Sanaly tańdaý men rııasyzdyqtyń úlgisi

Nelikten volonterlik jaqsy damy­ǵan el­derde adamdardyń ózine-ózi qol jumsaýdyń deńgeıi áldeqaıda tó­men, al olardyń psı­hologııalyq densaý­lyǵy, ke­ri­sinshe, joǵary degen suraq­qa jaýap izdep kórelik. О́ıtkeni volon­ter­lik mańyzdy máselelerdi sheshýge múm­kindik beredi. Ondaı qoǵamda vo­lon­terlerdiń qatarynda kóbine ózine senimdi, densaýlyǵy myqty, baqytty, psıhologııalyq turǵyda deni durys adamdar qalatyn kó­rinedi. Sebebi olar – volonterlikti mánin joǵaltqan ómirdi qaıta tabý dep túsinip, ózderiniń aldaryna basqalarǵa qyzmet jasaýdy murat etip qoıǵandar. Volonterlik olardyń ómirinde mańyzdy emo­sıonaldyq ról atqarady. Ol ju­mys volonterlerdiń, ásirese jas­tardyń, jan dúnıesine ja­ǵymdy áser etedi.

Jalpy alǵanda, volonterlikpen aına­lysqan adamdardyń ómirin­de volon­terlik óshpesteı iz qal­dyrady, ol jastar­dyń áleýmettik boıkúıezdigin jeńýge jaǵ­daı jasaıdy. Volonterlik áleýmettik jaýapkershiliktiń kórinisi retinde adam­nyń ózin ózi damytý, ózin áleýmettik tur­ǵyda mańyzdy jáne paıdaly seziný, pa­trıottyq sezimi men rýhyn kúsheıtýge onyń jańa bilim men tá­ji­rıbe jınaqtaýyna septigin tıgizedi.

Volonterliktiń basty baǵyt­taryna izgilik, basqalarǵa degen qamqorlyq, qoldaýdy qajet ete­tinderge rııasyz nemese óteýsiz eń­bek kiredi. Nátıjesinde, volon­ter­ler jeke tulǵa retinde jeti­lip, patrıottyq sezimge ıe bolyp, ult­­tyq-memlekettik múddelerdi túsinýge, jalpy­adamzattyq jáne rýhanı-óne­gelik qundylyqtardy boıyna darytyp, olardy damy­týǵa kúsh salady. Qo­ǵamdaǵy máde­nıet­aralyq tózimdilik artyp, bi­reýge degen teris nıettilik pen tózbeýshilik, qastandyq azaıyp, jas­tardyń qoǵamǵa jat qylyqtary kemı túsedi. Volonterler áleýmet­tik qyz­met kórsetý kezindegi ju­mys­tarynda ıgi­lik, keńpeıil, ashyq, izgilik pen eriktilik, beı­resmılik, yntalylyq, jiger­­lilik, nysanalylyq, meıirim, yqy­­las jáne raqym sııaq­ty adamı dúnıelerdi negizge alady.

Olaı bolsa, moraldyq-etı­kalyq turǵydan da volonterlik qoǵam ómirine qatysýdyń zań­dy joly bolyp tabylady. О́ıt­­­keni volonterler arasynda ­adam­­dardyń quqyqtary men ar-namy­syna, olardyń ulttyq jáne mádenı erek­shelikterine qur­­­metpen qaraýǵa basymdyqtar berilgen. Volonterlik qyzmettiń basty ýájine meıirbandyq, at­qarǵan jumysynan qanaǵat alý, jańa múmkindikter men murat-múddelerge umtylý, jańa kási­bı qasıetterdi damy­tý, óz táji­rı­besimen bólisý, ózin ózi syılaý­dyń paıda bolýyn jatqyzýǵa bolady. Saıyp kelgende, volonterliktiń negi­zin eriktilik, táýelsizdik, birlik, jan-jaqtylyq, adamgershilik, ádil­dik, beıta­raptyq sııaqty qaǵı­dattar qalaıdy.

Volonterler ómirge tereń qa­ra­ǵan­dyq­tan, volonterliktiń de mańy­zy tereńi­rekte jatady. Ol beıbit ómir, órkendeý, seriktestik jáne adamdardyń basqa da ómirlik suraqtarymen tyǵyz baılanys­ty. Endeshe, volonterler qoǵamda senim­dilik týdyrady, onyń bir­ligi men yn­tymaǵyn arttyrady. О́ıtkeni volon­terler – shyn má­nin­de bastamashyl, qyzmetin sol óz bas­tamalary negizinde júrgi­zetin belsendi adamdar. Olarǵa qo­ǵamynyń, eliniń problemalaryna nemquraıdy qaraý tipten tán emes. Sanaly tańdaý jasaǵan vo­lonterler basqa adamdardyń adamı qasıetterin jeke basynyń erekshelikterin qur­met­teıdi, óz jumysynyń sapasyna, onyń óz merziminde oryndalýyna jaýap beredi. Volon­terlerdiń ómirlik ustanymdaryna or­taq iske adal bolý, atqaratyn tapsyrmalaryn túsiný, jumysyn shyn júrekpen isteý jáne eriktilik kásibin maqtan etý jatady. Bul – olardyń jan baılyǵy moldyǵynyń kórsetkishi.

Adamgershilik pen azamat­tyq tárbıe­den nár alǵan volonter­lerdiń basqa adam­­dardyń ıgiligine ba­ǵyttalǵan qyz­met­­terinde sózi men isteriniń bir bola­tyn­dyǵynyń aıǵaǵy bolmaq. Volon­terler úshin eń mańyzdysy, bi­reýge kór­setken kómeginiń sol adam­nyń jaǵdaıyn sál de bolsa jeńil­detýge óz septigin tı­giz­geni jáne ol tegin, óz erkimen istel­geni bolmaq. Volonter qyz­me­tiniń bas­ty qaǵıdaty – eriktilik. Ol qyzmettiń qundylyǵy men mańyz­dylyǵy eń aldymen volon­terdiń ózine qajet jáne onyń máni zor.

Volonterliktiń belsendi damýy qo­ǵamda basqalar úshin ómir sú­rý, adam­gershilik, eńbekqorlyq, óz ıdeıasy men isine berilgendik sııaqty jaǵymdy ózgeri­sterge ákeleri sózsiz. Endeshe, volon­ter­diń tulǵasy basqalarǵa qaraǵanda úıle­simdirek bolyp keledi. Onyń ózge adam­nyń jan dúnıesin túsiný men jaı-kúıin uǵyný qabileti, ózin áleýmettik ortada ustaı bilý, sol ortadaǵy adamdarmen durys qa­rym-qatynas ornata alý qabileti mo­lyraq. Olar basqalarmen sa­lys­­tyrǵanda qorshaǵan ortany baqylap, qorytyndylar ja­­­sap, úırený men tıisti qory­tyndylar jasaýǵa beıim. Son­dyq­­tan volonterler basqa adam­dardyń minez-qulqyn jaqsy tú­­sinedi. Eriktilerdiń boıynda kom­­mýnıkatıvtik jáne uıymdas­ty­­rýshylyq beıimdiliktiń damýy men kómek kórsetýge degen qyzy­ǵýshylyq tal­py­nystyń deńgeıi joǵary.

Jalpy, volonterliktiń ma­ńy­zy men yqpaly týraly sóz qoz­ǵaǵanda, olardyń jeke adamǵa tıgizer áserine emes, keri­sinshe, eń aldymen, bul qozǵalystyń da­mý­dyń kún tártibine jáne qo­ǵamnyń damýyna yqpal etý múm­kindikterin eskergen abzal. О́ıt­keni onyń qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtyp, qoǵamdy biriktire alatyndaı áleýeti mol. О́ziniń máni boıyn­sha volonterlik azamattyq qoǵamdy alǵa jyljytýǵa, onyń ınstıtýttarynyń qalyptasýyna, solaısha azamattyq bel­sendilikti damytýǵa tikeleı áser etedi.

Volonterlik – ar-namys kodek­sin qatań ustanatyn ómir salty. Volonterdiń isteri basqa adam­dardyń jaǵdaıyn jaq­sar­typ, qo­ǵamda únqatysý men ynty­maq­tastyqty ornatýǵa ákelýi kerek. Olar­dyń óz jumysy úshin maq­taý nemese sol atqarylǵan sha­rýanyń baǵasyna teń nemese odan artyq bolatyn zattaı syıaqy talap etýge quqyǵy joq. De­genmen, vo­lonterlerdiń jumysy bar­lyq jaǵdaıda tipten de tólenbeıdi deýge bol­mas. Ádette olar jumystaryna aqy alý­dyń ornyna tájirıbe, bilim men kásibı daǵdylardy ıger­gendi, paıdaly jeke baıla­nys­tar ornatýdy tólemaqy re­tinde qabyldaǵandy durys kóredi. Osylaısha vo­lonterler kásibı tur­ǵyda qalyptasyp, úlken áleý­mettený mektebinen ótýde.

Taǵy bir kóńil aýdararlyq jaıt, vo­lonterler óziniń saıası ne­mese dinı tıis­tiligin kórsetýge de, kór­setpeýge de quqyly, al biraq volon­terlikti ózderiniń na­­nym-senimderin nasıhattaý úshin paı­dalanýǵa jol berilmeıdi. Erik­ti jalǵyz qalsa da, bastaǵan isin aıa­ǵyna deıin jetkizýi kerek. Eger daǵdarystyq jaǵdaı oryn alǵan kez­de ol jerge birinshi bolyp vo­lonterler kelip, jergilikti qa­ýymdastyqtarmen onyń zardaptaryn eńserýge kúsh salyp, kóp ýaqytqa deıin sonda bolyp, ketpeı, aqyryna deıin qalady. Olaı bolsa, naǵyz volonter – ol adamgershilik pen sa­lamatty ómir saltynyń, tózimdilik pen yq­pal­dastyqtyń, sol sııaqty sanaly tańdaý men rııasyzdyqtyń úl­gisi. Sondyqtan volonterlerdiń áre­keti búkil adamzatqa tıesili dep tú­singen jón. Olar úshin pikirles adamdardyń barynsha kóp bolǵany mańyzdy. Onyń jaqtastarynyń qatarynyń ósýi, bálkim, bizdiń qoǵamnyń shyn máninde rýhanı-adamgershilik turǵyda jańǵyrýyna ákeleri sózsiz.

Japsarbaı QÝANYShEV, saıası ǵylymdar doktory