Elimizdegi mal basy myńǵyrǵan aımaqtyń kósh basynda Jetisý óniri turǵany aıan. Buǵan sońǵy birer jyldyń kóleminde oblystaǵy tórt túliktiń sany men odan alynatyn ónimniń de naqty kórsetkishi 3,7 paıyzǵa artqany dálel bolmaq. Al mal basynyń kóbeıýi ishki naryqty taza et ónimderimen qamtýǵa jol ashyp otyr. Tipti, shetelge et eksporttaýdan da Almaty oblysynyń asyǵy alshysynan túsip tur deýge bolady.
Máselen, keıingi jyldary oblystyń agroónerkásip kesheni 1 000 tonnadan astam taza et ónimin syrtqy naryqqa jóneltken. Tutynýshylardyń top basynda irgedegi Qytaı eliniń naryǵy tur eken. Iаǵnı, aýyl sharýashylyǵyna arqa súıegen aımaqta jer emip egin salýmen qatar, mal baǵyp yrysqa kenelýdiń múmkindigi joǵary. Ásirese, turǵyndardyń 80 paıyzy aýyldyq óńirdi meken etetin óńir úshin bul basty ustanym bolýy tıis. Ári óńirde munyń negizi de joq emes. Nátıjesinde oblystyń agrarlyq saladaǵy tabysy jyl saıyn ósip keledi. Mysalǵa, ótken jyldary aımaqtaǵy aýyl sharýashylyǵy óniminiń aqshalaı kólemi 852 mıllıard teńgege jetip, naqty nátıjesi 3,4 paıyzǵa artqan. Demek, endigi jerde Jetisýda óndirilgen etke degen suranys kóbeımese, azaımaıtyny anyq. Tek, qarqyndy jumys qajet. Derek boıynsha, búginde Almaty oblysynda jalpy qýaty 91 myń tonnaǵa jetetin bes birdeı et kombınatynyń qurylysy júrip jatyr eken. Onyń ishinde jylyna 8 myń tonna et óńdeıtin «Imperııa Fýd» kompanııasy men árqaısynyń qýaty 16 myń tonna ónim shyǵarýǵa jetetin «LýnıýanJetisý» jáne «Qaıyńdy» zaýyttarynyń alǵashqy kezeńi iske qosylǵan. Al jumys maýsymynda 21 myń tonna et daıyndaıtyn «Inalca» jáne 30 myń tonna ónim qýatymen jumys isteıtin «Baýmann» kompanııasynyń zaýyttary da óńirge ınvestısııa tartyp, óndiriske qajetti jumys kúshine suranys týǵyzyp otyr.
Jalpy, Almaty oblysyndaǵy et óńdeý óndirisi degende transulttyq kompanııalardyń qatysýymen qolǵa alynǵan birqatar jobalardy da aıtýymyz kerek. Atap aıtqanda, joǵarydaǵy «Baýmann» nemis kompanııasynyń «Jetisý qoı» jobasy jylyna 30 myń tonna usaq mal etin qaldyqsyz óńdeýge kirisse, amerıkalyq «Taıson Fýds» kompanııasy iri qara etin óńdeıtin y irgetasyn qalap jatyr eken. Bul zaýyt aldaǵy ýaqytta jylyna 500 myń bas iri qarany soıyp, taza etti tolyqtaı óńdeıtin óndiris bolmaqshy.
Árıne, mundaı qýaty keshenderdiń jumysy toqtaýsyz júrýi úshin shıkizat kózi de mol bolýy tıis. Demek, jetisýlyq sharýalar úshin mal basyn kóbeıtip, odan paıda tabýǵa múmkindik týyp keledi. Buǵan da negiz qalanýda. Qazir aımaqta júzge jýyq mal bordaqylaý alańy jumys istep tur eken.Onyń ústine, sharýashylyqtar taza etti baǵyttaǵy mal ósirýdi jolǵa qoıyp otyr. Munyń birneshe ıgiligi bar kórinedi, birinshiden, shet elden asyl tuqymdy mal satyp alýǵa úkimet jeńildetilgen nesıe beredi, ekinshiden, asyl tuqymdy maldyń tóli men alynǵan et ónimi taǵy da sýbsıdııalanady, úshinshiden, asyl tuqymdy mal etiniń salmaǵy joǵary. Máselen, keıigi jyldary Jetisýda aǵylshyn elinde ósiriletin «Aberdın Angýs» tuqymdy iri qara sany kúrt kóbeıdi. «Aberdın Angýs» sıyrlarynyń tiri salmaǵy 500-700 keli tartady eken. Al 15-16 aı baǵymda bolǵan jas mal 700 kılodan 1000 kıloǵa deıin taza et beredi-mys.
Bul baǵyttaǵy jumys oblystyń Kegen aýdanynda da jandanyp jatyr. Mysalǵa, óńirdegi «Jańa Aqtasty» jáne «KazMıaso» seriktestikteri tek etti molynan beretin iri qara ósirýmen aınalysyp keledi. «Jańa Aqtasty» serkitestiginiń mal bordaqylaý alańdarynda 6000 bas asyl tuqymdy iri qara jemdeledi eken. Sharýashylyq isti ilgerletý úshin 1,2 mlrd teńge kóleminde jeke ınvestısııa da tartqan kórinedi. Al «Kazmıaso» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Avstralııa memleketinen 1,4 mlrd teńgege 1 500 bas asyl tuqymdy «Aberdın Angýs» sıyryn satyp ákelgen.
- Búginde maldyń ózin aqylmen baǵý kerek. Ásirese, iri qara sanyn qısapsyz kóbeıte berýdiń mańyzy az. Neǵurlym asyl tuqymdy, et pen sútti molynan beretin mal basyn kóbeıtken abzal. Biz muny jaqsy túsindik. Memleket te naqty qoldaý jasap otyr. Mal bordaqylaý alańdaryndaǵy jumys kóbeıip, aýyl adamdaryn eńbekpen qamtyp otyrmyz. Qazir bizdiń seriktestikte 50 adam turaqty jumys isteıdi. Buıyrsa, mal basyn kóbeıtip, tuqymyn asyldandyrý isi de jalǵastyra beremiz, - deıdi «Kazmıaso» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Tólegen Bozjanov.
Jalpy, Kegen aýdanynyń órisi malǵa tolyp, eldiń tynysy keńeıip kele jatqany súıindiredi. Máselen, ótken birer jylda aýdandaǵy iri qara maly 50 894 basqa, jylqy sany 28 468 basqa jáne qoı men eshki úlesi 199 869 basqa jetipti. Iаǵnı, mal basy ósken jerde odan alynatyn ónim kólemi de kóbeıe bermek. Onyń bir kórinisin byltyrlary kegendik malshylardyń bir ǵana Almaty qalasynyń tutynýshylarynyń suranysyna oraı 15 800 tonna et jóneltkeninen ańǵarýǵa bolady...