Qazaqstannyń ońtústiginde qys – jyly, soltústiginde – qatal, elimizdiń qysy aıazdy bolsa da, qarly jáne shýaqty bolatyn aımaq bar. Sonyń biri jáne biregeıi – Shyǵys Qazaqstan oblysy.
О́skemen – bul álemdik deńgeıdegi ónim shyǵaratyn qýatty kásiporyndary bar iri ónerkásip ortalyǵy. Biraq tipti qala ortalyǵynda, onyń jaıly kóshelerinde jáne Ertis pen Úlbi ózenderiniń boıynda siz árqashan serýendep, boı jazyp, kóńil kótere alasyz. Ertis jaǵasyndaǵy kishkene taýlar qazirdiń ózinde qala ishinde de kórinedi, olar ári qaraı Altaı men Tarbaǵataı taýlarynyń kórkem etekterine jalǵasady. Bul taýlardy geologtar jáne saıahatshylar óz deńgeıinde zerttedi, al týrıster 50 jyldan astam ýaqyt boıy osy aımaqta serýendedi.
Búginde Shyǵys Qazaqstan oblysynda bes taý shańǵy kýrorty bar. Jýyrda «Qazaqtýrızm» ulttyq kompanııasynyń shaqyrýymen bir top jýrnalıster О́skemen mańyndaǵy «Altaı Alpileri» men «Nurtaýǵa» barý múmkindigine ıe boldyq.
Demalys kúniniń shańǵy kýrorty
Gornaıa Ýlbınka aýylynyń janynda, oblys ortalyǵynan 38 shaqyrym jerde «Altaı Alpileri» taý shańǵy kýrorty ornalasqan. Bul kýrortqa óte kórikti jol aparady, ol shaǵyn aýyldardan ótedi, munda ásem taýlardy kórýge múmkindik bar, ári máńgi jasyl shyrshalar ósedi. Taý shańǵy kýrorty, mysaly, Almaty taýly kýrorttarymen salystyrǵanda tómen bıiktikte ornalasqan, taý shańǵysy shaǵyn jumsaq taýly shoqylarda uıymdastyrylǵan. Biraq onyń ózindik ásemdigi bar, ásirese otbasylyq demalysty qalaıtyndarǵa, balalar úshin yńǵaıly, taý baýraıy jaqsy jabdyqtalǵan, qardy basatyn kásibı qurylǵylar bar betkeıler de bar. Kýrortta jasandy qar jasaý jumystary júrgizilmeıdi, sondyqtan kýrort tabıǵı qardyń mólsherine tolyǵymen táýeldi. Bul osy aımaqqa jetkilikti jáne taý baýraıy taý shańǵysy úshin jumsaq, ári yńǵaıly. Kótergishter birinen soń biri saýatty ornalasqan, jergilikti taýdyń eń bıik shyńyna deıingi sońǵy kóteriliske jetý úshin bir uzyn jolmen júrip otyrasyz. Bir jol boıymen shańǵymen belsendi túrde túse alasyz, uzyndyǵy - 2 km. Bul trekter kúrdeli shańǵyshyǵa jetkiliksiz bolar, degenmen jańadan shańǵy tebýdi úırenýshilerge, otbasylyq demalysta qalaıtyndarǵa naǵyz yńǵaıly demalys orny. Munda siz aınalańyzdaǵy ásem tabıǵatty kóz salyp, esh qıyndyqsyz erkin serýendep, lázzat ala alasyz.
Degenmen, jyly kıiný artyqshylyq etpeıdi, Shyǵys Qazaqstanda jaıma shýaq kúnniń kóptigine qaramastan, aýa raıy sýyq jáne jeldi de keledi. Desek te, fızıkalyq belsendiliktiń arqasynda jeńil jel sizge sergektik syılaıdy, sondaı-aq demalýshy betkeılerge jaqyn ornalasqan qonaqjaı kafelerde boı jylyta alady.
Jýrnalısterge arnalǵan ekskýrsııany kýrorttyń negizin qalaýshy Aleksandr ChILIKIN ótkizdi:
– Men kýrortty 2005 jyly sala bastadym. Búginde bizde bes aspaly jol bar, onyń ekeýi – kreseldi, qalǵandary – býgeldi. Kelesi jyly taǵy ekeýi qosylady. 15 km sozylatyn daıyndalǵan trekter, frıraıd bar. Biz myń adamdy jaıly ornalastyra alamyz, biraq eki myńǵa jetkende kezekter paıda bolady. Demalys kúnderi bizde týrıster sany kóp, alaıda kýrortty jumys kúnderi toltyrý mindeti tur. Bizdegi artyqshylyq – bul óte qolaıly baǵalar, qonaqjaılyq, úı jaǵdaıynda daıyndalatyn dámdi taǵam. О́skemendikterden basqa, bizge Nur-Sultannan, Qaraǵandydan, Pavlodardan, Semeıden jáne Reseıden adamdar keledi. Reseılikterge bizde demalys qajettiniń barlyǵy bar - jataqhana, kúnine úsh mezgil tamaq, shańǵy bıleti, jabdyqty jalǵa alý jáne nusqaýshymen birge alǵashqy daıyndyq. Kúndigi 3000 rýbl turady, sheteldik qonaqtar muny árdaıym jaǵymdy shok seziminde qabyldaıdy.
Qonaq úı men alpilik úıler bir ýaqytta 150 adamdy qabyldaı alady. Eki kafe, ár túrli SPA rásimderi bar monsha jáne jalǵa berý pýnkti bar. Demalys kúnderi kún saıynǵy shańǵy joldamasy 6500, jumys kúnderi 3000 teńgeni quraıdy.
«Altaı Alpileri»: ár túrli marshrýttar, qol jetimdi baǵalar
«Altaı Alpilerindegi» eń bıik núkte teńiz deńgeıinen 1006 m bıiktikte, bıiktik aıyrmashylyǵy 350 m, kýrortta barlyq qıyn deńgeılerdegi soqpaqtar bar. Olar eki jaqtaǵy taýlarda da ornalasqan, ıaǵnı shyǵysynda da jáne batys betkeıde de. Mogýl trassasy FIS sertıfıkatyna ıe, demek, sportshylar onda jattyǵyp, baq synaı alady.
Buqtyrma shıpajaıy men demalys bazasy bar Aleksandr Chılıkın aımaqta pandemııaǵa qaramastan osy jyl jergilikti týrızm úshin óte sátti bolǵanyn jasyrmaıdy: joldamalar satylymy eki esege artqan.
Shale stılindegi kýrort
Bizdiń taǵy bir atbasyn burǵan jerimiz – «Nurtaý» shańǵy kýrorty. Ol О́skemennen 35 km qashyqtyqta Bobrovka aýylynyń mańynda ornalasqan. Shıpajaı «BIPEK AVTO» jergilikti avtoóndiris holdıngi jumysshylarynyń demalys ortalyǵy retinde damyp keledi.
Kire beriste qonaqtardy kýrorttyń boıtumary - qundyzdyń kostıýmin kıgen anımator qarsy alady jáne baýraıǵa barmas buryn ózimen birge boı qyzdyrý jattyǵýlaryn jasaýǵa shaqyrady. Bir qaraǵanda, bul aýqatty adamdar úshin demalys orny syndy áser qaldyrady. Kýrorttyń damýyna kóp qarajat salynǵan. Kórikti kottedjder, qyzmet kórsetýge tyńǵylyqty daıyndyqtan ótken qyzmetkerler, jalǵa beriletin quraldar, jergilikti meıramhanalar, dámdi as alǵa kelýshiniń nazaryn ózine birden aýdarady. Munda naǵyz fransýz bagetteri de pisiriledi, osy úshin ımporttalǵan un men ashytqy da ákeledi.
Munda tek eki kótergish bar, olar - súıretpeler, degenmen syrǵanaý joldary keń, ári asqan kútimmen jasalǵan. Bul jerde siz jergilikti qaraǵaılardyń hosh ıisimen tynystap, Altaı taýlarynyń panoramasyn tamashalap, rahattanyp, shańǵymen syrǵanap, demala alasyz. О́z basym osy trekterdi Almaty taý kýrorttarynyń ótkir sporttyq trekterinen góri qatty unatamyn. Munda emin-erkin serýendep, syrǵanaqtyń lázzatyn aıqyn sezinýge bolady.
Joldardyń uzyndyǵy shamamen tórt shaqyrymdy quraıdy. Biraq joǵarǵy jaǵynda jylynýǵa jáne ystyq sýsyn ishýge bolatyn yńǵaıly panoramalyq kafe bar. Dál Eýropadaǵydaı! Drag-lıft pen shańǵysyz týrıster bul jerge kóterile almaıtyny ókinishti. Snoýbordpen de trekti júrip ótýge bolady, bir sózben aıtqanda, saparyńyz shytyrman oqıǵaǵa toly bolady.
Shańǵy tebýge keletin bolsaq, mundaǵy eń bıik núkte - Sedlýha taýy (604 m), syrǵanaý jolymen tik quldyraýy - 300 m. Eki trassa: qara trassa 2 km (tájirıbeli shańǵyshylar úshin), kók trek 1,8 km, jumsaq ári jaıly, sonymen qatar jattyǵý baýraıy bar. Kók trek qar jamylǵysymen jaqsy óńdelgen, keń. Demalys kúnderi jol júrý quny 8000 teńgeni, jumys kúnderi 5500 teńgeni quraıdy. Kýrortqa kirý aqyly, demalys kúnderi - avtokólikten 4000 teńge.
Jalpy, «Nurtaý» - bul sporttyq jáne belsendi syrǵanaýdan góri otbasylyq demalystar, estetıkalyq lázzat, jaqsy kompanııadaǵy mereke úshin taptyrmas kýrorttyq oryn. Demalýshy kúnine 11 saǵat júre alady. Sonymen qatar, soqpaqtar qarańǵyda jaqsy jaryqtandyrylǵan, juldyzdardyń astynda syrǵanaýdyń keremet tájirıbesin usynady!
Shyǵys Qazaqstannyń dámi
Jýrnalısterdiń árıne, belsendi demalystan soń qaryndary ashqany baıqaldy. Shyǵys Qazaqstan gastronomııalyq josparda bizdi tań qaldyrdy. Biz О́skemende ulttyq qazaq taǵamdaryn qazirgi zamanǵy ınterpretasııasynda damytatyn jergilikti kásipker jáne restorator Muhtar Toıbazarovtyń birqatar mekemelerin araladyq. Mekemelerdiń árqaısysy kreatıvti, erekshe túrde bezendirilgen jáne ózindik stıli men kelýshisi bar.
– Men Qazaqstandaǵy týrısterdi ıtalııalyq pıssaǵa nemese hınkalı úshin grýzın meıramhanasyna aparýdy esh túsinbeımin! - dep Muhtar ashýlandy. - Biz Qazaqstanda qazaq taǵamdaryn tańdanýymyz kerek! Árbir gastronomııalyq oqıǵaǵa biz jergilikti ónimdi kiristirýge tyrysamyz. Mysaly, biz maraldan qýyrdaqty qazanda shubattaǵy talqannan jáne qaraǵaı jańǵaǵyna sebilgen Altaı balynan daıyndaımyz. Besbarmaqpen qazaqty qalaı tań qaldyrýǵa bolady? Biz ony basqalar sııaqty aspaımyz, soltústiktegideı ystamaımyz, batystaǵydaı bekireden jasamaımyz. Biz ony alty saǵat boıy astyna taý shópterin qoıyp, qazanda ustaımyz, ol ıiske qanyqqan soń, kartop, jabaıy sarymsaq jáne jabaıy pııazben birge usynamyz.
Muhtar óziniń ashanasyn «Altaı dámi» dep ataıdy jáne óziniń aspazdaryna palaý, laǵman jáne manty pisirýge ruqsat bermeıdi – sebebi bul qazaq halqynyń taǵamdary emes! Ol batyl túrde qazaqtyń ózindik resepterimen jáne ónimderimen tájirıbe jasap, olarǵa zamanaýı ekpin beredi: mysaly, tuzdyq retinde usynylatyn qurttan jasalǵan mýss nemese jergilikti jıdektermen toltyrylǵan bal qaımaq desertiniń ózi ne turady!
Iá, Shyǵys Qazaqstandaǵy taǵamdar bizdiń elimizdiń barlyq aımaqtaryndaǵy dámder syndy san alýan. Degenmen, munda tek Altaı eline ǵana tanymal bolatyn erekshe ónimder bar. Árıne, biz baı dárilik shóptermen tundyrylǵan jergilikti maraldar pantasy men balzamdardyń kóptegen tunbalary týraly aıtyp otyrmyz. Sonymen qatar, eń hosh ıisti jáne boıǵa qýat bitiretin Altaı baldary týraly aıta ketken jón, óıtkeni aralar ony eń paıdaly jáne hosh ıisti shópter ósetin ekologııalyq taza taý shalǵyndarynda jınaıdy. О́skemende osy ónimderdiń barlyǵy eń keń suryptalymda usynylǵan, olardy birneshe úzdik fırmalyq dúkenderden tabýǵa bolady. Qýantarlyq jaıt, sebebi ónimniń basym bóligi - bul jergilikti óndiris, joǵary sapaly zamanaýı tartymdy dızaınmen usynylady. Maǵan Altaı taýlarynyń 26 emdik ósimdiginen, maral múıizinen jáne ara sharýashylyǵy ónimderinen quralǵan «Belýha», balzamy qatty unady. Osy ónimderdiń kez kelgeni týǵan-týystarǵa nemese dostarǵa Shyǵys Qazaqstannan ákelingen syılyq retinde minsiz keledi. Biraq bal men basqa da ónimderdi áýe kóligimen tasymaldaýǵa shekteýler bar ekenin este ustaǵan jón, al О́skemen áýejaıynda sizge ónimniń resmı dúkennen satyp alynǵanyn rastaıtyn sertıfıkat qajet bolady.
Jýrnalısterdiń osy sapar barysynda Shyǵys Qazaqstannyń jazda ǵana emes, qysta da kórikti bolatynyna senimi nyǵaıdy. Týrıstik ınfraqurylymnyń damyp kele jatqandyǵyna baılanysty, qazir qys aılarynda da qatty tońýdan sizdi saqtaıtyn marshrýttardy daıyndaýǵa múmkindikter bar: jaıly ornalastyrý oryndary, tamaq, tipti shaǵyn demalys ortalyqtarynda da dámdi as tatýǵa joǵary qyzmet sapasy – osynyń bári qarastyrylǵan. Bizdiń eldiń turǵyndary úshin, ásirese jaqyn mańdaǵy dalalyq aımaqtar úshin Shyǵys Qazaqstannyń Altaı taýlary taý shańǵysy men snoýbord tebýge, taza aýamen dem alýǵa, asqaq taýlardyń sulýlyǵymen rahattanýǵa jáne qol jetimdi baǵamen demalýǵa múmkindik beretin úzdik demalys oryndardyń biri bolyp tabylady. Bul sizge jyl boıyna jeterlik optımızm men jaqsy kóńil-kúı syılaıdy!
Andreı KÝKÝShKIN,
SCIJ Qazaqstan klýbynyń bas hatshysy
Almaty – О́skemen