SANITARLYQ QADAǴALAÝ — QÝATTY BÝYN

Elimizdegi áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq ózgerister halyq den­saý­ly­ǵyn qorǵaý máseleleriniń sheshi­lýin­de prınsıpti turǵyda jańa kóz­qarastardy talap etý­de. Mu­nyń negizgi tarmaqtary­nyń biri sanıtarlyq-epıde­mıo­logııalyq salamattylyǵymyzdy qamtamasyz etetin qoǵamdyq qa­ty­nastardy ret­teý úrdisinen kó­ri­nis beredi. Biz, osy oraıda, Aqmola oblysy boı­ynsha memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııa­lyq qadaǵalaý departamentiniń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Qasymjan TAShMETOVTI áńgimege tartqan edik. – Elbasymyzdyń bıylǵy Joldaýynda: “Eldi jańǵyrtý strategııasyn iske asyrýdyń ta­bys­tylyǵy, eń aldymen, qazaq­stan­dyqtardyń bilimine, áleý­met­tik jáne dene bolmysy, kóńil kúılerine baılanysty”, degen qys­qa da nusqa sózder bar. Bul keń maǵynadaǵy tazalyqty meń­zeıdi. Áńgimeni osydan órbitsek dep edim. – Iá, tirshiliktiń tutqasy – tazalyq. Buǵan kásibı turǵydan qarasaq, bizdiń qyzmetimizge júkteler máseleler ushan-teńiz. “Halyq densaýlyǵy jáne den­saý­lyq saqtaý júıesi týraly” Ko­dekstiń qabyldanýy naqty talaptar qoıyp otyr. Onyń ishin­de qaýipsiz tirshilik etý or­tasyn qamtamasyz etýge qoıy­latyn sanıtarlyq-epıdemıolo­gııa­lyq talaptar, sanıtarlyq-gı­gıenalyq monıtorıng, memleket­tik sanıtarlyq-epıdemıolo­gııa­lyq normatıvterdi turaqtandyrý asa mańyzdy sharýa sanalady. – Qasymjan Qalıjanuly, oblystyń sanıtarlyq- epıdemıo­lo­gııalyq ahýaly jaıly aıtpas buryn kadrlar qarymy, jasalyp jatqan basqa da qamqorlyqtar týraly bilip alǵanymyz durys sııaqty. – Memsanepıdqadaǵalý de­par­tamenti men onyń qalalar men aýdandardaǵy qurylymdyq bólimsheleri jáne arnaıy sarap­tama ortalyǵy, onyń óńirdegi 19 fılıaly qyzmetimizdiń dińgegi sanalady. Salamyzda 445 maman bolsa, onyń 149-y joǵary, 296-sy orta býyndy medısına qyz­met­kerleri. Osynyń teń jar­ty­synyń biliktilik sanaty bar. Bir­aq, dáriger kadrlarynyń jetis­peýshiligin bastan keshirýdemiz. Qazirdiń ózinde 30 joǵary bilimdi mamannyń orny bos tur. Bıylǵy jyldyń naýryzynda Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıver­sı­tetiniń “Bos oryn jármeńke­si­ne” qatystyq. Osynyń nátıje­sinde bolashaq 38 dárigerdiń je­teýi biz­diń oblysymyzǵa kelip, jumys isteýge nıet bildirdi. Olar­ǵa tıis­ti qamqorlyq jasa­latyn bolady. Bıyl turǵyndardyń sa­nı­tarlyq qorǵalýyn qamtamasyz etýge 2 mıllıard teńgeden astam qarjy qarastyrylǵan. Aýdandyq qurylymdardyń zerthanalaryna 28 jańa jabdyq ornatylyp, ınjenerlik jelilerge qosyldy. Bul tıptik nomenklatýra kólemin birshama keńeıtýge, anyqtalatyn kórsetkishter sanyn ulǵaıtýǵa, zertteý sapasyn arttyrýǵa, tal­daý jasaý ýaqytyn qysqartýǵa múm­kindik beredi. Sondaı-aq jer­gilikti bıýdjet qarajaty ese­binen úsh jyljymaly flıýro­qon­dyrǵy satyp alyndy. – Endi joǵarydaǵy saýaly­myz­ǵa kóshsek. – Oblystaǵy ahýal birqa­lyp­ty deýge bolady. Maqsatty jumystarymyz 14 nozologııa boı­ynsha juqpaly aýrýdyń deń­geıin tómendetýge jáne turaq­tan­dyrýǵa jaǵdaı týǵyzdy. Obly­sy­myzda týlıaremııaǵa qatysty qo­laısyz tabıǵat aımaqtarynda ornalasqan 52 eldi meken jáne túıneme boıynsha qolaısyz 221 aımaq qatań baqylaýǵa alynýy nátıjesinde karantındik juqpa­lardyń órshýine jol berilmedi. Týberkýlezge qarsy shara­lar­dy júzege asyrýǵa 2008 jyly 775,1 myń teńge, 2009 jyly 1086,0 myń teńge jumsalsa, qar­jy­nyń kólemi bıyl 1124,1 myń teńgege kóbeıtildi. Turmystyq jaǵdaıy nashar naýqastar em­delýi kezeńindegi qosymsha ta­maq­tanýy úshin bólingen aqsha qarajaty 9 mıllıon teńgeden 11393,5 myń teńgege, olardyń jú­rip-turýyna arnalǵan tólem­der 816,7 myń teńgeden 1,5 mıl­lıon teńgege deıin ulǵaıdy. Qaıtarym da barshylyq. Syr­qattar sany byltyr 2008 jyl­men salystyrǵanda 8,5 paıyzǵa, on tórt jastaǵy bala­lar arasynda 19,4 paıyzǵa azaı­dy. Soǵan qaramastan, týber­ký­lez keseli óńirimizde respýb­lı­kalyq deńgeıden joǵary bolyp otyrǵany alańdatady.  Osyǵan baılanysty naqty mindetter qoı­ylyp, qolaısyz ortanyń tól­qujaty daıyndaldy. Iаǵnı, turǵyndardyń barlyǵyn arnaıy tekseristen ótkizý, egý kesteleri jasaldy. Mektepke deıingi bala­lar mekemelerindegi 32 sana­to­rııalyq topty táýliktik jumys tár­tibine kóshirý máselesi qaras­tyrylýda. – Oblysta halyq densaýly­ǵy­na áser etetin faktorlar boı­yn­sha qandaı jumystar atqa­rylýda? – Faktor da kóp, jumys ta kóp. Men tolǵandyryp otyrǵan máselelerge ǵana toqtalaıyn. Oblysta sý júıesine qosylmaǵan mektepter bar, olardyń basym bóliginde dárethanalar, sý se­bez­gileri ornatylmaǵan. Selınograd aýdanyndaǵy 44 mekteptiń 18-inde, Astrahan aýdanyndaǵy – 4, Qorǵaljyn aýdanyndaǵy – 2 mek­tepte ǵana ystyq tamaq uı­ym­dastyrylǵan. Onyń ústine, mek­tepterdiń 72 paıyzynda medpýnkttiń jumys isteýi ýaqyt talabyn kótermeıdi. Jalpy halyq sany 15 myńǵa jýyqtaıtyn 33 eldi meken aýyz sýdy tasyp ishedi. Bul baǵyttaǵy is bıyl jandana túspek. Qol­da­ny­lyp jatqan sharalardyń ná­tıjesinde jyl aıaǵyna deıin 63 eldi mekenniń aýyz sýmen qam­ta­masyz etilýi jaqsaratyn bolady. Oblystyq departament tara­pynan jyl ishinde 11828 nysan tekserilip, birqatar sanıtarlyq zańnama buzýshylyq kórinisteri anyqtaldy. Osyǵan baılanysty 25,9 mıllıon teńge aıyppul sa­lynyp, 43 nysannyń jumysy toqtatylsa, 549 qyzmetker ju­my­synan shettetildi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy.