Qazaq jerine taban tiregen talaı etnos rızashylyǵyn bildiretin Alǵys aıtý kúni el birliginiń rámizine aınalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan tarıhı datamen tikeleı baılanysty. Úsh onjyldyqty eńsergen uıym búginde qoǵamdyq kelisimniń temirqazyǵyna aınalyp, san alýan mádenıetti ortaq múdde aıasyna uıystyrdy. Ýaqyt synynan ótken irgeli ınstıtýt qurylymy eldegi saıası jańǵyrý kezeńinde qalaı ózgeredi?
Baǵdarlasaq, QHA sonaý 1995 jyly alǵash qurylǵan sátinen beri ózindik bas-aıaǵy bar transformasııadan ótken. Bastapqy kezeńde uıym etnosaralyq kelisim men mádenı ózara túsinistikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan qarapaıym qurylym retinde bekidi. Iаǵnı táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda ár etnos óz tarıhyn, tilin, mádenıetin damytýǵa múmkindik aldy. О́z tarıhyn zerdeleý arqyly olar qazaq halqynyń qıyn kezeńderdegi qoldaýyn tereń túsindi. Bul ortaq taǵdyr men rızashylyq sezimin qalyptastyrdy. Elge jer aýdarylǵan qaı etnostyń ókili bolsyn muny árdaıym alǵyspen eske alady.
Ýaqyt óte Assambleıanyń mıssııasy keńeıip, ol ulttyq birlik pen turaqtylyqty qamtamasyz etetin mańyzdy qurylymǵa aınaldy. Jyl saıynǵy sessııalarynda el damýyna qatysty ózekti máseleler talqylanyp, mańyzdy sheshimder qabyldanatyn boldy. Sondaı-aq uıym qazaqtyń dástúrin jańǵyrtýǵa, tól qundylyqtarymyzdy dáripteýge, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jobalardy tabysty júzege asyrdy.
«Assambleıanyń basty mindetteriniń biri jastar sanasyna birlik qundylyqtaryn sińirý boldy. «Myń bala» jobasy men qazaq tilin oqytýdyń deńgeılik baǵdarlamalary sekildi túrli bastamalar memlekettik tilge qyzyǵýshylyqty arttyrdy. Nátıjesinde, memlekettik tildiń etnosaralyq qatynastaǵy róli kúsheıdi. Esesine, qoǵamdyq salalarda qazaq tiline sýdaı jańa býyn qalyptasty», dedi QHA Analar keńesiniń tóraǵasy Názıpa Shanaı.
Assambleıanyń konstıtýsııalyq mártebe alýy onyń rólin kúsheıtti. Halyqaralyq arenada Assambleıa etnostardyń quqyǵyn qorǵaý men mádenı ártúrlilikti saqtaýdyń tıimdi úlgisi retinde moıyndaldy. Osylaısha, elimiz ózindik kelisim modelin qalyptastyrdy.
«Qazaq halqy – memleket quraýshy ult retinde eldegi barlyq etnosty óz aınalasyna toptastyra aldy. Al Assambleıa etnosaralyq dıalog pen mádenı yntymaqtastyqtyń negizgi alańyna aınaldy. Búginde tarıhı mıssııasyn oryndady dep aıtýǵa negiz bar. Táýelsizdik jyldarynan beri egemen elde jańa býyn qalyptasty. Endi sol urpaq balalaryna el tarıhyn, birlik pen tatýlyqtyń qundylyǵyn ári qaraı da jetkize alady, – dedi N.Shanaı.
Endeshe, endigi mıssııa jańa mazmunda jalǵasady. Qyzylordada ótken Ulttyq quryltaıdyń túıindi otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jalpyulttyq dıalogti júıeli júrgizýge arnalǵan jańa ınstıtýt qurý bastamasyn kóterdi. Memleket basshysy Assambleıa men Ulttyq quryltaıdyń tarıhı mańyzy bar mıssııalary is júzinde tabysty aıaqtalǵanyn atap ótip, jańa ınstıtýt retinde Qazaqstannyń Halyq keńesin qurýdy usyndy. Bolashaqqa kóz salsaq, Halyq keńesi qoǵamdyq kelisim men ulttyq birlikti saqtaý mindetin zamanaýı saıası formatta jalǵastyra otyryp, eldiń damýy men reformalyq baǵyttaryna yqpal etedi.
«Keńes el ishindegi birlik pen senimdi nyǵaıtyp qana qoımaı, áleýmettik ádilet, tildik jáne mádenı ártúrlilikti saqtaý, azamattardyń usynystaryn memlekettik saıasatqa júıeli engizý baǵytynda strategııalyq úılestirýshi organǵa aınalady. Onyń tıimdiligi – ınklıýzıvtiliginde. О́ńirlik ókildik – eldegi árbir aımaqtyń ereksheligin, áleýmettik-mádenı jaǵdaıyn eskerýge múmkindik beredi. Al qyzmeti memlekettik baǵdarlamalarǵa qoǵamdyq monıtorıng júrgizý, táýekelderdi boljaý, mádenı-gýmanıtarlyq saıasatty úılestirý, qoǵamdyq bastamalardy qoldaý baǵytynda damıdy. Bul memlekettik basqarý júıesine sapalyq turǵydan úsh mańyzdy ózgeris ákeledi: sheshim qabyldaý úderisiniń ashyqtyǵy men eseptiligi artady, qoǵam men bılik arasyndaǵy senim nyǵaıady, elde turaqtylyq pen birlik jańa ınstıtýsıonaldyq negizge kóshedi», dedi Respýblıkalyq medıasııa keńesiniń tóraǵasy, Ulttyq quryltaıdyń, Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń múshesi Sherzod Pýlatov.
Osylaısha, kelisim tájirıbesi, birlik ıdeıasy ınstıtýsıonaldyq evolıýsııa kezeńine qadam basty. Endigi Qazaqstannyń Halyq keńesi «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn naqty iske asyratyn qadam bolady dep kútiledi.