty mańyzdy ekeni aıtpasaq ta túsinikti. Memleket basshysy aıtqan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdasynyń preambýlasy osyda jatyr emes pe?