BALALAR QUQY JETE QORǴALMAIDY

Qyzylaǵashtaǵy sý qoıma­sy­nyń buzylýy orny tolmas qasi­ret ákeldi. Budan soń sharýa qoja­lyqtarynyń ıeligine ótki­zil­gen ne kútimsiz, baqylaýsyz qal­­­ǵan basqa da sý qoımalary­nyń jaǵdaıy jurttyń alańdaý­shylyǵyn týy­ǵyz­dy. Soǵan oraı ondaı jaǵdaı endi qaıtalanbaýy úshin jiberilgen kemshilikterdi anyqtaý maqsatynda Bas pro­kýra­týra respýblıkadaǵy sý qoı­malarynyń jáı-kúıine shuǵyl tekseris júrgizg­en edi. Keshe onyń nátıjesi anyqtalǵa­nyn quzyrly organnyń resmı ókili habarlady. Prokýrorlardyń tekserýleri­men 400-ge jýyq sý qoımalary qamtylǵan. Olardyń kópshiligi­niń belgilengen tártipti, onyń ishinde qaýipsizdik talaptaryn buza oty­ryp paıdalanylyp júr­gendigi anyqta­lypty. Sý deń­geıin baqy­laýǵa ar­nal­ǵan beket­­ter­diń jáne sý ólshe­gish qural­dar­dyń bolmaýy, sondaı-aq jón­deý jáne retteý, bekitý tetikteri­niń jaı-kúıine ba­qy­­laý tekseri­sin júrgizý merzim­deriniń tııa­naq­syzdyǵy jıi kezde­setin zań buzýshylyqtarǵa jatady. Sóıtip, tekserý barysynda bir­qatar ıesiz qalǵan sý sharýashy­ly­ǵy nysan­darynyń barlyǵy naqty tirkeldi. Anyqtalǵan zań buzýshy­lyq­tardy joıý maqsatynda pro­kýrorlar 50 usynys engizdi, 5 uıǵarym oryndaldy, sý sharýa­shy­lyǵy qurylystaryn paıda­laný erejelerin buzý faktileri bo­ıynsha 17 ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly is qozǵaldy. Bar­­lyq ıesiz qalǵan sý qoıma­lary ýákiletti mem­lekettik or­gan­dardyń baqy­laýyna alyn­dy. Qazir Bas prokýratýra osy tekserýdiń nátı­jeleri boıyn­sha Úkimet atyna usynys ázirleýde. Mundaı tek­serý­lerdiń arqasynda halyqtyń ómiri men densaý­lyǵyna qaýip týǵan jaǵdaıda áreket etýdiń naqty tetikterin, túrli qury­lymdar jaýapkershi­ligin belgileý arqyly tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý júıesi jetildirilý qajettigi aıqyn­daldy. Sondaı-aq Bas prokýratýra kámeletke tolmaǵandardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttal­ǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń zań­na­masy men halyqaralyq kelisim­derdiń saqtalýyna tekserý júrgiz­gen edi. Munda da kóp­tegen, ásire­se, balalardy jumys­qa eńbek shartyn jasamaı jáne medısına­lyq tek­serý­siz qabyl­daý, jasóspi­rimderdi túngi ýaqytta, sondaı-aq zańnamada belgilengen jumys ýaqyty­nyń eń joǵary uzaqty­ǵynan da kóp ýaqyt­qa jumysqa tartý jáne taǵy da basqa zań buzý­shylyqtar anyq­talǵan. Máselen, kámelettik jasqa tolmaǵan N.Mol­dabaı, N.Rahıev jáne E.Kraves eńbek shartynsyz jáne medısına­lyq tekserýden ótpeı Aqtóbe qalasynda “Arsah” meıramhana­synda túngi ýaqytta daıashy bolyp jumys istegen. Balqash qalasynda ornalas­qan “Berloga” dámhanasynda 17 jasar Brýsenko aptasyna 50 saǵattan astam ýaqyt boıy daıa­shy retinde jumysqa tartyl­ǵan, al jasy 16-dan 18-ge deıingi jastardyń jumys ýaqytynyń uzaqtyǵy aptasyna 36 saǵattan aspaýy tıis edi. Tipti kámelettik jasqa tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý tikeleı mindeti bolyp tabylatyn memlekettik qyzmetshilerdiń ózderiniń de bala­lardy jumysqa zańsyz tartqan jaǵdaılar oryn alǵan. Mysaly, Shalqar qalasynyń polısııa ınspektory Muńaıtbas kásiptik-tehnıkalyq mektebiniń oqýshysy B.Januzaqovty eki jyl boıy jeke menshik úı qurylysyn júrgizý jumystaryna zańsyz tartqan. Qazirgi tańda oǵan qylmystyq is qozǵaý týraly másele qaralýda. Oqý kestesin buzyp, balalar­dyń eńbegin zańsyz paıdalaný faktileri de anyqtalǵan. Qara­ǵan­dy oblysy­nyń Osakarov aýda­nyndaǵy bir aýyl­dyń mek­tep oqýshylary mal baǵý úshin oqýdan bosatylǵan, al Oń­tústik Qazaq­stan oblysynyń Maqta­­aral aýdanynyń 2 myńǵa jýyq mektep oqýshylary sabaq kezinde maqta jınaýǵa tartyl­ǵan. Sóıtip, Bas prokýra­týra tekserisi ýákiletti mem­lekettik organdardyń bala­lardyń eńbek quqyqtaryn qam­tamasyz etý máselesine tıisti kóńil bólmeıtin­dikterin kórsetip berdi. Aleksandr TASBOLATOV.