ELBASYNYŃ AQSh-QA SAPARY — ÁLEM NAZARYNDA

Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıt kúnderinde birqatar bedeldi halyqaralyq sarapshylar men saıasatshylar qazaqstandyq jýrnalısterge Nursultan Nazarbaevtyń Vashıngtondaǵy sammıt jumysyna qatysýy týraly óz pikirlerin bildirdi. Solardyń birqataryn gazet betinde jarııalap otyrmyz.

QARÝSYZDANÝǴA QAZAQSTANDYQ ÚLES

HALYQARALYQ SARAPShYLAR QAZAQSTAN BASShYSYNYŃ ShEShIMI MEN USYNYSTARYNA QOLDAÝ BILDIRÝDE

Tomas Grend, AQSh-tyń ıad­rolyq qarýlardy taratpaý jó­nindegi komıssııasynyń mú­shesi: – Qazaqstan ıadrolyq qa­rý-jaraqty taratpaý úrdisinde óte mańyzdy rólge ıe. Me­niń­she, sizderdiń Prezıdentte­ri­ńiz­diń jahandyq sammıtte sóı­legen sózi osynaý túıtkildi sheshýge tyń serpin beredi. Mark Perren de Brıshambo, EQYU-nyń Bas hatshysy: – Qazaqstan Prezıdenti Ortalyq Azııada turaqtylyq ornatýda asa mańyzdy rólge ıe jáne jahandyq qaýipsiz­dik­ti nyǵaıtý isine aıryqsha úles qosty. Onyń salıqaly saıa­sa­tynyń nátıjesinde Qazaqstan álem qaýymdastyǵynyń qur­met­ti múshesi atandy. Búginde Qazaqstan ózgelerge úlgi. Leonard Chpektor, ıadrolyq qa­rýlardy taratpaý problema­la­ryn zertteý jónindegi or­ta­lyq dırektorynyń orynbasary: – Biz Qazaqstandy barsha úshin úlgi retinde mysalǵa alyp sóıleımiz. Sizderdiń Pre­zıdentterińiz – ıadro­lyq qarý-jaraqsyz álem qurý úshin qyzmet etip júrgen adam. Ol qýatty ıadrolyq áleýetten bas tartyp jáne baıytylǵan ýrandy el ishinen áketýge ruq­sat berip qana qoımaı, sony­men birge álemniń basqa kósh­bas­shylaryn ıadrolyq qarý­lar­dy qysqartýǵa shaqyrýda. Rıchard Veıts, Áskerı-saıası taldaýlar ortalyǵynyń dırektory, Hadson ınstıtý­tynyń ǵylymı qyzmetkeri: – Qazaqstan búgingi kúni álemdik arenada ózin kúshti oı­ynshy retinde kórsetip otyr. Barak Obamanyń Sizderdiń Prezıdentterińizdi ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtke qatysýǵa eń aldyńǵylardyń biri retinde shaqyrýy osyny dáleldedi. Sizderdiń Memleket basshylaryńyzdyń qazirgi kúni Qazaqstanda bolyp jat­qan úderister men áreketterdiń qozǵaýshy kúshi bolyp taby­la­tyndyǵy seziledi. Bul, ásirese, ekonomıkanyń damýy men ǵa­lamdyq qaýipsizdik másele­sin­de anyq kórinip otyr. Men Qa­zaqstan Prezıdentin uzaq merzimdi basymdyqtardyń strategi dep esepteımin. Ken Lýngo, “Jahandyq qaýipsizdik úshin áriptestik” uıymynyń prezıdenti: – Qazaqstan – ıadrolyq qarý-jaraqsyz el. Meniń oı­ym­sha, qazirgideı ıadrolyq qaýip­sizdik máselesine mán be­rilip, jahandyq sammıt uıym­dastyrylyp jatqan tusta mu­nyń ózi óte mańyzdy faktor bolyp tabylady. Taratpaýdyń jahandyq rejimine sizdiń el­diń qosqan úlesi Semeı po­lı­gonyn jaýyp, ıadrolyq qarý­dan bas tartý isinen bastal­ǵan­dyǵy belgili. Al qazirgi kúni osy úlestiń deńgeıi de, ma­ńy­zy da barǵan saıyn artyp otyr. Meniń oıymsha, bul úrdis Sizderdiń Prezıdentte­ri­ńiz­diń álemdik úderisterdiń asa mańyzdy bir túrinde kósh­bas­shy bolyp otyrǵandyǵyn jáne saıası kemeldigi men kó­re­gendigin dáleldeıdi. Munyń ózi kópshilik úshin óte jaqsy úlgi. Edvard Chaý, Strategııalyq jáne halyqaralyq zertteýler ortalyǵynyń energetıka jáne ulttyq qaýipsizdik jónindegi sarapshysy: – Qazaqstanǵa búgingi kúni búkil álem boıynsha úlken úmit artylyp otyr. Obama men Na­zar­baev taratpaý sala­synda bir kóz­qarasty bildirýde jáne olar beıbit atomnyń damýy úshin, so­nymen qatar Or­talyq Azııanyń turaqtyly­ǵyn qamtamasyz etýde sózdiń keń maǵynasynda alǵanda úlken ister tyndyra alady. Dıptı Choýbı, Iаdrolyq qarýlardy taratpaý máseleleri jónindegi  Karnegı qorynyń sarapshysy: – Tipti Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń ózi Prezıdent Na­zarbaevtyń taratpaý salasyn­da­ǵy jeke úlesin joǵary atap kórsetti. Qazaqstannyń bul úl­gisi bárimiz úshin de mańyz­dy. Sizderdiń basshylary­ńyz­dyń saıasaty bizdiń bárimizdi ji­gerlendirip otyr. Qazaq­stan­dy AQSh-tyń taratpaý sa­la­syndaǵy senimdi áriptesi dep esepteımin. Derıl Kımboll, Qarý-ja­raqqa baqylaý jónindegi asso­sıasııa dırektory: – Qazaqstan Prezıdenti­niń Semeı polıgonyn jabý jó­nindegi sheshimi osy úde­ris­tiń sharyqtaý shegi boldy. Bú­gin bizdiń bárimiz Nazarbaev­tyń osy qadamy Amerıka se­na­tynyń Nevada shtatyndaǵy ıadrolyq polıgondy ýaqytsha jabý jónindegi sheshim qabyl­daýyna negizgi áser etken fak­tor ekendigin túsinip otyrmyz. Munan keıin Bıll Klınton 1993 jyly ıadrolyq synaq­tar­ǵa moratorıı jarııalady. Mu­nyń ózi aqyr aıaǵynda ıadrolyq qarý-jaraqqa jalpy ortaq tyıym salý týraly kelisim-sharttyń paıda bolýyna alyp keldi. Osynyń ózinen mynan­daı qorytyndy shyǵarýǵa bolady: Nazarbaevtyń ıadro­lyq polıgondy jabýy – bul óte mańyzdy jáne tarıhı oqıǵa boldy dep aıta alamyz. Enrıý Beıker, ravvın, EQYU-nyń Qazirgi tóraǵa­sy­nyń antısemıtızmmen kúres jónindegi ókili: – Sizderdiń Prezıdent­te­rińiz Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qarý-jaraqsyz álem týraly óz kózqarasyn qamta­ma­syz etip, óziniń batyl she­shi­mi men qaýipsizdik pen tu­raqtylyqty nyǵaıtý jolyn  salǵandyǵyna ózindik úlken qurmetimizdi bildiremiz. Qazaq­stan ártúrli ulttar men dinı konfessııalar ókilderiniń bir aspannyń astynda beıbitshilik pen ózara kelisim negizinde ómir súrip jatqandyǵyn atap ótý de paryz. Qazaqstannyń bul modeli búkil álem boıyn­sha qoldanýǵa ábden jaraıdy dep esepteımin. Homı Gandı, AQSh pen BUU-daǵy zoroastrııalyq as­sosıasııalar federasııasynyń bas ókili: –  Qazaqstanda tek álem­de­gi tórtinshi áleýetke ıe ıadro­lyq oqtumsyqtardyń ǵana emes, sonymen qatar, ýrannyń óte baı qorynyń bolǵandyǵyn eske alatyn bolsaq, osylar­dyń barlyǵynan bas tartý Qazaqstan basshylyǵynyń óte sheshimdi de batyl qadamy eken­digine kóz jetkizemiz. Mu­nyń ózi osy elge jáne onyń basshysyna halyqaralyq qaýym­dastyq tarapynan óte bir syılastyq sezimin týdyra­dy. Meniń oıymsha, Qazaqstan óte durys jolmen – ıadrolyq qarýsyzdaný jolymen keledi. Pol Ýolker, Halyqaralyq jasyl krestiń amerıkalyq ókildiginiń dırektory: – Qazaqstannyń úlgisin erekshe, al Sizderdiń Prezı­dent­­terińizdiń bastamashyldy­ǵy men belsendiligin álemdik qaýymdastyq tarapynan óte kúshti yqylas týdyrdy dep aı­tý­ǵa bolady. Máselen, men jýyqta Reseı gazetteriniń birinen Nazarbaevtyń “Alyp aýqymdy álem jáne ıadrolyq qaýipsizdik” degen maqalasyn oqydym. Onda Prezıdent “Eger barlyq elder osy prob­le­many sheshý úshin kúsh birik­tir­gen jaǵdaıda ǵana ıadrosyz álemniń naqty shyndyqqa aı­nalatyndyǵyn” aıtady. Qa­zaq­stan Prezıdentiniń basqa elderdiń kóshbasshylaryn osy ıadrolyq qarýsyz yntymaq­tastyqqa shaqyrýy olardyń kókeıinen shyǵyp, júzege asady degen úmittemin. Iаnýsh Býgaıskıı, Amerı­ka­nyń strategııalyq jáne ha­lyq­aralyq zertteýler ortalyǵy­nyń dırektory: – Qazaqstan búgin báriniń yqylasy men qyzyǵýshyly­ǵyn oıatyp otyr. Qazaqstan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy Eý­ropa úshin jáne osy Uıymnyń ózi úshin de óte mańyzdy dep esepteımin. Qazaqstan Orta­lyq Azııanyń barlyq elderin toptastyrýǵa qabiletti. AQSh muny jaqsy túsinip otyr jáne Qazaqstanǵa onyń bar­lyq kózqarastary boıynsha qoldaý bildirýde. Robert Bleık, AQSh Mem­le­kettik hatshysynyń kómek­shisi: – Biz Qazaqstannyń je­tis­tikterin qoldaımyz. Bıylǵy jyly sizderdiń respýblıka­lary­ńyz EQYU-ǵa jetekshilik etýde. Jáne osy Uıymǵa múshe memleketter basshylarynyń sam­mıtin shaqyrý týraly usy­nysty der kezinde jasap otyr. Sizderge jańa da qýatty eko­no­mıka ornatýdyń sáti tústi. Sizder álemniń barlyq jetek­shi elderimen áriptestik qaty­nas qura aldyńyzdar. Munyń ózi memleketti tıimdi basqarý­dyń óte jaqsy nátıjeleri bolyp tabylady. Ázirlegen  Suńǵat ÁLIPBAI.