Vaksına mýtasııalanǵan vırýstan qanshalyqty qorǵaıdy?

Máselen, Ftızıopýlmonologııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń klı­nı­kalyq jáne ǵylymı jumystar jó­nindegi orynbasary Lázzat Eralıeva­nyń aıtýynsha, Covid-19 pandemııasy bas­tal­ǵa­ly bir jyl ótse de koro­na­vı­rýstyń tıimdi emi joq, biraq as­qy­nýdan, qaıǵyly jaǵdaıdan qor­ǵaı­tyn vaksınalar bar. Vaksına qabyldaǵan adam mýtasııalanǵan vırýsty juqtyrsa da, ekpeniń qorǵanys áseri bolady. Sebebi, SARS-CoV-2-ge qarsy barlyq vaksınanyń quramyna vırýs genomynyń fragmentteri kiredi, olar mýtasııa prosesinde ózgermeıdi.

Qazir basty mindet – pandemııa bas­talǵan­nan beri aýyrǵandardyń sanyn anyq­­taý emes, halyqty indetti qaıta juq­­­­­tyrýdan qorǵaý. Sonymen qatar álem el­deri birneshe vaksına qol­da­ný­da. Álem­­degi vaksınanyń engizilgen doza­la­ry­­nyń jalpy sany boıynsha alǵashqy bestikke AQSh (124,48 mln doza), Qytaı (74,96 mln), Ulybrıtanııa (29,86 mln), Úndistan (45,07 mln) jáne Brazılııa (13,56 mln) kiredi.

«Qazaqstanda pandemııany toqtatyp jáne popýlıasııalyq ımmýnıtet qalyp­tas­tyrý úshin keminde 10 mln adam ekpe sal­dyrýy tıis. Sondyqtan qazir basty mindet – pandemııa bastalǵannan beri aýyrǵandardyń sanyn anyqtaý emes, ha­lyq­ty indetti qaıta juqtyrýdan qorǵaý. О́ıtkeni azamattardyń 50%-y sım­tomsyz nemese jeńil dárejede aýyr­ǵan», deıdi L.Eralıeva.

Adamzat buǵan deıin de pandemııa men juqpaly aýrýlar epıdemııasyn bastan keshken. Ol kezde de indetti epıdemııaǵa qarsy sharalar, sondaı-aq vaksınalaý men tıimdi dári-dármek jasaý arqyly jeńdi. Elý jyl buryn vaksınalaýdyń nátı­je­sinde mıllıondaǵan adamnyń ómi­rin qıǵan aýrý aýyzdyqtaldy. Inno­va­sııalyq dári-dármekterdiń kómegimen dárigerler bú­ginde AITV/JITS pandemııasymen kúresýde.

«Birneshe aıdyń ishinde álemde ondaǵan COVID-19-ǵa qarsy vaksına ja­­saldy, dári­gerler ekpeniń joǵary tıim­diligine tań­ǵalýda. Koronavırýs mýta­sııaǵa ushy­raı­dy, ıaǵnı ózgeredi. Onyń juǵý qaýpi kúsheıip, indettiń jańa tol­qyny bastalýy múmkin. Buǵan jol ber­meý úshin qysqa merzimde adamdardy jappaı vaksı­na­laý kerek. Sondyqtan aza­mattardy ko­ro­na­vı­rýsqa qarsy vaksına qabyldaýǵa jáne pandemııany je­ńý­ge naqty úles qosýǵa shaqyramyn», dedi amerıkalyq densaýlyq saqtaý qa­ýym­das­tyǵynyń múshesi, professor Almaz Sharman.

COVID-19 vaksınalaýy ádette eki kezeńde júrgiziledi. Vaksınanyń ekinshi dozasy birinshisinen keıin úsh apta ótken soń salynady. Nátıjesinde aǵzada antıdene, sondaı-aq ımmýndyq jasýshalar paıda bolady da, 90 paıyz COVID-19-dan qorǵaıdy. Sonda shamamen 10 pa­­­ıyz koronavırýs juqtyrý qaýpi qalady. Sondyqtan vaksınalaýdan keıin de mas­ka kıip, qol gıgıenasyn, áleýmettik araqa­shyqtyqty saqtaý kerek. Saqtyq shara­laryn adamdar jappaı vaksına alyp, qo­ǵamda ujymdyq ımmýnıtet qalyp­tas­qan­ǵa deıin jalǵastyrýǵa týra keledi.

«Qalypty ómirge tezirek oralý úshin koronavırýsqa qarsy vaksına alǵan durys. Sonda ár adam ınfeksııanyń taralýyn toqtatýǵa jáne pandemııanyń aıaqtalýyna úles qosady. Álemde birneshe vaksına qoldanylýda, eki júzden as­tam vaksına klınıkaǵa deıingi nemese klınıkalyq zertteýlerden ótýde. Vak­sınalaý arqyly KVI-diń jańa jaǵ­daı­larynyń aldyn alý tıimdiligi óte jo­ǵary – 60%-dan 95%-ǵa deıin. Biraq vak­sınalanǵan adam juqtyrǵan bolsa da, vaksınalaý asqyný men qaıǵyly jaǵ­daıdan óte jaqsy qor­ǵaı­dy», dedi A.Sharman.

Profılaktıkalyq medısına aka­de­mııa­synyń sarapshysy Baýyrjan Jú­si­pov álemde birneshe vaksına qolda­nys­ta ekenin aıtty, eki júzden astam vaksına klınıkaǵa deıingi nemese klınıkalyq zertteýlerden ótýde.

«Eń aldymen áleýmettik araqashyqtyq sharalaryn jáne maska rejimin saqtaý qajet. Sonymen qatar jappaı vaksınalaýdy qamtamasyz etý óte mańyzdy. Koronavırýstyń taralýyn shekteý sharalarynsyz toqtatý úshin ujymdyq ımmýnıtet joǵary bolýy kerek. Eger buryn epıdemıologtar ujymdyq ımmý­nıtet­tiń qajetti deńgeıin 60-70% dep ba­ǵa­­lasa, onda juqpaly jańa nusqalar úshin ujymdyq ımmýnıtet deńgeıiniń kem degende 80% bolady», dedi B.Júsipov.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­my­nyń málimetteri boıynsha 2021 jylǵy 26 naýryzdaǵy SARS-CoV-2 «Brıtandyq shtamy» álemniń 125 elinde, «Ońtústik Afrıka» 75 elinde, «Brazılııalyq» 41 elinde anyqtaldy. Iаǵnı bir apta ishinde «Brıtandyq shtam» álemniń taǵy 7 elinde anyq­taldy. Vırýstyń mýtasııa yq­tı­mal­dy­ǵy adamdardyń juqtyrý jıi­li­giniń joǵarylaýymen artady.

Qazir vaksına tapshylyǵy Qazaq­standa ǵana emes, búkil álemde baıqa­la­dy. Densaý­lyq saqtaý mınıstrligi halyqty vaksınamen jetkilikti deńgeıde qamtamasyz etý úshin barlyq sharalardy qabyldaýda. Reseı Federasııasynda «Spýtnık» vaksı­na­synyń eki kom­po­nen­ti­men halyqtyń 1,9%-y qamtylǵan.

Qazaqstanda vaksınalar medısınalyq mekemelerge túskenge deıin tekserýden ótedi jáne oǵan qoıylatyn talaptar óte joǵary. Dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy saraptaý ulttyq ortalyǵy vaksınalardyń sapasyn, qaýipsizdigi men tıimdiligin ázirleý, óndiris jaǵdaıyn baǵalaý, klınıkaǵa deıingi synaqtardy muqııat saraptaý kezeńinen bastaıdy jáne klınıkalyq synaqtar kezeńderine óte mańyzdy talaptar qoıylady. Sondyqtan Qazaqstanda, álemde vaksınalardy tir­keý jáne saraptamadan ótkizý prosesi kóp­ke­zeń­di jáne eńbekti talap etedi.

Pandemııa kezeńinde «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynda óndirilgen COVID-19 ko­ro­navırýsqa qarsy vaksınalar­dy ýaqytsha memlekettik tirkeý qaǵı­da­laryn bekitý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Úkimetiniń 2020 jylǵy 15 jel­toqsandaǵy № 850 qaýlysynyń negi­zin­de qazaqstandyq QazCovid-in vaksınalary (2020 jylǵy 31 jeltoqsan 9 aı merzimge) jáne Gam-KOVID-Vak (2021 jylǵy 15 aqpan 9 aı merzimge) ýaqytsha tirkeýden ótti. QazCovid-in qazaqstandyq vaksınasy qazir klınıkalyq synaqtyń 3 kezeńinen ótýde, bul osy jyldyń ekinshi jartysynda aıaqtalady.

«COVID-19 vaksınalary búkil álem­de jappaı juqtyrý jáne korona­vırýs ın­fek­­sııasynan adam ólimi jaǵ­daıynda shu­ǵyl daıyndaldy. So­nymen qa­tar bul ǵalamdyq problema bol­ǵan­­dyqtan, far­ma­sev­tıkalyq kom­­pa­nııa­lar vaksınany tez ázirleýge aı­tar­­lyq­taı resýrs jumsady. Biraq kom­pa­nııa­lar qaýipsizdik hattamalaryn qatań saq­ta­dy», deıdi Dárilik zattar men medı­sı­na­lyq buıymdardy saraptaý ulttyq or­talyǵynyń sarapshysy Aleksandr Gýlıaev.

Ol vaksınanyń tıimdiligi adamnyń ózine de baılanysty ekenin eske saldy. Sondyqtan vaksınanyń birinshi jáne ekinshi dozasy arasynda adamdarmen baıla­nysty azaıtyp, barlyq sanıtarlyq ere­­jelerdi saqtaý qajet. Immýnıtet bir­­tindep qalyptasady, al vaksınanyń birin­shi jáne ekinshi dozasy arasyndaǵy ke­zeńde organızm álsiz bolady. Eger adam sanıtarlyq sharalardy saqtamasa, COVID-19-ben aýrýy múmkin.