О́kpek jolaýshylar

Alaıda keıin sol poıyz­dar­dyń da, ushaqtardyń da daýys­taryn biz estimeı qaldyq. Jo-joq, poıyz ótpeı, ushaq ushpaı qalǵan joq, tek biz kúndelikti, birqalypty, kestemen ǵana jú­retin kezekti jolaýshylar kólik­teriniń daýystaryna úırenip kettik...

Jazýshy dosymyz terezesi­niń túbinen poıyzdar ótetin sol pá­te­rimizge kelgen saıyn sar­qy­ra­ma janynda týyp, ómir bo­ıy sol sarqyramanyń daýysymen bir­ge er jetken keıipker jaı­ly shy­ǵarmany aıtatyn. Ke­ıin sar­qyramadan alys ketken keıip­ker ómir boıy ózine ne nárse jetis­peıtinin tappaı dal bolady. Oǵan sarqyramanyń shýy ǵana jet­peıtinin keıin uǵady.

Já, aıtpaǵymyz bul emes bol­sa da, bizdiń úıdiń tóbesin til­gi­leı ushqan ushaqtar men tere­zemizdi syndyrardaı satyrlap óter poıyzdardyń daýystaryn múlde estimeı qalǵanymyz báribir qyzyq.

* * *

Zeınep sol kúni úıiniń tóbesi­nen alyp aspandy dúbirge bó­leı uzaq ushqan ushaq daýysyna qosyla kúrsingenin ózi de baı­qa­maı qaldy. Bul ne dybys, bul ne kúr­sinis? Adam janynyń túk­pirinde jatqan jaımashýaq se­zim­der mezgilsiz búr jarǵandaı to­syn qubylys. О́kpek jeldeı qa­ıyryla soqpaǵan bul jolaýshy­ny Zeınepke kim deýge bolady? Bir ǵana sátke jalt etip joq bolǵan, daýysy qulaqqa jaǵymdy, minezi bııazy, adamdy birden baýrap alar qasıeti erekshe bul jolaý­shy qaıdan keldi? Jubaıynan erte aıyrylǵan, búginde zeınet jasyna kelse de bala-shaǵanyń qamy dep tirliktiń qamytyn qaıta sheshilmesteı kıip alǵan Zeınepti qobaljytatyndaı bul jolaýshy qaıda ketip barady? Aıtóreni aıtamyz. Jańa ǵana ushaqqa otyryp, Zeıneptiń úıiniń tóbesinen zymyraı ushqan beıtanys jan Aıtóre, Zeıneptiń úıine kelgen beıtanys qonaq, Zeınep turyp jatqan úıdiń burynǵy ıesi.

О́kpek jolaýshy dese ókpek jolaýshy. Beıtanys bola tura eki keıipker bir-birin sondaı jaqyn tutady. Nebári eki-úsh saǵattyq tanystyq olardy máńgi aıyrylmastaı jaqyn sezimderge jetelep ketti. Adamı bolmys jaqyn­dy­ǵy, ómir men ólim aldyndaǵy adam sheshimderi olardy osylaı jalǵyz qaldyrdy. Zeınep erte baqılyq bolǵan jarynyń ornyn kúzetti. Sergeldeńge toly balalar jolyna óziniń tutas ǵu­my­ryn qurbandyqqa shaldy. Me­ıi­rimdiliginen zulymdyq qana tap­­­qan Aıtóre tragedııasy da ony máńgi jalǵyzdyqqa syńar etti. О́z ómirlerin týǵandary men jaqyndaryna ǵana arnap, taǵ­dyr teperishterine tek ózde­rin tosqaýyl etken eki jan eski úıde qımaı qoshtasty. Tipti bir-bir­lerine eshkim bolmasa da, olar aıy­rylmastaı birtutas edi. Kez­deısoq jolyqqan eki qart adam ara­synda sezim oty ushqyn ber­gendeı ýaqyt zyrlap ótýde. Ne­bári úsh saǵattyq kezdesý bir-biri­niń jan dúnıesin túsinisý­ge jet­kilikti de edi. Degenmen... Eń bas­tysy, osy saǵattar ishinde olar esh­qashan sezinbegen, esh­qashan keship kórmegen keremet ja­qyndyqty sezindi.

Adam jany keıde kúni-túni azan-qazan bolyp jatatyn shýly avtovokzaldarǵa, ıa bolmasa aq ushaq armandarǵa toly alys aero­dromdarǵa uqsap ketedi. Kóńil túkpirinen qımaı da qımaı qol bulǵap qalǵan aıaly qoldar ja­nyńdy alaı-dúleı etip, esińe eń bir umy­tylmas názik sátterdi túsi­redi. Aıtóre Zeınep júregine osy­naý sezimderdi qaldyryp, eski úıdiń tóbesinen ushyp ótti.

Dýlat Isabekovtiń bul keıip­kerlerin qadaǵalap otyryp, bál­kim Zeıneptiń úıine eshkim kelmedi dep te sheshim shyǵarýǵa bolar edi. Aıtóre – ýaqyt. Zeınep bar sy­ryn ýaqytqa aqtardy. Ýaqyt zymyrap, ár saǵat saıyn eski úıler­diń ústimen ushyp jatyr. Dendep barsaq ókpek jolaýshy Aıtóre emes, Zeıneptiń ózi ǵoı.

* * *

Ushaq ushýǵa áli úsh saǵattaı ýaqyt bar. Donald Plant kenet bala kúninde ólerdeı ǵashyq bolǵan, biraq ózine eshqashan qa­ramaǵan Nensı Holmsqa qońy­raý shalyp, úıine soqqysy kel­di. Árıne, arada qanshama ýaqyt ótken, ol turmysta bolýy múm­kin, basqa da jaǵdaılar oryn alýy ǵajap emes, alaıda Do­nald qońyraý soǵyp, jarty sa­ǵat­tyń muǵdarynda Nensıdiń esik qońyraýyn basty. Esikti ǵa­jap sulý kelinshek ashty. Sol baıa­ǵy ózi ǵashyq Nensı kúlimdep: «Donald!» dep qushaq jaıa qarsy aldy.

Donald sol sátterde, aına­lasy jarty saǵat qoı, onyń jan dú­nıe­sinde áıeli qaıtys bol­ǵannan beri keshpegen bir se­zim paıda boldy jáne ony esh­qa­shan bastan keshiremin dep úmit­tenbegen tosyn sezim. Nensı de Donaldqa erekshe jaıdary, erek­she jaqyn, tipti asa yn­tyq kó­ńilmen aıalaı sóıleýde. Tip­ti olar mektepte bir-birin unat­qan­daryn ashyq moıyndaı aıtyp, bala ǵashyq sezimder otyzdan asqan jigit pen kelinshektiń ara­synda jyp-jyly lep estirdi. Nen­sı da buryn eshqashan keship kórmegen ystyq sezimderge shar­­pyldy. Mekteptegi nebir qy­zyq kezderdi áńgimeledi, anany aıtty, mynany aıtty, albom qa­rady. Oqýshy kezderindegi sý­retterdi mazmundap otyr. Bári de biz oılaǵandaı aıaqtalar ma edi, alaıda Nensı sýrettegi bala Donaldty múldem tanymaıtyn bolyp shyqpasy bar ma? Taza tanymaıdy emes árıne. Nensı sóıtse Donaldty súıgen, qazir de Donaldty zor kóńilmen qarsy alyp, úıinde albom qarap otyr, alaıda Donald Plantpen emes, Donald Baýermen otyrmyn degen qıǵash qatelikpen.

Kóńil-kúı kenet ózgerip sala be­redi. Donald jarty saǵat ishin­de áýede, ushaq ishinde oıǵa shomyp bara jatty. Nensımen kezdesken jarty saǵatta Donald barlyǵyn joǵaltqandaı. О́zin, ózimen birge ómir boıy birge jasap kele jat­qan tátti sezimderin, alǵashqy mahabbatyn, balalyǵyn, bárin-bárin. Donald áýede on eki-on úshtegi bala Donald pen otyzdan asqan jigit Donaldtyń arasynda, jer men kóktiń arasynda keńistikti sharlap ketti. Ol ushaqqa deıin­gi úsh saǵat aralyǵynda múldem basqa adamǵa aınaldy. Adam óz ómiriniń ekinshi jartysynda kóp dúnıeni joǵaltatynyn túsindi. Taǵdyr degen qyzyq qoı, sol Nensı álgi albomdy alyp shyǵyp, bala Donaldty izdemese she? Fısdjerald keıipkerle­ri de bizge jaqyn, bizge tanys, biz­ben saparlas. Nensı men Donald bir-birin bala kúnnen tanyp, bir­ge oqyp, birge eseıse de olar bir-birin eshqashan tanymaı ketip ba­ra jatty. Biraq biz olardy óte jaq­sy tanımyz. Olar keshken se­zimdermen, olar tap bolǵan taǵ­dyrlarmen, olar ótken, óter shu­balań joldarmen tanyspyz.

О́kpek jel Donald keýdesin aıazdaı qaryp ótti. Ol ushaqqa oty­rýǵa asyqty.

* * *

Belgisiz beket.

Oı alań...

Vagonnan túskem jańbyrmen.

Bir qysqa aıaldamadan:

О́zińdi kórip qaldym men!

Belgisiz alys bir elde,

Belgisiz aılaq.

Tań boldym.

Eshkim joq-tuǵyn...

Júrerde

О́zińe uqsas jan kórdim! – deý­shi edi ǵoı Gamzatov. Iá, biz únemi ózimizge eń jaqyn adamdardy, ózimizge eń jaqyn beınelerdi eń bir qysqa aıaldamalardan, eń bir alys perrondardan kóremiz. Qol bulǵasyp, qoshtasyp, qımaı, saǵynysyp...

Araǵa qanshama jyldar salyp sol beketterden taǵy da óte­miz. О́zgergen, ózgertken, múlde eki bólek taǵdyrlar taǵy da ushy­rasamyz.

Qol bulǵasyp, qoshtasyp, qı­maı, saǵynysyp...

Qanshama ýaqyt ótken, qan­shama jolaýshylar bizdiń kerýen keýdemizdi aralap shyqqan jyl­dar bederi bizdi taǵy da kezdes­tiredi. Biraq bizge emes, bizge uqsas jandarǵa kezdestiredi.

О́kpek jolaýshylar – ózimiz eke­nimizdi ómir boıy túsiný úshin biz únemi saparǵa shyǵamyz. Qosh­tasyp, qol bulǵasyp, qımaı, sa­ǵy­nysyp... Biz ushaqtar men po­ıyz­dardyń daýystaryn eshqa­shan estimesek, te saparlarǵa shyq­qy­myz kelip turady.