Kóktemniń alǵashqy kúnimen qatar keletin Alǵys aıtý kúni keıingi jyldary merekelik kúntizbede óz ornyn tapqany belgili. Bul mereke HH ǵasyrdaǵy kúrdeli kezeńde qazaq halqynyń túrli etnostarǵa tanytqan janashyrlyǵy men qamqorlyǵyna, keńpeıildigine rızashylyq rámizi ispettes. Ýaqyt óte kele onyń mazmuny keńeıip, tarıhı mánge ıe halyqtyq mereke retinde ǵana emes, qoǵamdaǵy ózara syılastyq pen senim mádenıetin nyǵaıtatyn qundylyq retinde ornyǵyp keledi.
Alǵys aıtý – bir kúndik rásim nemese resmı quttyqtaýlardyń sheńberinde qalatyn uǵym emes, bul – qarym-qatynasty izgilendirip, áleýmettik baılanystardy bekitetin, qoǵamdyq senimniń irgetasyn qalaıtyn mádenı praktıka. Qazirgi qoǵamda adamdar arasyndaǵy senim deńgeıi, áleýmettik kapıtal, azamattyq jaýapkershilik sııaqty uǵymdar barǵan saıyn ózekti bola bastady.
Osyndaı jaǵdaıda alǵys aıtý mádenıeti qoǵamdyq kommýnıkasııany izgilendiretin yqpaldy qural bola alary haq. Alǵys alǵan adam aldymen óziniń qadirin sezinedi, eńbeginiń baǵalanǵanyn baıqaıdy, al bul óz kezeginde áleýmettik optımızmdi arttyrady.
Máselen, jýyrda Taraz qalasynda jasóspirim qyzdy aıdyń-kúnniń amanynda aıaldamada turǵan jerinen eki soqtaldaı jigittiń bas salyp kólikke súıregen oqıǵasy dúıim jurttyń jaǵasyn ustatty. Sol sátte qyzǵa arasha túsip, qutqaryp qalǵan aıaldamadaǵy azamatty kún qurǵatpaı-aq qyzdyń ákesi izdep taýyp, alǵysyn jaýdyrdy. Artynsha jigit aǵasyn óńir basshysy qabyldap, áreketin erlikke baǵalap, 500 myń teńge qarjylaı syıaqy berdi.
Alǵys aıtý mádenıetin keshendi qubylys retinde qarastyrsaq, ony keminde úsh deńgeımen damytýǵa bolady. Aldymen jeke deńgeı – otbasynda, dostar arasynda, eńbek ujymdarynda aıtylǵan qarapaıym aq adal alǵystyń ózi ortaǵa jaılylyq pen jylýlyq syılary anyq.
Ekinshisi – qoǵamdyq deńgeı. Azamattardyń bir-birine, qoǵamnyń túrli tobynyń ózara alǵys bildirýi áleýmettik senimdi nyǵaıtady. Máselen, volonterlik qozǵalystar, qoǵamdyq bastamalar, kórshilerdiń bir-birin demep, qoldaý tájirıbeleri – munyń bári rızashylyq mádenıetin satylaı damyta túsedi. Iаǵnı qoǵamda «jaqsylyq eleýsiz qalmaıdy» degen túsinik ornyqqan saıyn, azamattyq belsendilik te arta bastaıdy.
Úshinshisi – ınstıtýsıonaldyq deńgeı. Alǵys aıtý mádenıeti memlekettik qyzmet kórsetý, bilim, korporatıvtik orta sııaqty salalarda da eleýsiz qalmaǵany óte mańyzdy. Qyzmet alýshynyń rızashylyǵy, oqýshynyń muǵalimge, muǵalimniń oqýshyǵa alǵysy, jumys berýshi men qyzmetker arasyndaǵy ózara qurmet – bulardyń barlyǵy uıym ishindegi senimdi qalyptastyryp, jumys tıimdiligin kúsheıtedi.
Osy rette halyqaralyq kókjıekke kóz jiberip kóreıikshi. Jalpy, álemdik tájirıbede alǵys aıtý uǵymy túrli formatta keledi. Máselen, 21 qyrkúıekte toılanatyn «World Gratitude Day» – halyqaralyq deńgeıde atalyp ótetin kún. Negizgi maqsaty – adamdardy bir-birine, ómirge, tabıǵatqa jáne qoǵamǵa alǵys bildirýge yntalandyrý. Bul kúni adamdar bir-birine rızashylyq hattaryn jazady, jaqyndaryn aralap alǵys aıtady, áleýmettik jelilerde gratitude-aksııalar ótkizedi, jeke refleksııa jasaıdy. Iаǵnı adamgershilik pen qoǵamdyq birlikke baılanǵan jaýapkershilik júgin kóteretin ıgi daǵdy retinde qanǵa daryp, súıekke sińgen.
Qalaı desek te, qoǵamdaǵy ár adam alǵys bildirýshi de, alǵys alýshy da bola alady. Osyndaı iltıpat pen izettiń kirshiksiz kórinisi úlken úrdiske aınalsa, búginde jigitter jaǵynyń qıt etse, jaǵaǵa jarmasa túsetin jabaıy «batyrlyǵy», adamdardyń avtobýs ishinde túrtip ketse, baj etip ursysa ketetin shaıpaý minez syndy jaǵymsyz minezderi seıile túser me edi? Bul úshin ózara alǵys jaýdyrýdy keńinen nasıhattap, ár azamattyń osy kúni keminde bir adamǵa alǵys aıtýyn dáripteıtin qoǵamdyq chellendjder, áleýmettik jelidegi trendtik bastamalardy turaqty uıymdastyrsaq, merekeniń mańyzyn kúsheıter edi.
Árıne, bul rette medıanyń róli aıtarlyqtaı kúshke ıe. Qarapaıym adamdardyń alǵys aıtý oqıǵalaryn, kúndelikti ómirdegi janashyrlyq mysaldaryn jarııalaý qoǵamdaǵy pozıtıvti kóńil kúıdi kúsheıtedi. Bir kezderi aýla sypyrýshy azamattarǵa qystygúni jyly bálish pen ystyq shaı taratatyn belsendiler kóbeıip ketken edi. Ýaqyt óte osy bir ıgi bastamanyń da sońy suıylyp, haıptyq qana deńgeıde qalyp ketti. Mine, keıingi jyldary eńbek adamyn qaıta dáripteı bastaǵan qozǵalys aıasynda osyndaı bastamalar jalpyulttyq sıpat alsa, qanekı!
Qalaı desek te, alǵys aıtý kóbine qarapaıym, eleýsiz áreket bolyp kórinýi múmkin. Ol árkimniń bul áreketti qalaı qabyldaǵanyna baılanysty. Alaıda dál osy qarapaıymdylyq onyń áleýmettik kúshin aıqyndaıdy. Rızashylyq bildirý arqyly adam ózgeniń eńbegin moıyndaıdy, qarym-qatynastyń qanshalyqty qundy ekenin kórsetedi ári sezindiredi.