ADAMZAT TAJAL QARÝYNA QARSY TOPTASÝǴA TIIS

Vashıngtonda ótip jatqan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıttiń birinshi sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Keshegi maqala­myz­da Amerıka Qurama Shtat­ta­ry­nyń Prezıdenti Barak Obamanyń osy elde ótip jatqan Iаdrolyq qaýip­sizdik jó­nin­degi jahandyq sammıtke arnaıy shaqyrýmen kel­gen Memleketimizdiń basshysy Nur­sultan Nazarbaevty sammıt aldyn­da qabyldap, bir sa­ǵatqa taıaý ýa­qyt­qa sozylǵan kez­de­sý­de eki el ara­syndaǵy strate­gııa­lyq árip­tes­tikti damytý máseleleri talqy­lan­ǵandyǵyn jazǵan edik. Sammıtke qatysý úshin el astanasy Vashın­gton­ǵa bir sátte elýge tarta eldiń mem­leket basshylary jına­lyp otyrǵan qarbalasty sátte Ba­rak Obamanyń “Bler haýs” qur­met­ti qonaqtarǵa arnalǵan arnaıy qa­byl­daý rezıdensııasynda Elbasy­men birge bolýǵa osynshama ýaqyt bólýi, sóz joq, halyqaralyq are­na­da táýelsiz Qazaqstan memlekettigi men onyń Tuńǵysh Prezıdenti be­deliniń barǵan saıyn artyp kele jat­qandyǵynyń jarqyn kórinisi boldy. (Máselen, Ýkraınanyń ın­ter­net resýrstarynda Barak Obama sammıt kezinde Ýkraınanyń jańa Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıchti 10 mınótke jeke qabyldaı alar ma eken, joq álde qabyldaı almas pa eken degen pikir qyzý talqylanyp jatty, onyń qorytyndysy ázirge bizge belgisiz). Sammıt aldyndaǵy bul eki­jaq­ty kezdesý aıryqsha qurmet boldy jáne sol úshin ǵana jasalynǵan me­ziret emes edi. Onyń qory­tyn­dy­synda Qazaqstan men AQSh pre­zıdentteriniń Birlesken málimde­me­si qabyldandy. Gazettiń munyń aldyndaǵy nómirinde jarııalanǵan bul qujat eki el arasynda qalyp­tas­qan strategııa­lyq áriptestiktiń odan ári damı beretindigin anyq baıqatty. Shynyn aıtqanda, bir sapar úshin munyń ózin úlken tabys dep aıtýǵa ábden bolady. О́ıtkeni, AQSh kez kelgen eldiń bárin óziniń strategııalyq áriptesi dep tanyp, ony resmı qujattarda áıgileı ber­meıdi. Elbasynyń Barak Obamamen jeke kezdesýinen bir kún keıin, ıaǵnı Amerıka ýaqyty boıynsha dúısenbi kúni keshki saǵat 18.00-de (bul Qazaqstan ýaqyty boıynsha seı­senbi kúngi túngi saǵat 4.00, Vashıngton ýaqyty Astana ýaqy­ty­nan 10 saǵat keıin júredi) Vashıng­ton­daǵy ataqty Kongress orta­lyq­ta AQSh Prezıdentiniń sammıtke qatysýǵa kelgen elder basshylaryn saltanatty qabyldaýy (qonaqasy berýi) bastaldy. Osy oqıǵadan aq­parat berý úshin Kongress orta­lyq­tyń baspasóz zalyna álemniń ár shalǵaıynan myńnan astam jýr­na­lıst jınaldy (estýimizshe, sammıt úshin jınalǵan jýrnalısterdiń jal­py sany eki myńǵa jýyqtaıdy). Bul Kongress ortalyq óziniń kólemi jaǵynan Vashıngtondaǵy ekinshi úlken ǵımarat eken. Onyń ortasynda ornalasqan úlken zalǵa bes myń adamdy erkin jaıǵas­ty­rý­ǵa bolady. Ǵımarattyń negizgi qu­rylysy 1847 jyly salynǵan, 1893 jyly ekinshi qabatta bes myń adam­dyq qosymsha qosylǵan, keıin­gi jyldary qaıta jańǵyr­tylyp, keńeıtilip otyrǵan. Osy ǵımaratqa, hattamada bel­gilengen ýaqytyna baılanysty, ret-retimen kelip kirgen mem­le­ketter basshylarynyń árqaısysyn AQSh Prezıdenti qarsy alyp, qur­met kórsetti. Osy qarsy alý sha­ra­sy­nyń ózi, bizdiń mólsherimizshe, bir saǵattan astam ýaqytqa sozyldy. Shamasy, qonaqtardyń bas-aıaǵynyń jınalýyn kóp kútip qalmaý jaıy eskerilgendikten bo­lar, munda da el arasynda keńinen taralǵan dástúrdegideı, neǵurlym salmaqty elderdiń basshylarynyń ǵımaratqa kelip kirý reti sońyna taman qoıylǵan eken, bizdiń El­ba­sy da ǵımaratqa álemniń iri el­de­riniń basshylarynyń qatarynda ábden sońyna taman kirdi. Barak Obama aldynan shyǵyp qarsy alyp, qol berip amandasyp, hattamada qarastyrylǵandaǵydaı, birge sýretke tústi. Osy kúnniń ertesinde Vashıng­ton ýaqyty boıynsha seısenbi kúngi tańǵy saǵat 9 saǵat 30 mınót­te (Astana ýaqyty boıynsha seı­sen­bi kúngi keshki saǵat 19 saǵat 30 mı­nótte) álemdik baspasóz bette­rinde kópten beri aıtylyp kele jatqan Iаdrolyq qaýipsizdik jónin­degi jahandyq jıynnyń birinshi ses­sııasy bastaldy. Bul jıyn “Iаdro­lyq lańkestik qaterin azaı­týdyń jáne ıadrolyq materıal­dar­dyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń ulttyq sharalary” degen taqy­ryppen uıymdastyryldy. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, álemde alǵash ótip otyrǵan jahan­dyq sammıtke álemniń elýge tarta elinen memleket basshylary men resmı delegasııalar ókilderi keldi. Sonymen qatar, BUU Bas hatshysy, MAGATE Bas dırektory, Eýropa­lyq Keńestiń Joǵarǵy ókili, NATO Bas hatshysy qatysyp otyrdy. Endi osy sammıttiń mán-maǵynasy, adamzat úshin mańyzy týraly azdap áńgime qozǵaıyq. О́tken jyldyń sáýir aıynda Pragada ótken jıyndaǵy sóılegen sózinde Barak Obama AQSh ákim­shiliginiń ıadrolyq qarýsyzdaný jáne ony taratpaý jónindegi negizgi qaǵıdattaryn jarııalaı otyryp, bylaı degen edi: “Búgin men beıbit ómirdi saqtaý jáne álemde jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi Amerıka qabyldaǵan mindettemeni ortaǵa sal­maqpyn. Árıne, bul maqsat jýyq ýaqyttyń ishinde, bálkim meniń ómirimde júzege asa qoımas. Ol shydamdylyqpen qatar, erekshe kúsh-jiger jumsaýdy da qajet etedi. Degenmen, biz qazir “álemdi ózger­týge bolady” degen túsinikti teriske shyǵarýshylardyń ǵana únine qulaq asyp, solardy tyńdap, qurqol otyra berýge tıisti emespiz”. Vashıngtonda seısenbi kúni bastalyp ketken Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi sammıtti AQSh Prezıdentiniń osy málimdemeni iske asyrýǵa shyn máninde kirisken­di­giniń jarqyn kórinisi retinde baǵalaýǵa bolady. Iаdrolyq qarýsyzdaný sala­syndaǵy AQSh saıasatynyń basty maqsaty “jahandyq nólge” deıin jetisý, ıaǵnı jer betindegi barlyq ıadrolyq qarýlardy jáne olardy óndirýdiń alǵysharttary men jasaý quraldaryn joıý bolyp tabylady. Eger júzege assa, bul adamzat al­dyn­daǵy úlken abyroıly is bol­maq. Adamzat jer betinde búkil tir­shilik ıelerimen qatar, óziniń joı­y­l­yp ketýine tótenshe yqpal etetin eń tajaldy faktordan arylatyn bolady. Mine, osyndaı ıgi maqsat úshin ǵana, bul jahandyq joba áli iske asý yńǵaıynda durys jolǵa tú­sip kete qoımasa da, byltyrǵy jyl­dyń sońynda Barak Obamaǵa beı­bitshilik salasyndaǵy Nobel syılyǵy berilgen edi. Nobel syı­lyǵy osy ýaqytqa deıin eshkimge avans úshin berilmegen. Demek, adam­zat qaýymy atom qarýyn eń birinshi bolyp jasaǵan alyp el – Amerıka Qurama Shtattarynyń endi osy tajalǵa qarsy úderisterge jetek­shilik etý men júzege asyrý nıetine úlken úmitpen qaraýda. Sammıttegi sózinde Barak Obama atalǵan maqsatqa jetýdiń tórt negizgi tásilin alǵa tartty. Olar – Iаdrolyq qarýlardy tarat­paý jónindegi shartty kúsheıtý; ıadrolyq qarýlardy taratýǵa qarsy is-qımyldy kúsheıtý; ıadrolyq materıaldardyń qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý jáne Shartqa múshe el­derdiń beıbit maqsattaǵy ıadrolyq tehnologııalarǵa qoljetimdiligin qamtamasyz etý. AQSh-tyń Ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńes appara­tynyń basshysy Mark Lıpperttiń aıtýy boıynsha, AQSh Prezıdenti “qa­zirgi kúni jahandyq qaýipsiz­dik­ke tónetin eń keń taraǵan jáne eń tótenshe qater ıadrolyq lańkestik­ten týyndaıdy”, dep esepteıdi. Osyǵan baılanysty Barak Obama uzaq merzimdik naqty min­det­terdi aıqyndaǵan. Olar – ıadro­lyq synaqtarǵa tyıym salýdyń jalpyǵa ortaq shartyn júzege asyrý; bólshekteletin jarylǵysh zattardyń shekti kólemi týraly shart­ty jasaý jáne ıadrolyq lań­kestikpen kúresti kúsheıtý. Osy mindetterdiń oryndalýy úshin tómendegideı sharalar iske asyrylýy qajet: tórt jyldyń ishinde búkil álem boıynsha nysandardaǵy ıadrolyq materıaldardyń senimdi jáne qaýipsiz saqtalýyn qamtamasyz etý; jyl ishinde AQSh-ta ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt ótkizý (bul osy sammıt – S.Á); ıadrolyq materıaldardy saqtaý jónindegi jańa standarttardy jasap bekitý jáne jańadan árip­testik jasasý; ıadrolyq lańkestikpen kúres jónindegi jahandyq belsendilik pen taratý qaýipsizdigi jónindegi bel­sendilik sekildi ýaqytsha jáne qysqa merzimdik aksııalardan tu­raqty jumys isteıtin halyqaralyq ınstıtýttardy quryp, qalyptas­ty­rý; ıadrolyq materıaldar men qarý-jaraqtardyń kóleńkeli rynok­ta­ry­na qarsy kúresti kúsheıtý jáne olardyń qarjylandyrý kózderin joıý. Sonymen, AQSh ákimshiliginiń jalpy ıadrolyq strategııasynyń negizgi máni – birinshiden, qazirgi qoldanystaǵy ıadrolyq arsenaldar­dy qysqartý jáne birte-birte joıý sharalaryn alǵa jyljytý; ekin­shiden, Iаdrolyq qarýlardy tarat­paý jónindegi shartty kúsheıtý; úshinshiden, ıadrolyq qarýlardyń lań­kester qolyna túsý qaýpiniń aldyn alý sekildi aıqyn ári bir-birimen tyǵyz baılanysty úsh bólikten turady. AQSh Prezıdenti Barak Oba­manyń bastamasymen adamzat qaýy­my endi ǵana shyn máninde ki­risýdi oılastyryp jatqan ıadrolyq qarýsyzdaný máselesine Qazaqstan­nyń qosqan úlesi qazirdiń ózinde ushan-teńiz deýge bolady. Qazaqstan álemde birinshi bolyp ıadrolyq qarýdan bas tartty. 1989 jyly Qazaqstanda sol ýaqytqa deıin 468 ıadrolyq synaqty júzege asyrǵan Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq sy­naqtardy toqtatyp, jabýǵa sha­qyrǵan “Nevada-Semeı” halyqtyq qozǵalysy dúnıege keldi. 1991 jyl­dyń 29 tamyzynda elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Nazar­baev arnaıy Jarlyǵymen Semeı polıgonyn japty. 2009 jyly Elbasy 29 tamyzdy Iаdrolyq qarý­dan bas tartýdyń búkilálemdik kúni dep jarııalaý jóninde bastama kóterdi. Bul usynys BUU tarapy­nan qoldaý tapty. Adamzat qaýymy ıadrolyq qarý­syzdaný jónindegi úderiske Qazaq­stannyń qosqan baǵa jetpeıtin úlesin, sonyń ishinde osy isti saıası qaıratkerler men memleket basshy­larynyń arasynda birinshi bolyp bastaǵan Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń erligin kórip, tanyp, baǵalaý ústinde. Jýyqta BUU Bas hat­shysy Pan Gı Mýnnyń Qazaq­stanǵa jasaǵan sapary osynyń ádemi kórinisi boldy. Bas hatshy Qazaqstan Prezı­dentimen Astanadaǵy kezdesýinde óziniń Semeı óńirindegi burynǵy synaq aımaǵynan úlken áser al­ǵa­nyn málimdegen edi. “Semeı polı­gonyndaǵy synaqtar barysynda zardap shekken mıllıondaǵan adam­dardyń qasireti men ondaǵy eko­logııalyq ahýaldyń qıyndyqtaryn sýretteýge til jetpeıdi. Tipti, ony elestetýdiń ózi asa aýyr. Eger Siz­diń kóregendigińiz ben basshy­ly­ǵyńyz bolmasa, kim bilsin, qazir de mıllıondaǵan adam sol qasiretti bastan ótkerip jatqan bolar ma edi? Men Sizge Semeı ıadrolyq sy­naq alańyn japqan jáne Qazaq­stan aýmaǵynda barlyq ıadrolyq ınfraqurylymdy joıǵan ulttyń basshysy retinde sheksiz rızashy­ly­ǵymdy aıtqym keledi... Iаdrolyq qarýsyzdandyrý týraly aıtýǵa, ony tereń talqylap, basqa mem­leket basshylaryna pikir aıtýǵa Sizdiń barlyǵynan joǵary moral­dyq quqyǵyńyz, kúshińiz bar, sondyqtan da daýysyńyz jarqyn shyǵýy tıis dep sanaımyn”, degen bolatyn Bas hatshy Elbasyna qara­typ aıtqan sózinde. Sondaı-aq BUU Bas hatshysy ıadrolyq qarý­lardy synaýǵa tyıym salý jáne ony taratpaý jó­nindegi kelisim­derdiń sózsiz oryn­dalýy qajettigin aıta kelip, Elba­synyń Ortalyq Azııa­ny ıadrolyq qarýdan ada aımaq dep jarııalaý týraly bas­tamasyn jáne onyń oryn­da­lýyn qadaǵalaýǵa sińirip júrgen eńbekterin atap kórsetti. “Sizdiń Or­talyq Azııada ıadrolyq qarýdan ada aımaq qurý bastamańyzben sol­tústik jarty sharda ondaı aýmaq tuń­ǵysh ret qurylǵanyn da zor rı­zashylyqpen aıta alamyn”, degen edi Pan Gı Mýn. Sonymen birge, Qa­zaq­stannyń EQYU men IKU tóraǵasy retinde Taıaý Shyǵysta da osyndaı bastama kóterýine bolaty­nyn aýyzǵa alyp, bul bastamanyń BUU tarapy­nan qyzý qoldaýǵa ıe bolatyndyǵyn da jetkize ketti. Iá, búkil álemniń basyn qosyp otyrǵan eń úlken uıym basshy­sy­nyń aıtqan bul pikiri Qazaqstan ǵana emes, basqa elder úshin de ma­ńyzdy bolyp tabylatyndyǵyna sóz joq. Muny az deseńiz, Qazaq­standaǵy ıadrolyq qarýsyzdanýǵa baılanysty atqarylǵan jumys álemniń eń qýatty eli AQSh tara­pynan da joǵary baǵalanyp otyr. Bul baǵa Elbasynyń AQSh Pre­zıdenti Barak Obamamen kezdesýinde jáne osy kezdesý sońynda qabyl­dan­ǵan Qazaqstan men AQSh pre­zı­dentteriniń Birlesken málimde­me­sin­de de jaqsy kórinis tapty. Bir­lesken málimdeme ár sózi taıǵa tań­ba basqandaı anyq jáne jeti ól­shep, bir kesip, barynsha dáldikpen aıtylatyn resmı qujat bolyp esepteletindikten, onyń keıbir jerlerinen tómendegideı úzindilerdi keltire ketkendi jón kórdik: “11 sáýirde Vashıngtonda ótken kezdesýdiń barysynda Qazaqstan Pre­zıdenti N.Nazarbaev pen AQSh Pre­zıdenti B.Obama Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy strategııalyq árip­testikti nyǵaıtý máselelerin tal­qylady ári ıadrolyq qaýipsiz­dik­ti jáne taratpaý úderisin, Ortalyq Azııa­daǵy óńirlik turaqtylyqty kú­sheıtý, sondaı-aq ekonomıkalyq ór­kendeý men jalpyǵa ortaq qun­dy­lyq­tardyń ıgiligi jolyndaǵy óz­deriniń ekijaqty yntymaqtas­ty­ǵyn belsendi ete túsýge umtylysyn qýattady”. “Memleketter basshylary Qa­zaqstan Respýblıkasy men Amerıka Qurama Shtattarynyń arasyndaǵy 15 jyldyq tyǵyz yntymaq­tas­tyqtyń mańyzyn jáne Qazaqstan men búkil álemdegi ıadrolyq qaterdi azaıtý isindegi tabysty atap ótti. Olar ıadrolyq qarýdan ada álemge qatysty ózderiniń kózqarastaryn baıan etti. AQSh Prezıdenti N.Na­zarbaevtyń eldi basqarýyn, sondaı-aq Qazaqstannyń ıadrolyq qarý­syzdaný jáne taratpaý isine qosqan úlesin joǵary baǵalaıdy”. “Prezıdent N.Nazarbaevqa onyń Qazaqstan terrıtorııasynda Iаdro­lyq otynnyń halyqaralyq bankin qurý jónindegi usynysyna alǵys aıta kelip, Prezıdent Obama Qazaq­stannyń MAGATE basqarý­shy­lary­nyń keńesi quramyna kirý nıetine qoldaý bildiretinin málim­dedi”. Birlesken málimdemede, mine, osylaı dep jazylǵan. Endi Vashıngtondaǵy sammıttiń negizgi maqsatyna keletin bolsaq, ol ­– memleketter kóshbasshy­lary­nyń ıadrolyq lańkestikten týyn­daı­tyn qaterge qatysty jalpyǵa ortaq túsinistikke kelip, ıadrolyq nysan­dar, materıaldar men teh­no­logııalar qaýipsiz jerde saqtalýy­nyń tıis ekendigin jáne olardyń lańkester qolyna túspeýi qajetti­gin uǵynýy. Sondyqtan sammıt ba­rysynda oǵan qatysýshy memleket­terdiń ózderiniń buryn qabyldaǵan mindettemelerin taǵy bir kepilden­dirýi josparlanǵan. Kún taqyry­byna qoıylǵan máseleni talqylaý qorytyndysynda ıadrolyq mate­rıal­dardy saqtaýdyń qaýipsiz­digin qamtamasyz etý, ıadrolyq materıal­dar kontrabandasynyń aldyn alý, ıadrolyq lańkestikke qarsy turý jónindegi is-qımyl josparyn ázir­lep, jahandyq ıadrolyq qaýipsiz­dik­tiń biryńǵaı standartyn qabyldaý kózdelýde. Sammıttiń túske deıingi birinshi sessııasynda, ıaǵnı aldyńǵylar qa­tarynda Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazar­baevqa sóz berildi. О́z sózin sammıtti uıymdas­ty­rý­shylarǵa, Barak Obamanyń jeke ózine alǵys aıtýdan bastaǵan Elba­sy Semeı ıadrolyq polıgonyn jaý­yp, álemde tórtinshi orynda turǵan raketalyq-ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartqan Qazaqstannyń ıadrolyq qaterdi tómendetý men ta­ratpaý jónindegi jahandyq úderis­tiń MAGATE-men tyǵyz yntymaq­tas­tyqtaǵy belsendi jaqtaýshysy ekendigin aıtty. Mine, osy se­bep­ten de Qazaqstannyń halyqaralyq qaýymdastyq úshin birqatar qa­ǵı­datty sharalardy usynatyndyǵyn bıik minberden jetkizdi (Elbasy­nyń sammıtte sóılegen sózi gazet­te jeke jarııalanyp otyr — Red). Elbasy Vashıngtonda bolǵan osy úsh kúnniń ishinde sammıtke qa­tysýǵa kelgen kóptegen memle­ket­ter­diń kóshbasshylarymen, AQSh-tyń asa iri transulttyq kompanııa­larynyń basshylarymen kezdesý­ler jasady. Birinshi kúngi kez­de­sý­ler jaıyn keshegi nómirde qysqasha jarııalaǵanbyz. Al keshe AQSh-tyń Energetıka mınıstri Stıven Chýmen kezdesý kezinde energetıka sa­lasyndaǵy, sonyń ishinde ıadro­lyq energetıka, jańartylǵan ener­gııa kózderi salalaryndaǵy eki jaq­ty yntymaqtastyqty tereńdetý tý­ra­ly áńgime boldy. Qazaqstan men AQSh-tyń energetıkalyq árip­tes­tigi jónindegi Birlesken komıs­sııa­synyń sheshimin júzege asyrý máselesi talqylandy. Memleket basshysy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda, atap aıtqanda, aldyńǵy qatarly energııamen qamtý tehnologııasyn en­dirý jáne balamaly energııa kóz­derin paıdalaný jónindegi Qazaq­stan­daǵy jobalardy júzege asyrýǵa amerıkalyq kompanııalardyń qa­ty­sýyn keńeıtý týraly aıtty. Son­daı-aq eki eldiń ǵylym jáne bilim berý mekemeleriniń anaǵur­lym tyǵyz baılanysyna Qazaq­stan­nyń múddeli ekeni atap ótildi. Nursultan Nazarbaev amerıka­lyq áriptesterdi Astanadaǵy Jańa ýnıversıtet tárizdi perspektıvasy zor qazaqstandyq joǵary oqý oryn­darymen tyǵyz yntymaq­tastyq ornyqtyrýǵa shaqyrdy. “Djeneral elektrık trans­porteı­shn” kompanııasynyń bas­shy­sy L.Sımonellımen kezdesý barysynda kompanııanyń Astana­daǵy manevrli lokomotıvterdi jı­naý jáne servıstik qyzmet kórsetý, sondaı-aq Qazaqstanda poıyzdar qozǵalysynyń araqashyqtyǵyn retteý júıesin qurý jobalaryn jú­zege asyrýǵa qatysý máselesi talqylandy. Nursultan Nazarbaev “Shev­ron” kompanııasy dırektorlar ke­ńesiniń tóraǵasy Djon Ýotsonmen otyn-energetıkalyq saladaǵy yn­tymaqtastyqty tereńdetý jospa­ryn talqylady. Nursultan Nazarbaev Búkil­álem­dik evreıler kongresiniń bas­shylyǵy – BEK prezıdenti Ro­nald Laýdermen, Eýrazııalyq ev­reıler kongresiniń prezıdenti Aleksandr Mashkevıchpen, AQSh negizgi evreıler uıymy prezı­dent­teri konferensııasynyń tóraǵasy Alan Soloýmen jáne vıse-pre­zı­dent Malkolm Honleınmen, AQSh ulttyq konferensııasy keńestik evreıler isi jónindegi atqarýshy dırektory Mark Levınmen kez­desti. Memleket basshysymen áńgime­le­sýshiler qazaqstandyq kóshbas­shy­nyń Qazaqstanda halyqaralyq beıbitshilik pen toleranttylyqty, óńirde qaýipsizdik pen turaqty­lyq­ty nyǵaıtýdaǵy, onyń halyq­aralyq saıasatqa belsendi qaty­sýda­ǵy mańyzdy rólin atap ótti. Qa­zaq­standa barlyq azamattardyń ul­ty­na jáne dinı senimine qaramastan, olardyń teń quqylyǵyn naqty qamtamasyz etip otyrǵandyǵy atap ótildi. Bul Qazaqstan halqy Assam­bleıasy qyzmetine belsene qatysyp kele jatqan ulty evreı azamat­ta­ryna qatysty. Búkilálemdik evreı kongresiniń basshylary Qazaq­stan­daǵy kelisim men toleranttylyq modeli álemniń kóptegen ózge elderi úshin aıqyn mysal bolyp taby­latynyna toqtaldy. Sammıt aıasynda Memleket bas­shysy QHR Tóraǵasy Hý Szın­tao­men, Italııa Úkimetiniń Tóraǵasy S.Berlýskonımen, Ýkraına Prezı­denti V.Iаnýkovıchpen, sondaı-aq Túrkııa Premer-mınıstri R.Erdo­ǵanmen jáne Pákstan Premer-mı­nıstri Iý.Gılanımen áń­gimelesti. Búgin, ıaǵnı seısenbi kúni sam­mıt májilisinen tys ýaqyttary Ger­manııa Kansleri Angela Mer­kelmen, Iordanııa Koroli Abdolla II-men, Fransııa Prezıdenti Nı­kolıa Sarkozımen, Japonııa Pre­mer-mınıstri Iýkıo Hataıamamen kezdesý bolady dep kútilýde. Suńǵat ÁLIPBAI – Vashıngtonnan. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.