Birikken ulttar uıymynyń Balalar qory (IýNISEF) Birikken ulttar uıymynyń bilim, ǵylym jáne mádenıet jónindegi uıymymen (IýNESKO), Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen (DDU), Dúnıejúzilik bankpen jáne jergilikti seriktestermen birlesip mektepterdiń jabylýy men ashylýy aıasynda ár balanyń bilim, densaýlyq jáne qaýipsizdik quqyqtaryn ilgeriletý jáne qorǵaý boıynsha vebınarlar serııasyn iske qosty.
Vebınarlar bilim berý salasy mamandarynyń COVID-19 jaǵdaıynda mekteppen baılanysty densaýlyq saqtaý sharalaryn júzege asyrýdaǵy áleýetin arttyrýǵa, oqý shyǵyndaryn azaıtýǵa jáne balaǵa baǵyttalǵan ınklıýzıvti, sıfrly jáne aralas oqytýdy uıymdastyrýǵa múmkindik berýge baǵyttalǵan. Vebınarlar serııasy aıasynda 2020 jyldyń tórtinshi toqsanynda aıyna bir vebınardan ótkiziledi. Aı saıyn bilim jáne densaýlyq saqtaý departamentteri, mektep basshylyǵy men muǵalimder kelesi taqyryptarǵa arnalǵan pikirtalasqa qatysa alady. Bul – birinshiden, mektepterdi qaýipsiz jáne júıeli túrde birtindep iske qosý. Ekinshiden, jetildirilgen jáne shokqa turaqtyraq mektep júıelerin qalyptastyrý. Úshinshiden, aralas oqý jaǵdaıynda ınklıýzıvti oqýdy qamtamasyz etý.
COVID-19 pandemııasy álemdegi bilim berý júıesine qatty áser etti. Kóptegen elder basqa keń taralǵan shekteýlermen qatar COVD-19 taralýynyń ósýine baılanysty jedel shara retinde mektepterdi jaýyp tastady. Mektepterdiń jabylýy balalardyń densaýlyǵyna, bilimine jáne damýyna, otbasynyń kirisi men jalpy ekonomıkaǵa teris áser etýde.
2020-2021 oqý jylynyń birinshi toqsanynda Qazaqstan bastaýysh mektepterde oflaın oqytýdy qaıta bastaı otyryp, aralas tásildi qoldandy. IýNISEF, IýNESKO, DDU jáne Dúnıejúzilik bank birneshe mańyzdy faktorlardy eskere otyryp, mektepterdi jabý nemese qaıta ashý týraly sheshimdi anyqtaıtyn qaýipti baǵalaýǵa negizdelgen tásildi qoldaıdy, mysaly: jergilikti deńgeıdegi COVID-19 epıdemııasy, bilim berý mekemeleriniń óz júıesin qaýipsiz jumys úshin josparlaý jáne beıimdeý múmkindigi jáne vırýstyń taralýyn azaıtý, mektepterdiń jabylýynyń bilim berýdegi shyǵyndarǵa áseri, ádilettilik, balalardyń jalpy densaýlyǵy men ál-aýqaty, sondaı-aq mektepten tys júzege asyrylatyn birqatar basqa densaýlyq saqtaý sharalary.
2020-2021 oqý jylynyń birinshi semestrinde Qazaqstan bastaýysh mektepterde derbes oqytýdy qaıta bastaı otyryp, aralas tásil qoldandy. IýNISEF, IýNESKO, DDU jáne Dúnıejúzilik bank birneshe mańyzdy faktorlardy eskerýmen, mektepterdi jabý nemese qaıta ashý týraly sheshimdi anyqtaıtyn qaýipti baǵalaýǵa negizdelgen tásildi qoldaıdy. Aıtalyq, jergilikti deńgeıdegi COVID-19 epıdemııasy bilim berý mekemeleriniń óz júıesin qaýipsiz jumys úshin josparlaý jáne beıimdeý múmkindigi jáne vırýstyń taralýyn azaıtý, mektepterdiń jabylýynyń bilim berýdegi shyǵyndarǵa áseri, ádilettilik, balalardyń jalpy densaýlyǵy men ál-aýqaty, sondaı-aq mektepten tys júzege asyrylatyn birqatar basqa densaýlyq saqtaý sharalaryn qamtıdy.
«Mektepterdiń jabylýy búkil álemdegi balalardyń oqý prosesin buzdy. Onyń shuǵyl jáne uzaq merzimdi saldary boldy. Tıisti sapadaǵy jalpyǵa qoljetimdi qashyqtan oqytý bolmaǵan kezde bilim berýdegi teńsizdik kúsheıedi. Qazir barlyq balalar úshin sapaly oqytýdy qaıta bastaý jáne oqý shyǵyndaryn óteý óte mańyzdy. Qaýipsiz jerde mektepter qaıta ashylýy qajet. Sonymen qatar bilim berý júıesin qaıta qarastyrý, kóptegen oqytý joldaryn usynatyn jáne densaýlyq saqtaý máselelerine de, basqa da kúızelisterge tózimdi, oqýshylarǵa baǵyttalǵan ınklıýzıvti bilim beretin júıeni qurý úshin shuǵyl ınvestısııalar qajet», dedi IýNISEF-tiń Qazaqstandaǵy ókili Artýr van Dızen.
«Mektepterdiń ashylýy qazirgi kezde álemniń kóptegen elinde, sonyń ishinde Qazaqstanda sapaly bilim berýdiń mańyzdy máseleleriniń biri bolyp sanalady. Kóptegen adam úshin pandemııanyń jańa tolqynyna nemese qazirdiń ózinde paıda bolǵan vırýs taralýynyń artýyna baılanysty muny qalaı sheshý kerektigi áli túsiniksiz. Biraq búkil álemdegi kóptegen balalar úshin oqýshylarǵa baǵyttalǵan aralas oqytý múmkindikteri sapaly bilim alýdyń birden-bir kepili bolyp otyr. Bul vebınarlar múddeli taraptarǵa álem boıynsha osyǵan baılanysty negizdelgen sheshimder qabyldaý úshin negizgi usynystar men sabaqtardy zertteýge kómektesedi dep úmittenemiz», dedi IýNESKO-nyń Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstandaǵy ókili Krısta Pıkkat.
Kez kelgen qajettilikteri bar barlyq balalar úshin qoljetimdi ınklıýzıvti bilim júıesin qurý bilim berý júıesin josparlaýdyń negizinde turýy qajet. Qazaqstanda onlaın-oqytý úshin 10-nan astam onlaın oqytý platformasy quryldy. Biraq oqý materıaldary erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalarǵa beıimdeýdi qajet etedi. Sandyq oqý mazmunyn jasaýdan góri, ony jeke oqýshylardyń naqty qajettilikterine beıimdeýdiń shuǵyl qajettiligi bar.
Vebınarlar barysynda uıymdastyrýshylar balaǵa baǵyttalǵan aralas oqytý tujyrymdamasyn jáne oqý platformalary men qurylǵylaryn balalardyń qajettilikterine beıimdeýdiń qoldanystaǵy sheshimderin usynady.
«Mektepterdiń jabylýynyń nátıjesinde álem bazalyq bilim berýge memlekettik ınvestısııalardyń 16%-na deıin joǵaltýy múmkin. Túzetý sharalarynsyz biz 2030 jylǵa qaraı nashar oqıtyndardyń úlesin 50%-ǵa qysqartý jónindegi maqsatqa qol jetkizýde edáýir sátsizdikke ushyraımyz. Osylaısha, «vırýspen ómir súrý» oılaý tásilin qabyldaý, saıasatty ózgerip jatqan jaǵdaılarǵa sáıkes túzetý jáne mektepterdiń jumysyn birtindep qaıta bastaýǵa arnalǵan quraldardyń bir bóligi retinde qashyqtan oqytý sapasyn jaqsartýdy jalǵastyrý óte mańyzdy», dedi Qazaqstandaǵy Dúnıejúzilik banktiń Ortalyq Azııadaǵy adamı damý baǵdarlamalarynyń jetekshisi Sýsanna Haırapetıan.
«Mekteptiń jabylýy balalarǵa bilimi jaǵynan da, psıhıkalyq densaýlyǵy men áleýmettik damýy jaǵynan da keri áserin tıgizýde. Balalar – kútimge laıyq jáne aýrýdyń órshýi olardyń ómirin buzatyn kezeńderde erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Olardyń bilimge eń qolaıly jaǵdaıda qol jetkizýine múmkindik beretin nusqalardy qarastyraıyq», deıdi DDU-nyń Qazaqstandaǵy ókildiginiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy aǵa keńesshisi, doktor Omar Saleh.