Oralda sý tapshylyǵy qashan joıylady?

Oral qalasy ákiminiń orynbasary Mıras Múlkáıdiń aıtýyn­sha, kúni búgin Oral qalasyna táýligine 52 myń tekshe metr sý beriledi. Bul qalalyqtarǵa kúz ben qysta, erte kóktemde tolyǵymen jetedi. Biraq jaz bastalysymen sý tutyný mólsheri ósip, halyq sýdan tapshylyq kóredi. Máselen, bıyl jazda sýǵa degen qajettilik táý­ligine 68-70 myń tekshe metrge deıin jetipti.

– Oral qalasyn jaz mezgilinde aýyz­sýmen qamtamasyz etý máse­lesi boıynsha birneshe keńes ót­kiz­dik. Osy salada bol­ǵan kem­shi­likterdi aldaǵy ýa­qyt­ta qaı­talamaý, keleshekte tur­ǵyn­dardy aýyzsýmen úzdiksiz qam­ta­masyz etý qajet. Keler jyly halyq sýdan tapshylyq kórmeýi úshin qazirden bastap qamdaný kerek, – degen edi Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev memlekettik mekemeler men tıisti kásiporyn basshylarymen ótkizgen arnaıy otyrysta.

Ádette oraldyqtar úsh ózenniń – Jaıyq, Shaǵan jáne Derkól ózenderiniń qorshaýynda jatyrmyz dep maqtanysh etedi. Biraq jaz kezinde aýyzsý ýaqytpen be­rilip, karantın kezinde úıge qa­mal­ǵan halyq qatty qınaldy. Tuty­nýshylardyń sýdy ysyrapsyz paıdalanýyn qadaǵalaý úshin «Batys sý arnasy» mekemesiniń janynan «Sý baqylaý bólimi» quryldy. «Batys sý arnasy» JShS dırektory Qaıyrǵalı Imashevtyń aıtýynsha, jaz boıy ba­qy­laý­shylar Oral qalasynda 218 zańdy tulǵanyń, 2 008 jeke tulǵanyń sýdy qalaı paıdalanyp jatqanyn tekserip shyqqan. Atap aıtqanda, avto­kó­lik jýa­tyn 70 oryn, 37 saý­na, 84 qo­ǵam­dyq tamaqtaný orny, 27 kásiporyn tek­serilgen.

– Osy tekserýler nátıjesinde, sýdy ysy­rap etip, tıimsiz paı­da­lan­ǵan 76 oqıǵa anyqtaldy. Tıisti shara­lardan keıin búginde olardyń 47-si talapqa saı jóndeldi, – deıdi Q.Imashev.

Baqylaýshylar, ásirese, jeke sektorda sý shyǵyny kóp eke­nin aıtady. Sý baqylaý bóli­mi Oral qalasyn shartty túrde 5 aýdanǵa bólip, tekserý ju­mys­taryna kirisken. Biraq bul ońaı emes, óıtkeni qalada jeke abono­ment­terdiń sany 18,5 myńǵa taıaý. Sonyń ishinde 7 380 abono­me­nt shoǵyrlanǵan eń úlken aýdan – Zachagansk kentinde jeke sek­tor­dyń 27 paıyzy ǵana tekserý­den ótipti. Sýy ysyrap bolyp jatqan 57 jeke qudyq ıesine eskertý jasalyp, onyń 22-sinde kemshilik joıylǵan.

– Oral qalasy qazir aýyzsýdy eki kózden – Jaıyq ózenindegi sý taza­­la­ǵysh qondyrǵydan jáne Tre­kın aýy­­ly mańyndaǵy jer­as­ty sý kózinen alyp otyr. Jaıyqtaǵy qondyrǵy 1963 jyly iske qosylǵan, táýligine 30 myń tekshemetr sý alatyn qýaty bar. Al Trekın aýylyndaǵy jeras­ty sý kózi qondyrǵysy – 1973 jyl­dan beri qoldanysta. Ol jer­­­den táýligine 22 myń tekshemetr sý alyp jatyrmyz, – deıdi Oral qalasy ákiminiń orynbasary M.Múlkáı.

Kórip otyrǵanymyzdaı, jaz ke­zinde táýligine 70 myń tekshemetrge deıin suranysy bar Oral qalasyn sýmen qamtýǵa eki qon­dyr­ǵynyń qýaty jetpeı jatyr. Budan shyǵatyn jol qaısy?

– Jerasty sý kózine qosymsha 6 skvajına ornatý kerek. Muny 2021 jyldyń alǵashqy jartysynan qaldyrmaı jasaýymyz qajet. Sonda biz jerasty kózderinen alynatyn sý mólsherin táýligine 35-37 myń tekshemetrge jetkize alamyz, – deıdi qala ákiminiń orynbasary.

Buǵan qosymsha «Oral» jerasty sý kóziniń №2AE, №3E alań­­darynan da qosymsha sýsor­ǵy qondyrǵysyn ornatý jónin­de «JaıykGıdroGeologııa» meke­me­si­men kelissóz júrip jatyr eken. Bul da táýligine 2-3 myń tekshemetr sý óndirýge kómektespek.

Sondaı-aq qazir sý berýi na­shar­­laǵan 16 skvajınany qaıta burǵylaý da sý mólsherin qosym­sha 20 myń sharshy metrge kóbeıtedi deıdi mamandar. Qazir bul ju­mys­tyń tehnıkalyq qujaty da­ıyndalyp, jyl sońyna deıin mer­diger kompanııamen kelisim­shart jasalmaq eken.

– Túrli apat kezinde sýdyń dalaǵa aǵyp ketýin boldyrmaý úshin negizgi magıstraldy jeliler boıyna 20 datchık ornatý týraly sheshim qabyldandy. Qazirdiń ózinde biz 5 datchıkti ornattyq. Jyl sońyna deıin taǵy 10 datchık, keler jyldyń maýsym aıyna deıin qalǵan 5 datchık ornatylady, – deıdi M.Múlkáı.

Osy kúnderi Tasqala toptyq sý qubyry mekemesin Oral qala­sy­nyń kommýnaldyq men­shi­gi­ne ótkizý prosesi júrip jatyr. Bul da qalanyń quramyndaǵy Zachagansk, Derkól kentterin sýmen úzdiksiz qamta­masyz etýge oń áserin tıgiz­bek. Sondaı-aq Serebrıakov jerasty sý kózinen táýligine 6-7 myń tekshemetr sý alýǵa bolatyn 5 sk­va­jına burǵylaý týraly da sheshim bar. Bul joba maquldansa, 2021 jyldyń bıýdjetine 25 mln teńge qosylýy tıis.

– Sýdy zańsyz paıdalaný, ysy­rap­qa jol bermeý úshin biz 2021 jyldyń maýsym-shilde aılaryna deıin kezeń-kezeńimen Oral qalasynyń barlyq aýmaǵyn, jeke sektordy aralap, tur­ǵyn­darmen kez­desýdi josparlap otyrmyz, – deıdi Oral qalasy ákiminiń orynbasary.

О́ıtkeni halqymyz aıtqandaı, «sý­dyń da suraýy bar». Joǵary­da­ǵy sharalar keshendi túrde júzege assa, 2021 jyly Oral turǵyndary bıyl­ǵydaı sýdan tapshylyq kór­meýi tıis.

Osy oraıda oblys halqyn sýmen qamtamasyz etý máselesine toqtalsaq.

Oblysta 428 aýyl bar, sonyń 226-sy ortalyqtandyrylǵan aýyz­sýmen jabdyqtalǵan. Bul óńirdegi barlyq eldi mekenniń 52,8%-yn quraıdy. Al jalpy oblys turǵyndarynyń 87,7%-y, ıaǵnı 282,3 myń adam taza sýmen qamtylǵan.

Halyqty taza sýmen qamtý kór­set­kishi sońǵy jyldary tez kóte­ri­lip keledi. 2020 jyly «Nurly jer» baǵdarlamasy sheńberinde uzyndyǵy 292,188 km sý qubyry tartylyp, 25 aýyldy sýmen jabdyqtaý úshin 5,8 mlrd teńge bólindi. Osylaısha, 17 nysannyń bir bóligi jańadan salynyp, bir bóligi jańartyldy.

Qazirgi tańda jalpy uzyndyǵy 210,3 shaqyrym bolatyn 11 joba bo­ıynsha jumys aıaqtaldy. Bul 17 aýylda sý máselesi sheshildi degen sóz. Jyl sońyna deıin uzyndyǵy 81,888 km sý qubyry tartylyp, taǵy 8 aýyl sýmen qamtylady.

Sondaı-aq 2020 jyly «Jumyspen qam­tý­dyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 1,8 mlrd teńge bólinip, 5 myńnan asa halqy bar 7 aýyl­dy qamtıtyn 7 sýmen jabdyqtaý nysany jańar­tylýda.

Osylaısha, jyl qorytyndysynda 27 myń adamdy qamtıtyn 32 aýylda sý qubyry jetedi. Uzyndyǵy 372,259 shaqyrym jeli boıynda ha­lyqty taza sýmen qamtamasyz etetin 24 nysan paıdalanýǵa beril­mek. Máselen, Aqjaıyq aýdanynda – Keńsýat, Jambyl, Bıtileý, Bazartóbe, Qyzyljar, Qadyrqul aýyldary; Terekti aýdanynda – Bogdanovka, Prırechnoe aýyldary; Syrym aýdanynda – Qosaral, Jetikól, Toǵanas, Ańqaty, Quspankól, Tasqudyq; Qaztalov aýdanynda – Qarasý; Báıterek aýdanynda – Volodarskoe, Asan, Úlken shaǵan, Kolesov, Oktıabrskoe; Tasqala aýdanynda – Tasqala, Mereke, Qalmaq aýyldary; Bókeıorda aýdanynda – Shońaı men Muratsaı; Jánibek aýdanynda – Tegisshil, Shyńǵyrlaý aýdanynda – Almaz, Aqtaý, Ardaq; Bórli aýdanynda – Aqbulaq; Jańaqala aýdanynda – Qyrqopa men Qyzyloba taza sýly bolady.

Búginde oblys qurylysshylary 2021 jyly respýblıkalyq bıýdjetke sýmen jab­dyq­taý jáne rekonstrýksııalaý nysandary bo­ıynsha 5,5 mlrd teńgege 18 jobany iske asyrýǵa bıýdjettik ótinim usynyp otyr. Bul jobalar iske assa, batysqazaqstandyq aýyl­dardyń 57%-y nemese 289,3 myń adam orta­lyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýmen qamt­amasyz etiledi. Bul degenińiz – oblys tur­ǵyndarynyń 90 paıyzǵa jýyǵy sapaly aýyz­sýǵa qol jetkizedi degen sóz.

Qazirdiń ózinde 15 nysannyń qurylysy men qaıta jańartylýy maquldanyp, 3,9 mlrd teńge naqty bólinetin boldy.