Ulttyq banktiń boljamy qandaı?

Ulttyq banktiń Aqparat jáne kommýnıkasııalar departamenti ınflıasııaǵa áser etken faktorlar týraly bizdiń saýalymyzǵa:

– 2020 jyldyń basyndaǵy álemdik eko­nomıkadaǵy jaǵdaıdy kúrt ózgeristerge toly boldy dep sıpattaýǵa negiz bar. COVID-19 vırýsynyń taralý geografııasynyń keńeı­­geni Qytaı men Eýropalyq odaq sııaq­ty qazaqstandyq eksporttyń negizgi tutyný­shy­laryn qosa al­ǵanda, kóptegen elderdiń eko­­nomıkalyq damý perspektıvalary na­sharlaýynyń basty faktoryna aınaldy. Munaı óndirýdi qysqartý boıynsha OPEK+ kelisimderine qol jetkize almaǵandyqtan, jaǵdaı kúrdelene tústi, bul munaı baǵasynyń aıtarlyqtaı tómendeýine túrtki boldy (bir kún ishinde 30%-ǵa deıin). Teris ssenarııdi iske asyrý nátıjesinde ınflıasııa 2019 jylǵy naý­ryzdan bastap nysanaly dálizdiń joǵarǵy shekarasynan (jyldyq mánde 6,4%) shyqty, – dep jaýap berdi.

Ulttyq bank habarlaǵandaı, osyǵan baılanysty 2020 jyly Memleket basshysynyń Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2020 jylǵy 1 shildedegi keńestiń qorytyndysy bo­ıynsha bergen tapsyrmasyna sáıkes Ulttyq bank jyl qorytyndysy boıynsha ınflıasııa deńgeıin 8-8,5 % sheginde ustap turý jóninde sharalar qabyldady.

Pandemııaǵa baılanysty karantın sharala­rarynyń kúsheıtilýi men tótenshe jaǵdaı ja­rııalanǵan ýaqyt ótken jyldyń naýryz aıymen tuspa-tus kelgen bolatyn. Sol sebepti Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev «jyl sońyna qaraı ınflıasııa 6-8 paıyzdy quraýy múmkin» ekenin aıtqany esimizde. Bul boljam jyl sońynda oryndaldy ma?

– 2020 jylǵy naýryzdan bastap jyldyq ın­flıasııa belgilengen maqsatty dálizden 4-6%-dan asty. 2020 jyldyń sońynda 7,5% deńgeıinde qalyptasty. Bul buryn jarııa­lanǵan 6-8% deńgeıine sáıkes keledi. Inflıa­sııalyq prosester Qazaqstanda jáne bizdiń saý­da seriktesterimiz bolyp tabylatyn elderde karantındik sharalardyń áserinen, teń­geniń ál­sireýinen, sondaı-aq álsiz bekitilgen ın­flıa­sııalyq kútýler nátıjesinde qalyptasty. 2020 jyly ınflıasııaǵa úles qosqan negizgi sebep – azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýi, – dep habarlady bas banktiń Aqparat jáne kommýnıkasııalar departamenti.

Iá, 2020 jyldyń sońyndaǵy esep boıynsha baǵa  11,3%-ǵa ósti. Azyq-túlik ınflıasııasynyń údeýine jekelegen taýarlarǵa degen suranystyń artýymen qatar, tótenshe jaǵdaı men karan­tındik sharalar jaǵdaıynda shıkizat pen ónim­der tizbeginiń toqtaýynan týyndaǵan shek­teý­li usy­nys ta áser etti.

Azyq-túliktiń qymbattaýymen qatar, tuty­nýshylardyń tómen suranysy aıasynda sondaı-aq karantındik sharalar men bólshek saýda obektileriniń jumysyna shekteýlerdiń saq­talýy aıasynda oryn alǵan azyq-túlik emes jáne qyzmet komponentteriniń turaqty dınamıkasy ınflıasııanyń odan ári ósýin tejedi. Azyq-túlik emes taýarlar men qyzmetter baǵalarynyń jyl­dyq ósimi 2020 jyly jeltoqsanda sáıke­sinshe 5,5% jáne 4,2%-dy qurady.

Al ınflıasııany birtindep tizgindeýge nen­deı faktorlardyń áseri tıdi? Ulttyq bank habarlaǵandaı, ınflıasııaǵa qysymnyń tómen­deýi qashyqtan jumys isteý jáne oqý jolǵa qoıylýyna oraı janar-jaǵarmaı materıaldaryna suranys qarqynynyń baıaýlaýy áser etti. Sóıtip 2020 jylǵy naýryzdaǵy 3,8%-dan jeltoqsanda 1,6%-ǵa deıin tómendedi.

Qyzmet ınflıasııasynyń qalypty ósýi­niń negizgi faktory tótenshe jaǵdaı kezeńin­de retteletin kommýnaldyq qyzmetter tarıf­teriniń ýaqytsha tómendeýi, sondaı-aq áýe kóligi men týrıstik qyzmetter baǵalarynyń tómendeýi boldy.

Sonymen qatar Úkimettiń qabyldaǵan sharalary koronavırýstyq daǵdarys kezinde azyq-túlik baǵasynyń ósýin tejeýge kómektesti. Onyń ishinde tótenshe jaǵdaı kezeńinde keıbir taýar­­lyq zattardyń eksportyn shekteý, bir­qatar áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýar­larynyń shekti baǵalaryn belgileý jáne osy taýarlar tobyna qosymsha qun salyǵyn ýaqytsha tómendetý sııaqty sharalardy erekshe atap ót­ken lázim.

Degenmen, jyl sońyna qaraı teńgeniń nyǵaıa túskeni baıqaldy. Ony Ulttyq bank:

– Teńge baǵamynyń dınamıkasy syrtqy jáne ishki naryqtaǵy úrdisterdi kórsetedi. 2020 jylǵy qarasha-jeltoqsan aılaryndaǵy koronavırýstyq vaksınanyń sátti synaqtary týraly jańalyqtar álemdik naryqtarda ınvestorlardyń tábetin ashyp, kóptegen damýshy eldiń valıýtalaryna, sonyń ishinde teńgege oń áserin tıgizdi. Munaı baǵasynyń ósýine vaksınany qoldanýdyń kútimi men kómirsýtekterge degen suranystyń ósýi áser etti, bul teńgeni nyǵaıtty.

Munaı baǵasynan basqa, 2020 jyldyń aıaǵynda teńgeniń nyǵaıǵandaǵy qosymsha faktory salyq kezeńi boldy, onda iri eksporttaý­shylar salyq mindettemelerin tóleý úshin shetel valıýtasyn satty. Joǵaryda atalǵan fak­tor­lardyń úılesýi – teńge baǵamynyń dınamıkasyna jáne onyń 2020 jyldyń aıaǵynda nyǵaıýyna oń áserin tıgizdi, – dep túsindirdi.

2021 jylǵa ınflıasııa dálizine qatysty boljam qandaı? Bas banktiń boljamy boıynsha 2021 jyly jyldyq ınflıasııa 4-6% nysanaly dıapazonnyń joǵarǵy shegine qaraı birtindep baıaýlap, odan ári osy dálizde qalyptasady.

– Inflıasııalyq serpinniń baıaýlaýyna 2020 jyly azyq-túlik taýarlary, onyń ishinde et, nan-toqash ónimderi, kúnbaǵys maıy, qant, ju­myrtqa, qaraqumyq jarmasynyń baǵa­sy­nyń óskenine baılanysty qalyptasqan ınf­lıa­sııa­nyń joǵary statıstıkalyq kezeńi ketkeni áser etedi dep kútilýde.  Qytaı men Eýropalyq odaq­­taǵy ınflıasııalyq boljamdar nátıjesinde bo­la­­tyn álsiz syrtqy ınflıasııalyq qysym da biz­­ge oń áser etedi, – dep habarlady Ulttyq bank.

Sońǵy aılarda baıqalǵan jekelegen tamaq ónimderi qymbattaǵannan keıin álemdik azyq-túlik baǵasy birtindep tómendeıdi degen boljam bar. Azyq-túliktiń álemdik baǵasynyń qalypty bolýyna astyq qorlarynyń óskeni, usynystyń artqany oń yqpalyn tıgizýge tıis.

Epıdemııalyq jaǵdaı jaqsaryp, ekono­mıkalyq belsendilik qalpyna kelgen saıyn­ tutynýshylyq suranystyń keńeıip kele jat­qany baıqalady. Bul dezınflıasııalyq qy­symdy ret-retimen álsirete túsedi. Sonymen birge, ınflıasııanyń azyq-túlikke jatpaıtyn komponentine naqty aqshalaı kiris tómendegen kezde tutynýshylyq talǵamnyń arzan ımporttyq taýarlarǵa aýysýy da sep bolady.

Qoryta kelgende, ınflıasııa aqyly qyz­metter baǵasyna, kóbinese retteletin qyzmet­terdiń qazirgi baǵasy saqtalýyna, sondaı-aq karantındik shekteýlerdiń alynyp tastalýyna qaraı rettelmeıtin qyzmetterdiń jekelegen túrlerine baǵanyń ósýine baılanysty bolady.