Búgin aýyl ne kúıde? Halqymyzdyń dástúr-saltynyń, mineziniń, jalpy týmysynyń túbiri bolǵan aýyldy aıtsaq kóńilimiz ortaıady, ony qazir «altyn besik» dep aıta alamyz ba? Jas mamandar aýyldy jerlerge barǵysy kelmeıdi, mektepterde bala sany azaıyp ketti, aýyldan kósh toqtaǵan joq. Osy sııaqty kózge badyraıyp kórinip otyrǵan másele jetkilikti. Oblys ortalyǵyndaǵy sheneýnikter aýylǵa qatysty máseleniń mánisin aýdandaǵylar qalaı jazyp berse, solaı qabyldap otyrady. Memleket tarapynan qyrýar qarjy bólingen, aýylǵa arnalǵan baǵdarlamalar qanshama? Biraq sonyń barlyǵyn oblysty basqarý apparatyna kiretin basqarma basshylary kabınetten shyqpaı otyryp jazady, aqpar beredi. Al shyn mánisinde búgingi aýyl qalaı tynystap otyr?
Búgin aýyl ne kúıde? Halqymyzdyń dástúr-saltynyń, mineziniń, jalpy týmysynyń túbiri bolǵan aýyldy aıtsaq kóńilimiz ortaıady, ony qazir «altyn besik» dep aıta alamyz ba? Jas mamandar aýyldy jerlerge barǵysy kelmeıdi, mektepterde bala sany azaıyp ketti, aýyldan kósh toqtaǵan joq. Osy sııaqty kózge badyraıyp kórinip otyrǵan másele jetkilikti. Oblys ortalyǵyndaǵy sheneýnikter aýylǵa qatysty máseleniń mánisin aýdandaǵylar qalaı jazyp berse, solaı qabyldap otyrady. Memleket tarapynan qyrýar qarjy bólingen, aýylǵa arnalǵan baǵdarlamalar qanshama? Biraq sonyń barlyǵyn oblysty basqarý apparatyna kiretin basqarma basshylary kabınetten shyqpaı otyryp jazady, aqpar beredi. Al shyn mánisinde búgingi aýyl qalaı tynystap otyr?
Mine, osyny bilmek úshin oblysta aýyldyq jerlerdegi memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý barysyn jáne onyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn taldaý men monıtorıng ótkizý qolǵa alyndy. Ol úshin ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý jaǵdaıy ortasha, keminde 1000 adam turatyn on aýyldyq okrýgtiń tizimi jasaldy. Olar oblystyń ár aýdanynda, ár shalǵaıynda ornalasqan. Tańdalǵan ár aýyldyq okrýgte bir jáne birneshe eldi mekender bar. Jaqynda oblys ákimi Nuraly Sádýaqasovtyń bastamasy jáne tikeleı tapsyrýymen oblys ákiminiń orynbasary Serik Bekturǵanov bastaǵan quramynda basqarmalar basshylary bar jumys toby Áýlıekól aýdanyndaǵy Novonejın aýyldyq okrýginde bolyp qaıtty. Olar tańerteńnen keshke deıin aýyldyq okrýgke qaraıtyn Novonejın, Kalının jáne Lavrentev aýyldarynda bolyp, turǵyndarmen áńgimelesti, olardy qabyldap, problemalaryn, usynystaryn tyńdady. Aýyldardaǵy mektepterde, feldsherlik pýnktterde boldy, olardyń áleýmettik jaǵdaıymen tanysty. Sonymen qatar, sheneýniktermen birge aýylǵa jyljymaly medısınalyq keshen birge kelgen bolatyn. Quramynda terapevt, kardıolog, onkolog, stomatolog, pedıatr, gınekolog sııaqty túrli maman bar medısınalyq keshenge aýyldastar kezekke turyp, taıly-taıaǵy qalmaı dıagnostıkalyq tekserýden ótti.
Osy sapardan kelgen soń, erteńine oblys ákiminiń orynbasary Serik Bekturǵanov jýrnalıster úshin baspasóz máslıhatyn ótkizdi.
– Bul quzyrly organdardyń tekserýi emes, biz halyqtyń arasyna baryp, aýyldyń nemen tynystap otyrǵanyn óz kózimizben kórgimiz, problemalardy kabınette otyryp emes, jergilikti jerdiń ózinde zerttegimiz keldi. Al ózekti másele bola qalǵanda onyń sebebin naqty tabýymyz kerek. Búgin aýylǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń sońy nege sıyrquıymshaqtanyp ketedi? Aýyl adamdary «Sybaǵa», «Jumyspen qamtý jol kartasy», «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamalaryna qanshalyqty qatysýda? Mysaly, keıde qaǵazbastylyqtan memlekettik qarjylar tıisti jerine durys bólinbeıdi. Az ǵana bala oqyp jatqan mektepterdi jóndeýge mıllıondap qarjy bólinedi. Al sol qarjyny basqa mektepke nemese tipti basqa kerekke baǵyttasaq qalaı bolar edi? Biz aýyldaǵy birinshi kezekte sheshimin tabýǵa tıisti máselelerdi ózimiz kórgimiz keldi. Bizdiń jumys tobynyń maqsaty aýyl jaǵdaıyn zerttep, taldaý jasaýdyń tıimdi úlgisin jasaý bolyp otyr, ony bolashaqta aýdan ákimderi paıdalanatyn bolady.
Jumys toby on aýdannan tańdap alǵan on aýyldyq okrýgte aýyl adamdaryn qabyldaýdyń syrtynda, sol jerdegi kásipkerlermen de kezdesýler ótkizedi. Ishki saıasat basqarmasynyń qyzmetkerleri aýyl adamdaryna áleýmettik saýalnama júrgizedi. Aýyldaǵy aǵaıyn izdep barsa kire almaıtyn sheneýnikter endi olarmen emen-jarqyn sóılesip, onyń jaǵdaıyn, suranysyn, usynysyn tyńdaıdy. Arnaıy jumys toby osyndaı zertteýlerdi túıindep, sol okrýgte aýyl turǵyndarynyń jıynyn ótkizedi, aýyldyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy týraly jan-jaqty taldaý jasap, olarǵa ózderiniń jasaǵan qorytyndylaryn, usynystaryn aıtatyn bolady.
Jumys tobynyń jetekshisi Serik Bekturǵanov baspasóz máslıhatynda jýrnalısterdiń suraǵyna oraı, alǵashqy sapar jasaǵan Novonejın aýyldyq okrýgindegi eń basty problema aýyldan kóshýdiń toqtamaı otyrǵandyǵy ekenin aıtty. Aýyl adamdary mal ustap otyr, shóp bar, otyn bar, mektep, feldsherlik pýnkt jumys istep tur. Aýyl tabıǵat aıasynda ornalasqan. Biraq adamdar burynǵydaı aýylda turǵysy kelmeıdi, qalaǵa kóshkisi keledi. Sonymen qatar, mal sharýashylyǵynda adamdardyń jumys istegisi kelmeıtindigi de sheneýnikterdiń jumys tobynyń nazaryna aıryqsha ilingen. Bul kórinis ókinishke qaraı, tek Novonejınde ǵana ma? Sheneýnikter endi Jitiqara, Qarabalyq, Qarasý, Qostanaı, Naýryzym, Sarykól, Taran, Uzynkól aýdandary men Arqalyq qalasyndaǵy eldi mekenderdi aralaıtyn bolady.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.