Qyzylaǵashtaǵy sý qoımasynyń buzylýy orny tolmas qasiret ákeldi. Budan soń sharýa qojalyqtarynyń ıeligine ótkizilgen ne kútimsiz, baqylaýsyz qalǵan basqa da sý qoımalarynyń jaǵdaıy jurttyń alańdaýshylyǵyn týyǵyzdy. Soǵan oraı ondaı jaǵdaı endi qaıtalanbaýy úshin jiberilgen kemshilikterdi anyqtaý maqsatynda Bas prokýratýra respýblıkadaǵy sý qoımalarynyń jáı-kúıine shuǵyl tekseris júrgizgen edi. Keshe onyń nátıjesi anyqtalǵanyn quzyrly organnyń resmı ókili habarlady.
Prokýrorlardyń tekserýlerimen 400-ge jýyq sý qoımalary qamtylǵan. Olardyń kópshiliginiń belgilengen tártipti, onyń ishinde qaýipsizdik talaptaryn buza otyryp paıdalanylyp júrgendigi anyqtalypty. Sý deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan beketterdiń jáne sý ólshegish quraldardyń bolmaýy, sondaı-aq jóndeý jáne retteý, bekitý tetikteriniń jaı-kúıine baqylaý tekserisin júrgizý merzimderiniń tııanaqsyzdyǵy jıi kezdesetin zań buzýshylyqtarǵa jatady. Sóıtip, tekserý barysynda birqatar ıesiz qalǵan sý sharýashylyǵy nysandarynyń barlyǵy naqty tirkeldi.
Anyqtalǵan zań buzýshylyqtardy joıý maqsatynda prokýrorlar 50 usynys engizdi, 5 uıǵarym oryndaldy, sý sharýashylyǵy qurylystaryn paıdalaný erejelerin buzý faktileri boıynsha 17 ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵaldy. Barlyq ıesiz qalǵan sý qoımalary ýákiletti memlekettik organdardyń baqylaýyna alyndy. Qazir Bas prokýratýra osy tekserýdiń nátıjeleri boıynsha Úkimet atyna usynys ázirleýde. Mundaı tekserýlerdiń arqasynda halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip týǵan jaǵdaıda áreket etýdiń naqty tetikterin, túrli qurylymdar jaýapkershiligin belgileý arqyly tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý júıesi jetildirilý qajettigi aıqyndaldy.
Sondaı-aq Bas prokýratýra kámeletke tolmaǵandardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasy men halyqaralyq kelisimderdiń saqtalýyna tekserý júrgizgen edi. Munda da kóptegen, ásirese, balalardy jumysqa eńbek shartyn jasamaı jáne medısınalyq tekserýsiz qabyldaý, jasóspirimderdi túngi ýaqytta, sondaı-aq zańnamada belgilengen jumys ýaqytynyń eń joǵary uzaqtyǵynan da kóp ýaqytqa jumysqa tartý jáne taǵy da basqa zań buzýshylyqtar anyqtalǵan. Máselen, kámelettik jasqa tolmaǵan N.Moldabaı, N.Rahıev jáne E.Kraves eńbek shartynsyz jáne medısınalyq tekserýden ótpeı Aqtóbe qalasynda “Arsah” meıramhanasynda túngi ýaqytta daıashy bolyp jumys istegen.
Balqash qalasynda ornalasqan “Berloga” dámhanasynda 17 jasar Brýsenko aptasyna 50 saǵattan astam ýaqyt boıy daıashy retinde jumysqa tartylǵan, al jasy 16-dan 18-ge deıingi jastardyń jumys ýaqytynyń uzaqtyǵy aptasyna 36 saǵattan aspaýy tıis edi. Tipti kámelettik jasqa tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý tikeleı mindeti bolyp tabylatyn memlekettik qyzmetshilerdiń ózderiniń de balalardy jumysqa zańsyz tartqan jaǵdaılar oryn alǵan. Mysaly, Shalqar qalasynyń polısııa ınspektory Muńaıtbas kásiptik-tehnıkalyq mektebiniń oqýshysy B.Januzaqovty eki jyl boıy jeke menshik úı qurylysyn júrgizý jumystaryna zańsyz tartqan. Qazirgi tańda oǵan qylmystyq is qozǵaý týraly másele qaralýda.
Oqý kestesin buzyp, balalardyń eńbegin zańsyz paıdalaný faktileri de anyqtalǵan. Qaraǵandy oblysynyń Osakarov aýdanyndaǵy bir aýyldyń mektep oqýshylary mal baǵý úshin oqýdan bosatylǵan, al Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral aýdanynyń 2 myńǵa jýyq mektep oqýshylary sabaq kezinde maqta jınaýǵa tartylǵan. Sóıtip, Bas prokýratýra tekserisi ýákiletti memlekettik organdardyń balalardyń eńbek quqyqtaryn qamtamasyz etý máselesine tıisti kóńil bólmeıtindikterin kórsetip berdi.
Aleksandr TASBOLATOV.