–Mámbet Quljabaıuly, karantındi kádeńizge jaratyp, «Qorǵansyzdyń kúnin keshkender» degen kitap jazyp tastaǵanyńyzdy estip otyrmyz. Bul eńbegińizde qandaı suraqtarǵa jaýap izdedińiz?
– «Qaıǵyny da qajetińe jarata bil» degen qazaqpyz ǵoı, ońashalyqty paıdalanyp, oıymda júrgen jospardyń bir parasyn oryndaǵandaı bolyp otyrmyn. Bir emes, eki kitap jazyp bitirdim. Áýelde jazǵan «Qorǵansyzdyń kúnin keshkender» «Qııanat anatomııasy» degen ekinshi kitappen jalǵasyn tapty. Ilgeride «Alash qozǵalysynyń» 1, 2-kitabyn jazǵan edim. Mynaý jazǵandarym sonyń úshinshisi. «Qııanat anatomııasy» – otyz jyldan beri aınalysyp kele jatqan Alash tarıhy qozǵalysyn zertteý nátıjesinde jasaǵan tujyrymym. Alash taqyrybyn qolǵa alyp, túbine boılaı bastaǵannan keıin ǵana ózimdi tarıhshy retinde sezine bastaǵanym ras. Bul taqyrypqa jolyqpasam, tarıhshy bolý-bolmaýym neǵaıbyl edi.
Jetpis jyldaǵy keńestik tarıhnama Alash qozǵalysyn qaralaýmen ótti. Alash qaıratkerlerin qubyjyq etip kórsetýmen aınalysty. Olardy retrogradtar esebinde, ıaǵnı ótkendi ańsaıtyndar, qazaq qoǵamyn keıinge súıreıtin qozǵalys retinde kórsetýge tyrysty. Alashshyldarǵa qabat-qabat jalalar jabyldy. Sol sebepti eń aldymen qoqystardan, japqan jalalardan, jasalǵan qııanattardan qozǵalysty arshyp, tazalap alý kerek edi. Uzaq jylǵy zertteýimniń nátıjesinde týǵan «Qııanat anatomııasyn» belgili bir dárejede Qazaqstandaǵy keńes ókimeti ornaýynyń 100 jyldyǵyna arnadym. Keńes ókimeti qalaı ornady, onyń basynda kimder júrdi, olar qandaı pıǵyldy kózdedi? Keńestik bılikke, onyń alǵashqy jyldardaǵy áleýmettik, ekonomıkalyq saıasatyna baılanysty Alash qaıratkerleri qandaı ustanymda boldy? Mine, jańa eńbegimde osy jaıttardy baıandaýǵa tyrystym.
– Alashtyq býyn men bolshevızmniń arasyndaǵy bitispes qarsylasý neden bastaldy? Tarıh ǵylymy osy máseleniń basyn ashyp aldy ma? «Qııanat anatomııasynda» osyǵan qatysty qandaı toqtamǵa keldińiz?
– Biz sońǵy ýaqytqa deıin Alash qozǵalysyn basym túrde jalpyımperııalyq kontekste taldaýǵa alyp keldik. Al Alash qozǵalysy – bul qazaq halqynyń ult-azattyq qozǵalysy. Alash qozǵalysy – bul antıkolonıaldyq, antıımperıalıstik mazmun jáne baǵyttaǵy qozǵalys-tyn. Máseleni osy, óziniń tabıǵı arnasynda qaraý, bizge ult ómirindegi bolshevızm ıdeıasy men praktıkasyn týra túsinýge jol ashpaq. Alashtyqtardyń mundaı mazmundaǵy ustanymy osy mezgilde Azııa jáne Latyn Amerıkasynda júrip jatqan ult-azattyq qozǵalystardyń baǵdarlamalyq ustanymymen tolyq úndes edi. Máselen, Nıkaragýa (Latyn Amerıkasy) ult-azattyq qozǵalysynyń basshysy general Aýgýsto Sesar Sandıno 1933 jyly aqpanda argentınalyq pýblısıst Ramona de Belaýstegıgoıtıdiń «sandınısterdi kommýnıstik ustanymdaǵylarǵa jatqyzýǵa bola ma?» degen saýalyna: «Bizdiń qozǵalysty ulttyq múddeni qorǵaý arnasynan shyǵaryp, oǵan taptyq-áleýmettik mazmun berý áreketi bir emes, birneshe márte jasaldy. Men buǵan bar kúsh-jigerimmen qarsylyq kórsettim. Bizdiń qozǵalysymyz – ulttyq jáne antıımperıalıstik mazmundaǵy qozǵalys» degen turǵydan jaýap beredi.
– Kez kelgen ult-azattyq qozǵalystyń kózdegen maqsaty – memlekettik táýelsizdikke, ıaǵnı ulttyń ózin-ózi bıleý múmkindigine qol jetkizý. 1917 jyly Qazan revolıýsııasy nátıjesinde bılikke kelgen Keńes ókimeti patshalyq bılik jaǵdaıynda otarlyq ezgide azap shekken qazaq halqyna ózin ózi basqarý múmkindigin berý mindetin kún tártibinen alyp tastap, onyń ornyna keńestik, ıaǵnı taptyq negizdegi bılik júıesin engizdi. Tarıhı tájirıbe kórsetip bergenindeı, bolshevızm tarapynan ult ómirindegi kezekti de mindetti kezeń – ulttyń ózin ózi basqarýdyń ornyna taptyq jiktelýdi engizý teorııalyq turǵydan qatelik, al ómirlik tájirıbe turǵysynan ult ómirine jasalǵan qııanat edi. Qazaq qoǵamyna týra sol tarıhı kezeńde taptyq negizde jiktelý emes, ózin ózi ult retinde saqtaý úshin ulttyq tutastyq qajet edi. Bul turǵydan Á.Bókeıhan bastaǵan qozǵalys basshylary teorııalyq turǵydan bolshevızmnen joǵary turdy. Mine, osy jaǵdaı bizge, birinshiden, osy ýaqytqa deıin «Alash qozǵalysy» atalyp kelgen tarıhı qubylysty qazaq ult-azattyq qozǵalysy, Alash qozǵalysyna atsalysqan býyndy qazaq ult-azattyq qozǵalysynyń qaıratkerleri, al osy býynnyń azapty izdenisi nátıjesinde ómirge kelgen Qazaq komıtetteri men Alashorda úkimetin qazaq memlekettigin jańǵyrtý áreketi esebinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
– Qyzyl ımperııanyń usaq ulttardy bólshekteý saıasatynyń qazaq qoǵamyna berik ornyqqany sonsha, salqyny áli kúnge seziledi. Ol kezeńdegi iritkiniń tabıǵaty belgili edi, al endigimizge ne joryq? Baıqaısyz ba, qoǵamda halyqty zııaly qaýymǵa qarsy qoıý, jastardy aǵa býynǵa, tipti áıelin erine, balasyn ákesine qarsy qoıý áreketi aragidik bas kóterip júr. Áleýmettik toptardy ózara kúrestirip qoıýdan kim ne utqaly otyr? Osyny zerdelep kórdińiz be?
– Bir memleketti, bir ultty joıýdyń eń utymdy tásili – ishteı ydyratyp, bólshekteý. Qoǵamdaǵy túrli áleýmettik toptardyń jigi kórshi Reseıde birazdan beri kórinis taýyp keledi. Orystyń tutastyǵyna qaýip tóndirip otyrǵan kúshterge qarsy shyqqan tarıhshylar (I.Iа.Froıanov t.b.) qýdalanyp, sottalyp, jazalandy. Álemniń ózinde osyndaı saıasatty júrgizýge múddeli toptardyń bar ekeni aıtylyp júr. Qazaq halqynyń ymyralaspaǵanyn, ulttyq sanasynyń óspegenin, jańa kezeńge beıimdelmegenin qalaıtyn múddeli kúshter bar. Qazaq jeriniń alyp aýmaǵy, jerasty baılyǵy, shıkizat kózderi halyqaralyq ekonomıkalyq yqpaldy kúshterdi qyzyqtyrmaı qoımaıdy. Al qazaq ultynyń sanasy kúsheıip ketse, bularǵa qaýip týdyrady jáne mundaı kúsh syrtta da, ishte de bar. El men jer ıesiniń «Bul jer – meniń jerim, babamnyń jeri, onyń baılyǵy maǵan tıesili, ol eń aldymen maǵan berilýi kerek» deıtini anyq. Sondyqtan qazaqty arazdastyryp, alakóz etip qoıý olarǵa áldeqaıda paıdaly. Kóz aldynda bolyp jatqan osy bólshekteýdiń sebebin ár qazaq ózi júregimen túsinip, jeteginde ketpeýdiń jolyn da óz ishinen taba bilýi tıis.
– Qazaq ultshyly degende zııaly qaýym nemese aqyn-jazýshy dep túsinetin daǵdydan arylyp kelemiz, bul qýanarlyq jaıt, árıne. Ultshyldyq degenimiz ne osy? Patrıottyq pa, memleketshildik pe, álde oppozısııa ma?
– Bizde ultshyldyqqa aıyptaıtyn bir uran bar jáne munyń qazaq topyraǵyndaǵysynyń ózindik bir ereksheligi bar. Patshalyq kezeńde azattyq úshin bas kótergenderdi «separatıster», keńestik kezeńde «býrjýazııalyq ultshyldar», «qazaq ultshyldary» atasa, endi búgin olardy «naspatrıottar» ataıtyn boldy. Bul týrasynda Baıtursynovtyń aıtatyny bar: «О́zińniń ultyńnyń múddesin qorǵaı bastasań, seni ultshyl dep sońyńa túsip, ishi ótken sıyrdaı qylady» deıdi. Keńes zamanynyń sońǵy kezeńinde, máselen, «qazaq ultshyldyǵy» degen shyqty. Jeltoqsan oqıǵasyna qatysqandar qazaq ultshyldyǵynyń kórinisi esebinde jaýapqa tartyldy. Qaırat Rysqulbekov «qazaq ultshyldyǵynyń» jınaqy kórinisi retinde atyldy. Al qazir «naspatrıottar» degen termındi taýyp aldy. Qazaq eliniń múddesi úshin bir aýyz sóz aıtsa, «naspat» dep muqatýǵa daıyn turady. Muny ǵylym tilinde saıası tehnologııa deıdi. Qazaq ultynyń múddesin qorǵaǵan janashyrlardy jaýlary álgi termınderdi paıdalana otyryp tuqyrtyp, bas kótertpeýge tyrysady. Bir máseleniń basy ashyq, týabitti tabıǵatynda qazaq halqy eshýaqytta ultshyl bolǵan emes. Qazaq – keń halyq. Kishipeıil mineziniń kesirinen osy ýaqytqa deıin óz múddesin qorǵaı almaı, azap kórip kele jatyr. Qazaqty ultshyldyqqa aıyptaý – qııanat.
– Ǵylymnyń ádis-quraldaryn ysyryp qoıyp, tarıhtan ádebıet jasaǵysy keletin jazýshylarymyzǵa syn aıtqandaı bolyp edińiz. Demek, sizdińshe tarıh pen ádebıetti «qos qanat» dep qolpashtaýdyń qajeti joq bolǵany ǵoı?
– Tarıhtyń ǵylym retindegi óz ádis-quraldary bar, tarıh – ǵylym salasy, ol tek derek pen dálelge súıenedi. Sol sııaqty ádebıettiń de óz kórkemdik ádisteri bar. Men nege qarsymyn? Keıbir qalamgerlerimiz ózi jazǵan shyǵarma arqyly tarıhty aýystyryp, qoldan jasaǵysy keledi. Sóıtedi de «meniń jazǵanym – jalqy shyndyq» deıdi. Ras, ol – kórkem shyǵarma. Fransýzdyń G.Flober degen uly jazýshysy «Ádebıet, óner, ǵylym sekildi qoǵamdy taný salalarynyń túp-tamyry bir, bir ózekten bastaý alǵan, keıin ol butaǵy mol, máýeli báıterekke aınalady. Olar sońyra damýdyń eń joǵarǵy shyńynda qaıta birigýi ábden múmkin» deıdi. Tarıh pen ádebıettiń maqsaty bireý – shyndyqty jetkizý. О́z ádis-quralymen. Tek bizdiń qazaqtyń aqyn-jazýshysy ǵana «tarıhty ádebıet súırep keledi, tarıhshylar anany aıtpady, mynany zerttemedi» dep min taǵyp, til tıgizýmen keledi. Kóne dáýir, orta ǵasyr, jańa ǵasyrǵa baılanysty tarıhshylardyń kóptegen eńbekteri dúnıege keldi. Ǵalymdardyń jazǵan osy eńbekterin oqysa, qalamgerlerimiz bulaı aıtpaǵan bolar edi. Oqymaıdy. Biraq kórkem shyǵarma arqyly tarıhqa tujyrym jasaǵysy keledi. Bul durys emes. Tarıhty zertteý, joqty túgendeý isi eshqashan toqtamaıdy.
– Qazaqstandaǵy asharshylyq týraly sheteldik ǵalymdar da zertteý jumysyn júrgizip, eńbekterin jarııalaı bastady. Qazaqstandyq tarıhshylardyń, myna sizderdiń eńbekterińizben salystyrǵanda olardyń zertteýinen eleýli aıyrmashylyq kóresiz be?
– Jaqynda Sara Kameron degen sheteldik ǵalymnyń asharshylyqqa baılanysty jazǵan kitaby týraly qalalyq basylymnyń betinde resenzııa jarııaladym. Bizdiń jazýshylarymyzdyń biri Saranyń eńbegine taldaý jasaı kele: «Qazaqstan tarıhshylary osy Sara sııaqty asharshylyq taqyrybyna dendep bara almaı jatyr, egjeı-tegjeı zerttemeı jatyr» dep tarıhshylarymyzdyń jumysyna kóńili tolmaıtynyn bildiripti. Qazaqtyń kúıgennen soń shyǵarǵan bir maqaly bar: «Aýyldaǵynyń aýzy sasyq» degen, mynaý pikir týra osy jaǵdaıǵa dóp keledi. Tarıhshylardyń, tipti tarıhshyny bylaı qoıǵanda, Á.Bókeıhan, A.Baıtursynuly, M.Shoqaı sııaqty asharshylyqqqa baılanysty qalam tartqan, sebebin ashyp, tujyrym jasaǵan úlken qaıratkerlerdiń eńbekterin oqymaı turyp, «Sara Kameron qazaqtyń asharshylyǵyn bizden artyq zerttepti» deıdi. Al osy durys pa? Kez kelgen sheteldik avtordyń paıdaly, jaqsy eńbek jazýy ábden múmkin. Eýropa ǵalymdarynyń Qazaqstandy nasıhattaı bastaýy biz úshin de mańyzdy. Biraq bizdiń ulttyq tarıhymyzdy túsindirýge kelgende olardyń da álsiz jaqtary bar. Olar ult ómirinde bolǵan prosesterdiń syrtqy kórinisin jaqsy paıymdaýy múmkin, biraq ishki qozǵalysyn, ishki qubylystaryn, ereksheligin ashýǵa kelgende sheteldik avtorlar álsiz bolady. Ony tek qazaq tarıhshylary ǵana ashyp jazýy múmkin. Zertteý tásili men izdenis barysynda azdy-kópti osyndaı erekshelik bolǵanymen, ulttyq avtorlar men sheteldik zertteýshilerdi qarsy qoıýǵa bolmaıdy, qalaı bolǵanda da ortaq maqsatqa jumys istegen soń olar birin-biri tolyqtyryp, baıyta túsedi.
– Ádebıet salasy boıynsha tárjima jumysy jaqsy damyp keledi. Al Qazaqstan tarıhy shetel aýdıtorııasyna qanshalyqty tanys?
– Tarıh ǵylymyndaǵy aqsap kele jatqan máseleniń biri osy – aýdarma, bizde áli durys jolǵa qoıylmaǵan. Ásirese qazaq avtorlarynyń otandyq tarıhqa baılanysty prosesterdi, oqıǵalardy ashýǵa arnalǵan eńbekterin sheteldik qaýymdastyqtarǵa, oqyrmandarǵa jetkizýde bizdiń bılik oryndary qajetti jumysty atqarmaı otyr. Sońǵy jyldary memleket baǵdarlamasy negizinde «100 oqýlyq» jobasy júzege asyryldy. Árıne, onyń ishinde kereksizderi de boldy, alaıda jalpy alǵanda, durys dúnıeler aýdaryldy. Qazaq tarıhyna baılanysty ana tilimizde jazylǵan, ult azattyq qozǵalysqa, ashtyqqa, repressııaǵa arnalǵan qazaqstandyq ǵalymdardyń salmaqty jaqsy eńbekteri bar. Alaıda solardy orys tiline, aǵylshyn, basqa da shet tilderge aýdarýǵa baılanysty arnaıy baǵdarlama ázirlenbeı keledi. Máselen, Alash qozǵalysyna baılanysty shyǵarǵan 1, 2 kitabymdy, ásirese «Qııanat anatomııasynyń» aǵylshyn tiline aýdarylǵanyn qalap, mamandarmen keńesip kórdim. Olardyń bergen aqylyna qulaq túrsem, eki kitabymnan bir kitap jasap qysqartyp, aldymen orysshaǵa, tek sodan keıin ǵana aǵylshyn tiline aýdarýǵa bolady eken. «Qarjysyn ózińiz tóleısiz» deıdi. Bulaı jasaýǵa, birinshiden, meniń ýaqytym joq, ekinshiden, qarjym joq. Al osy másele memlekettik baǵdarlama arqyly iske asyrylsa, ǵalymdarǵa jasalǵan úlken qamqorlyq, Qazaqstandy shetelge tanystyrýǵa, ǵalymdardyń eńbegin nasıhattaýǵa baǵyttalǵan naqty áreket bolar edi.
– Asharshylyqqa baǵa berýdi suraımyz, bizdiń bilýimizde, keńestik tarıhtyń ózine bılik tarapynan resmı baǵa berilgen joq qoı...
– Bul – mańyzdy suraq. Bizde tarıh ǵylym retinde keńes zamanynda qalyptasty. Mamandary, ınfraqurylymy, damýy tutas osy dáýirge tıesili. Bul – tarıhı fakt. О́kinishke qaraı tarıh ǵylymy men mamandary keńestik ıdeologııaǵa jumys isteýge májbúr boldy. Máselen, Qazaqstan tarıh ǵylymy keńestik kezeńde Máskeýde tórt ret talqyǵa túsipti. Tórt ret! Birde-bir respýblıkanyń tarıhy dál bizdiń tarıh sekildi talqylaýǵa túsken emes. Nege? Keńestik ıdeologııalyq apparattyń qazaq tanymyn baqylaýda ustaǵysy kelgendiginiń kórinisi bul. Ol qazaq halqynyń tarıhı sanasynyń ósýine múmkindik bermeýdi kózdedi. Onyń sebebi taǵy da jer máselesine, baılyǵyna kelip tireledi. Tarıhı tanymy tolysyp, sanasy ósip ketse, olardyń óz quqyn talap etip, osy baılyqqa talasatyny anyq. Tarıhı tanym degen nárse óte qaýipti, sondyqtan bılik oǵan asa saqtyqpen qarap, baqylaýda ustaǵandy jón kórdi. Al onyń jeriniń baılyǵy, kim bılese, soniki, ıaǵnı azýly men tyrnaqty, kúshtiniki. Osyny eskergen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ótkennen sabaq alyp, tarıhty jańasha paraqtaýǵa shaqyrǵany, tarıhı sanany qalyptastyrýdaǵy qadamdaryn óz basym qoldaımyn. Biraq buǵan maqsattylyq berýimiz kerek. Mysaly, ol úshin granttardy ońdy-soldy shashýǵa tyıym salynýy tıis. Sońynan nátıjesin tekserip otyrsa, jobalar tıimdiligin tanytar edi.
– Tarıhtaǵy tulǵalarǵa muqııat qaraý máselesi, kózi tirisinde maqtamaı, kózi taıǵan soń dattamaı, bir tústi boıaýmen mánerlemeı, azamattyǵyn aıtyp, kemshiligin kórsetip, bolashaqqa taǵylym bolarlyqtaı saıası portretin jasaý tulǵatanýdy jeke ǵylym retinde qalyptastyrýǵa jol ashar edi. Biraq arhıvte jatqan tulǵalardyń el úshin jasaǵan iri isteri aıtylǵanymen, kemshiligin jaýyp qoıyp, jasyryn ustaýdyń paıdasy qandaı? Mundaı jaǵdaıda álgi tulǵatanýymyz ǵylym bolyp qalyptasa ala ma?
– Baıqasaq, tulǵataný qazir birshama óris ala bastady. Jaqsy-jaısańdarymyzdy, olardyń qyzmetin, sińirgen eńbegin baǵalaýdy úırenip kelemiz. Bul tusta ótirikke, burmalaýǵa qarsy turatyn ǵylymı tarıhtyń róli kúshti bolýy kerek. Mysaly, Maksımılıan Robesper degen saıası qaıratker týraly fransýzdyń qoǵamyndaǵy XVIII ǵasyrda bastalǵan talas-tartys osy ýaqytqa deıin tolastamaı kele jatyr. Bireýler «ol fransýz qoǵamyna, qarapaıym halyq ómirine ózgeris alyp kelgen demokrat» dese, oǵan qarsy lagerdegiler «joq, Robesper revolıýsııa tusyndaǵy terrorǵa, repressııaǵa jol ashqan adam» deıdi. Fransııa prezıdenti bolǵan Fransýa Mıtteran: «bul bizge paıdaly ma, paıdasyz ba?» dep suraq qoıady. Sóıtedi de: «Árıne, paıdaly, Robesperdiń tulǵasyn taný arqyly halyq kemeldenedi, ósedi» dep jaýap bergen eken. Tulǵalardyń eńbegin tarazyǵa salyp, múmkin bolǵanynsha jaǵymdy-jaǵymsyz qyrlaryn tolyq ashýǵa tyrysýymyz kerek. Kemshiliksiz, minsiz adam joq. Sondyqtan kez kelgen tulǵanyń ulylyǵy men pendeligi qatar aıtylyp otyrsa, onyń esh aıyby joq.
– Kásibińiz – tarıhshy, stıhııańyz – Alash, uranyńyz – ult qundylyqtary. Memleketshil jáne patrıottyq sana qalyptastyrý jolyndaǵy kúresker bolýdyń qıyndyǵy nede? Munyń minezge, densaýlyqqa, jalpy taǵdyrǵa áseri bola ma?
– Qanshalyqty kúresker ekenimdi jurt bilmese, ózim aıta almaımyn. Alaıda aldyma qoıǵan maqsatym qazaq ult-azattyq qozǵalysyn aqtap, nasıhattaý jumysy zertteýshi retinde menen kúreskerlik minezdi talap etetini ras, ony moıyndaýǵa týra keledi. Alǵash Alash qozǵalysy týraly zertteı bastaǵan kezimde, aınalamdaǵy tanystyń biri: «ony ne zertteıtini bar, ol bar bolǵany onshaqty adamnan turatyn top qoı, nesine sonsha dáripteısińder?» degen edi. Osy uly muratty arqalaǵan kúnimnen bastap Alash qozǵalysyn dáripteýge arnalǵan ǵylymı is-sharalarǵa shaqyrsa, Almaty, Nur-Sultan, qıyrdaǵy qala, qııandaǵy aýyl dep bólip-jaryp jatpaımyn, qalmaı baryp qatysýǵa, baıandama jasap, kózqarasymdy bildirýge tyrysamyn. Ondaǵy maqsatym, Alash ıdeıasy qoǵamda qanat jaıyp, qazaqtyń rýhy oıansa eken deımin. Bir qynjylatynym, Almatyda Alash qaıratkerlerine arnap durys bir mýzeı de asha almadyq. Alash arystarynan Almatyda jalǵyz Baıtursynulynyń basynda ǵana murajaı bar, uzaq jyldardan beri onyń da basynan daý arylmaı keledi. Kezinde «Ahańnyń murajaıyn Alash qozǵalysyna arnalǵan murajaıǵa aınaldyraıyq» dep usynys aıtyp edim. Iske asty ma? Joq. Talaı tergeý júrgen, qyzyl terrordyń qasaphanasy bolǵan NKVD otyrǵan eski ǵımarat bar edi, sony da repressııa mýzeıine aınaldyraıyq degen azamattar boldy. Qoldaý tapty ma? Joq. Ǵımaratty bir olıgarh satyp alypty degendi ǵana estidik. Osynyń bári adamdy qajytpaı qoımaıdy, minezge de sózsiz áser etedi. Dál men sııaqty arhıvte kómilip kóp otyrǵan adam neken-saıaq, Alashty zertteı bastaǵan kezimde, eski qujattardy aqtaryp, aptalap, aılap otyratyn edim. Tájirıbe joq, maska taǵýdy bilmeısiń. Sórede jyldar boıy sarǵaıyp jatqan qaǵazdardyń boıaýy men shańyn keńsirigim men kómeıim keptelgenshe jutyp, syrqat ta taýyp aldym. Biraq osynyń bári túpki maqsatyńa qyzmet etip, bulaqtan bastalyp, arnaly ózenge aınalǵan Alash deıtin uly ıdeıanyń ultymyzdyń ustanymyna aınalyp, jańa tarıh qalyptastyrýdyń mańyzdy tegershigi bolǵanyn kórgende, rýhanı rahat taýyp, janyń damyl tapqandaı, qıyndyq ataýly umytylyp sala beredi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl AHANBAIQYZY
ALMATY