Kóp salaly medısınalyq keshen salý qajet pe?

Osy joba aıasynda Pavlodar oblysynda da kópbeıindi medısınalyq kesheni salynýy múmkin. Bul jaıynda óńirge kelgen saparynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı aıtqan-dy. «Jańa kóp salaly keshen oblys úshin mańyzdy nysan bolady. Jobada keshenniń zamanaýı sáýlettik kelbeti jáne medısınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilýi qarastyrylǵan. Tıimdiligi men qajettiligine kelsek, óńir turǵyndary osy keshen negizinde medısınalyq kómek ala alady», degen bolatyn mınıstr. Árıne kóp salaly medısınalyq keshen zaman talabyna saı qajettilik bolar. Monoprofıldi shaǵyn aýrýhanalardan kópbeıindi aýrýhanalarǵa aýys­ý álemdik tájirıbe ekeni belgili.

Oblys ortalyǵynda túrli medı­sınalyq ortalyqtar jet­kilikti. Mysaly, Keńes ókimeti kezinde salynǵan №1 qalalyq aýrýhana men emhana kesheni, ob­lystyq aýrýhana men emhana kesheni áli de eńseli, sapaly qurylys retinde halyqqa qyzmet kórsetip keledi. Sondyqtan qolda bar dúnıeni saqtap qalǵan durys. Oblystyq aýrýhana janynan ınfeksııalyq bólim retinde qosymsha ǵımarat ta salynýda. Al sońǵy jyldary salynǵan №4 emhana, Pavlodar aýdandyq emhanasy, Aqsý qalasyndaǵy jańa emhana – mınıstr aıtqandaı, zamanaýı sáýlettik kelbeti jarasqan jáne medısınalyq qural-jab­dyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen nysandar. Byltyr Úki­met­tiń qyrýar qarajatyna oblys­tyq onkologııalyq ortalyq, oblystyq, respýblıkalyq bıýdjetten 7,3 mlrd teńgege qarjylandyrylǵan ınfeksııalyq modýl­dy gospıtal paıdalanýǵa berildi. Álbette Pav­lodarda jergilikti halyq sany az bolǵan­dyqtan atalǵan nysandardyń ózi turǵyndardyń suranysyn óteı alady.

Jergilikti densaýlyq saqtaý salasyna qaraıtyn qalalyq jáne oblystyq deńgeıdegi tirek aýrýhanalar bar. Mysaly, oblys orta­ly­ǵynda №1 qalalyq aýrýhana ózgelerge tirek bolsa, al oblystyq aýrýhana aýdandyq aýrý­hanalarǵa tirek bola alady. Másele únemdilik pen tıimdilikte. Qolda bar dúnıeniń qadirin bilý óte mańyzdy.

Qyrýar qarajatqa jańa me­dısınalyq keshen salýdyń ornyna óńirde sýsyz, jolsyz otyrǵan Baıanaýyl, Aqqýly aýdan­darynyń ınfraqurylymyn ońaltý paıdaly bolar edi nemese qystyń sýyǵynda tasymalmen oqıtyn aýyl oqýshylaryna sha­ǵyn mektep-ınternat keshenin salý tıimdi. Aqqýly aýdanyna kireberiste jańa ǵımarat bos tur, al aýdannyń aýrýhanasy bolsa eskirdi.

Al zamanaýı talap­tarǵa saı medısınalyq keshen paı­dalanýǵa berilgende medı­sına­lyq qural-jabdyqtary, ınfraqurylym júıeleri eskir­gen aýrýhanalar men emhanalar kóshiriledi. Sonda joǵaryda atal­ǵan aýrýhanalar, emhana­lar qańyrap qalmaı ma? My­sa­ly, Atyraýdyń ár jerinde or­nalasqan eski aýrýhanalardy birik­tirý bastamasy ne boldy? Qazir mınıstrlik Atyraý oblysynda salynatyn kópbeıindi aýrýha­na salýdan bas tartýǵa sheshim qabyl­dady. Tipti qarajatty únem­deý úshin qurylysty toq­tatty.

Jalpy, Úkimettiń «Medısı­nalyq uıym­dardyń nomenkla­týrasyn bekitý» týraly 2009 jy­­ly №787 qaýlysy qabyl­dan­ǵany, qaýlyǵa sáıkes negizgi medı­sınalyq mekemeler jelisin biryńǵaı normatıvke keltirýge baılanysty biryńǵaı jeli bolýy tıis ekeni belgili. Son­daı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2015 jyly «Densaýlyq saq­taý jelileri memle­kettik nor­matıvterin bekitý» týraly buı­ryǵy da shyqqan. Mınıstrlik arada on jyldan asa ýaqyt ótkende ǵana óńirlerde kópbeıindi aýrýha­nalar qurý jobasyn qolǵa aldy.

Byltyr 1 qańtardan bas­tap «Áleýmettik medısınalyq saq­tan­dyrý qory» KeAQ Pav­lodar oblystyq fılıaly bar­lyq medı­sınalyq uıymmen shart jasasty. Sondyqtan Den­saýlyq saqtaý mınıstrligi jal­py elimiz boıynsha ótken jyl­dyń 1 shildesine deıin birik­tirýdi ótkizbeýdi usynǵan-dy. Biraq medı­sınalyq uıymdar arasyndaǵy qashyqtyq aralyǵy anyqtalyp, dáriger mamandardyń jet­kiliktiligi, aýrýhana ǵımarat­tarynyń jaǵ­daıy, jalpy, ın­fraqurylym júıeleriniń sapasy tolyq tekseriletinin eskertti.

Osy qashyqtyq, jaqyndyq degen máselege kelsek, oblys­ta me­dısınalyq mekemelerdi oń­taılandyrýda biraz daýdyń bol­­ǵany bar. Oblys ortaly­ǵynda, Ekibastuzda bir-birinen alys ornalasqan aýrýhanalarǵa «ońtaılandyrý jasaımyz» dep kerisinshe medısınalyq qyz­metterdi qıyndatyp jibergen edi. Iаǵnı asyǵys sheshim nátıjesinde aýrýhanalar bir qosylyp, bir ajyrady. Medısınalyq uıymdar arasyndaǵy qashyqtyq anyqtalǵan soń qosylý kerektigi eskerilmedi. Tipti oblystyq kar­dıologııa or­talyǵynyń dá­ri­gerleri basqa aýrýhanamen birik­ken jaǵ­daıda qyzmetten ketemiz degen bolatyn. Dári­gerler narazylyǵynan soń óńirge kelgen sol kezdegi Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Lázzat Aqtaeva kardıoortalyqty №3 qalalyq aýrýhanamen emes, №1 qalalyq aýrýhanamen biriktirý qajet dep qaıtadan ózgeris engizdi.

Rasynda, kardıoortalyq ǵıma­ratynyń aýmaǵy óte úlken. Jo­balaý kezinde saraı salyp jat­qandaı asyra ólshep jiber­gen sekildi. Bul – shyǵyn. Alyp ǵımarat Kardıologııa ortaly­ǵy­nyń emdelýshilerine ǵana emes, basqa da qan tamyrlary aýrý­laryn emdeýge qajet. Jergilikti tur­ǵyndarǵa qoljetimdi bolý úshin kardıoortalyqtyń áleýetin barynsha paıdalaný kerektigi túsinikti. Kópbeıindi aýrýhana de­genimiz – osy. Daıyn turǵan ja­ńa ǵımarat bos turmasyn, esigin ash ta paıdalan. Ekinshiden, maman tapshy. Oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov kópbeıindi aýrýhana paıdalanýǵa berilgen kezde dárigerler tapshylyǵy bolmas úshin óńirde medısına kadrlaryn daıarlaý men qaıta oqytý týraly usynys jasady. Úshinshiden, mınıstrlik nazar aýdarǵan «eskirgen aýrýhana ǵımarattarynyń jaǵdaıy, jalpy, ınfraqurylym júıeleriniń sapasy tolyq tekseriletini», árıne qýanyshty jaǵdaı. Aýdan orta­lyqtarynda aýrýhana ǵı­marattary eskirdi. Monoprofıldi shaǵyn aýrýha­na­lardy biriktirýdiń naqty mysaly osy. О́ńirde jańa aýrýhanalar Maı, Jelezın aýdandarynda boı kóterdi, Baıanaýylda týberkýlezden emdeıtin alyp keshen salyndy. Qyrýar qarajatqa salynǵan bul aýrýhanalardyń birinshi qabattary bolmasa, qalǵany negizinen bos. Maı aýdan­dyq aýrýhanasynyń qalǵan bóligi oblystyq múgedekter ortalyǵyna berildi. Baıanaýyldaǵy úlken medısınalyq keshenniń qandaı kúıde turǵanyn oblystyq den­saýlyq saqtaý basqarmasy anyq­taıtyn bolar. Oblys, aýdan or­talyqtaryndaǵy basty másele, ınfraqurylym júıesiniń tozýynda bolyp tur. Aýyldardy oń­taılandyrý barysynda aýyldyq jerlerde biraz medısınalyq pýnkt­ter jabylyp qaldy. Mysaly, Aqsý qalasyna qarasty 8 aýyldy biriktirý arqyly Alǵabas aýyldyq aýmaǵy, 6 aýyldy qosý arqyly Saryshyǵanaq aýyldyq aýmaǵy quryl­dy. Qashyqtyq máselesi osydan shyǵady. Sondyq­tan túrli medısınalyq mekemelerdi biriktirýdiń qandaı tıimdiligi bar? Bul saýalǵa baılanysty A.Soı aýrýhanalar men emhanalardy ońtaılandyrý tásilderiniń qaıta qaralatynyn jetkizdi.

– Árıne emhanalar men aýrýha­nalardy biriktirý qajet. Biraq bir nemese irgeles aýmaqta bolsa ǵana, dep atap ótti mınıstr. – Son­dyqtan kópbeıindi medısınalyq keshenderdi jańa jo­balar arqyly qaıta qurý qa­jet. Aýdandyq aýrýhanalarǵa neǵur­lym keńeıtilgen qyzmetter berilmek. Aýrýha­nalardy birik­tirý emdeý beıinderi bir-birine ja­qyn, qosylý baǵyty men erek­she­likteri birdeı aýrýhanalar arasynda ǵana júrgiziledi.

Sondaı-aq A.Soı mınıstrlik tarapynan medısınalyq pýnkt­i jabylyp qalǵan aýyl­darda dá­rigerlik kásibı tekserýlerge nazar aýda­rylatynyn, «SaryarqaAvtoProm» JShS kásipornynda jasalǵan mobıldi medı­sınalyq ortalyqtardyń kóshpeli jaǵ­daıda dıagnostıkalyq zertteýler júrgizýge múmkindik bere­tinin aıtyp ótti. Iаǵnı dári­gerler skrınıng, tekserý jáne kási­bı tekserý júrgizý úshin aýyl­ǵa barady jáne barlyq qajet­ti kómekti kórsete alady. Bul medı­sı­na­nyń qazirgi tujyrym­damasyna sáı­kes ke­ledi jáne al­ǵashqy medısınalyq kó­mek kór­­se­týdiń qoljetimdiligi men yńǵaı­lylyǵyn kórsetedi.

Pavlodar oblystyq densaý­lyq saqtaý basqarmasynyń máli­metinshe, óńirge berilgen mobıldi medısınalyq ortalyqtar qazirgi kezde Baıanaýyl, Jelezın, Ertis, Pavlodar jáne Sharbaqty aýdandaryna jiberilgen. Keshenderdiń negizinde naýqastardy qabyl­daýǵa arnalǵan salalyq dárigerler qu­ra­my da bekitilgen. Aýyl tur­ǵyn­darynyń dıag­nostıkalyq jaǵ­daıyn jaqsartý, aýyr naý­qastardy erterek anyqtap, olardy oblys ortalyǵyna maman­dandyrylǵan medısınalyq kómek alýǵa jiberý mańyzdy. Biraq joly joq aýylǵa jyljymaly keshendi avtobýstar qalaı barady? Aýdan ortalyǵy bolmasa, qazir aýyldarda adam sany az, al aýdandaǵy medısınalyq mekemeler óz shyǵyndaryn tolyq jaba almaıdy. Iаǵnı jospar túzer kezde aldymen elimizdiń ár óńi­riniń áleýmettik-ekonomıkalyq múm­kindikterin, aýyl men qala halqy­nyń sanyn, aýa raıyn, jol ınfraqurylymynyń kúıin eskergen durys bolar edi.

Al oblystyq kópbeıindi aýrýhanany basqarý qurylymy qandaı bolady? Áýeli el boıynsha arnaıy konkýrs ótedi. Birinshi basshyǵa joǵary talaptar: menedjmentti, ekonomıka men qarjylyq bas­qarýdy, iskerlik basqarýdy, daý-da­­­maıdy basqarýdy jaqsy bilýi, kóshbasshylyq qasıetteri, kor­poratıvtik rýhqa adaldyǵy, birbetkeıligi bolýy kerek. Iаǵnı qyzmetkerlerdi oqytýdy, ujymdy birik­tirýdi, jańa tehnologııalardy engizýdi oılaıtyn jańashyl adam qajet.

– Jańa kópbeıindi aýrýha­nanyń qurylysy halyqqa bir jer­den medısınalyq kómek kór­setýge, joǵary tehnologııalyq medı­sınalyq qyzmet túrlerin maqsatty túrde keńeıtýge múm­kindik beredi. Aýrýhanalar memleket-jeke­men­shik áriptestigi jáne basqa da uzaq merzimdi kelisimsharttar sheń­berinde salynady dep josparlanýda. Naýqastardy qaraý men emdeýdiń zamanaýı tehnologııalaryn engizýge ketetin shyǵyndardy azaıtady. Sonymen birge aýrýha­nalardy biriktire otyryp, bir tamaqtaný blogyn, bir zerthana, bir kir jýatyn bólme, bir ákim­shilik korpýs qurylady. Bul úl­­ken únemdilik, – deıdi oblystyq bas­qar­ma ókilderi.

Árıne aýrýhanalardyń ju­mysyn birden ózgertý múmkin emes. Tipti medısınalyq qural-jabdyqtardy bir aýrýhanadan ekinshisine jetkizý de ońaı emes. Bir-birine aýysqany, jetkizilgeni jaıly arnaıy qujattardyń jasalýyna da ýaqyt qajet. Aýrý­hanalary resmı túrde birik­tiril­genimen, mamandardyń bar­lyǵy ártúrli aýrýhanalarda, qalanyń ár jerinde qyzmet etetinin de umytpaý kerek.

Kópbeıindi medısınalyq keshender basqa elderde de qyz­met kórsetedi. Biraq mundaı ke­shen­der qýatty materıaldyq-tehnı­kalyq negizi bar tıptik ǵı­marattarda ashyl­ǵany jón. Al oblys ortaly­ǵyndaǵy keshen qaı jerde saly­natyny áli bel­gisiz. Qala shetine salynsa oǵan qaty­naý soltústiktiń sýyǵynda naýqastar men olardyń týystary, dárigerler úshin qıyn bolary sózsiz. Sondyqtan kópbeıindi aýrýhanany salmas buryn qar­jyny barynsha únemdep, aýa raıyn, jer men el jaǵdaıyn eskerip, zerdelep baryp sheshim qabyldaǵan durys bolar deımiz.

Al oblys ortalyǵynda jańa kópbeıindi aýrýhana jobasyn júzege asyrýǵa 60 mlrd teńgege jýyq qarjy qajet eken. Sonda qalaı únem jasaıtynymyz túsiniksiz-aq.

Pavlodar oblysy