Investısııa tartýǵa kúsh salýda

Shymkentte karantın jaǵdaıynda 27 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi jumysyn qaıta bastady. Kásipkerler palatasy men ákimdiktiń birlesken sharalarynyń nátıjesinde karantın kezinde qala ishindegi kólikti baqylaıtyn shym-karantin.kz saıty ashylyp, oǵan kásip­kerlikpen aınalysatyn 113 myń­nan astam avtokólik tirkelgen. Ári olardyń ónimderin kedergisiz tasymaldaýyna, irkilissiz júrip-turýyna kómektesken.

Karantın qaharyna mingen tusta shaǵyn jáne orta bıznes mekemeleri amalsyzdan qyzmetkerlerin aqysyz de­malysqa jiberdi. Al bul azamattar shahar­daǵy jumyssyzdyq kór­setkishin joǵarylatqan. Osyǵan oraı «Atameken» qoldaý ortalyǵy» mo­bıldi jumyspen qamtý ortalyqtary qysqa merzimdi kásiptik oqytý kýrstaryn ashyp, azamattardy zamanǵa beıim kásip túrlerine baýlyp, jumyspen qamtyp otyrdy. Máselen, 2020 jyly 7 myńnan astam adam «Bıznes bastaý» boıynsha oqytylyp, 3 myńnan astam azamat jumysqa ornalasqan. «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda 2 myń adam kýrs oqysa, sonyń 70 paıyzdan astamy jumys tapqan.

Byltyr «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy sheńberinde Shymkentte 28,7 mlrd teńgege 16 joba maquldanǵan. Olardyń ishindegi eń irisi – «Kazalpack» JShS-niń alıýmınıı bankilerin óndiretin jobasy. Onyń quny – 23,4 mlrd teńgeni quraıdy. «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdar­lamasy boıynsha ótken jyldyń basynda sýbsıdııalaýǵa 3,6 mlrd teńge bólindi. «Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldaryna arnalǵan «Eńbek» baǵdarlamasy» aıasynda «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly bólingen 816 mln teńge 4 aıda ıgerilip, 79 kásiporyn qoldaý kórdi. Al 2019 jyly bólingen 618 mln teńge 12 aı boıy ıgerilgen. Shymkent qalasy ákimdi­giniń kómegimen tómen paıyzben nesıe beretin Mıkroqarjy uıymyn qurý tý­raly sheshim qabyldanyp, bul baǵyt­ta jumystar atqarylýda. Atal­­ǵan bastama óńirlik daǵdarysqa qarsy baǵdarlamaǵa engizildi», deıdi Kásipker­ler palatasynyń dırektory Nurlan Qabyshtaev.

Statıstıkalyq málimetterge súıen­sek, qalamyzda 90-ǵa jýyq eksporttaýshy jáne 150 treıderlik kompanııa bar. Byltyr palata 21 kásiporynǵa qoldaý kórsetti. Budan basqa, 12 kásiporyn «Qazaqstandyq ındýstrııa jáne eksport ortalyǵy» AQ-nyń kómegimen 444,7 mln teńgege shyǵyndaryn japty. Máselen, «Shymkentmaı» AQ, «Gazpromneft bıtým», «Bal tekstıl», «Hımfarm», «Shymkent sabyn», «Iýg Agro-S», Taza Onim, AgroFood Kazakhstan, AIIG Qazaqstan syndy kásiporyn­dar Kazakh export AQ-nyń qar­jylyq-saqtandyrý quraly arqyly 2,4 mlrd teńgege qoldaý tapty.

О́tken jyly Shymkentte jıhaz, jeńil ónerkásip, tamaq ónerkásibiniń kólemi arta túsken. Osyǵan oraı atal­ǵan palata tarapynan Shymkent qala­sy kásipkerleriniń usynystaryn jınaq­tap, jıhaz ónerkásibiniń klasterin qurý máselesi ákimdikke usynylypty.

Statıstıka boıynsha shaharda jıhaz ónerkásibi sońǵy 5 jylda 2,3 esege ósken. Osy salaǵa mamandanǵan 500-ge jýyq kásipker eńbek etýde. Shaharda jıhaz óndirisiniń bolashaǵy zor. Sebebi, qalada jyl ótken sa­ıyn kóp qabatty úılerdiń qatary arta túsýde. Sondyqtan bul kásip tú­rine suranys artpasa kemimesi anyq. Tipti, shekaralyq qala bolǵandyqtan Ortalyq Azııa elderine de jıhaz ónimin eksporttaýǵa múmkindik týyndaıdy. Sanıtarlyq talapty saqtaı otyryp, óńir kásipkerleri qala ekonomıkasynyń damýyna óz úlesterin qosýda.

Investısııa artsa, jumyssyzdyq azaıady

Shymkent qalasynyń 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasy aıaqtalyp, birqatar jetistikke qol jetkizdi. Negizgi strategııalyq qujat sa­­nalatyn baǵdarlamanyń maqsaty – qala ekonomıkasyn qarqyndy damy­typ, turǵyndarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý edi.

Úsh jyldyqtyń damý baǵdarlamasy belgilengen basymdyqtar boıynsha iske asyryldy. Atap aıtqanda, ónerkásip salasynda 2018-2020 jyldary quny 661,1 mlrd teńgege 52 joba iske asyrylyp, salada 2 398 jumys orny ashyldy. О́ndiristik ınfraqurylymy bar 3 aımaqta ınvestısııa kólemi 229,7 mlrd teńge, 10 myńnan astam jumys ornymen 170 joba júzege asýda.

Máselen, «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda 2019 jyly qaıta iske qosylǵan «Alliance» jip ıirý fabrıkasy qala turǵyndary úshin jańa jumys ornyna aınaldy.

Fabrıka jylyna 5 myń tonna maqta talshyǵyn óńdep, 4500 tonna jip ıirýge qaýqarly. О́tken jyly 268 mln 158 myń teńge kóleminde ónim óndirilgen. Sonymen qatar Túrkııaǵa – 127 tonna, Reseıge – 40 tonna, Qytaıǵa – 116 tonna jáne Rýmynııaǵa – 13 tonna ıirim jip eksporttalǵan. Búgingi tańda tigin fabrıkasynda 78 adam jumyspen qam­tylǵan.

Al aýyl sharýashylyǵy salasynda 2018-2020 jyldary 8,3 mlrd teńgege 21 joba iske asyp, 453 jumys orny ashyldy. Jylyjaılar kólemi 9,2 gektardan 20,9 gektarǵa deıin ulǵaıyp, qarqyndy baý aýmaǵy 195 gektarǵa jetkizildi. Memleket tarapynan 6,5 mlrd teńgege 583 sharýashylyqqa qoldaý jasaldy. Osy merzimde 307 mln dollarǵa aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksporttaldy.

Tarqatyp aıtar bolsaq, shaharda aýyl sharýashylyǵy salasynda ın­vestısııalyq jobalar júzege asyrylýda. 2021 jyly quny 16,3 mlrd teńgeni quraıtyn 28 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Bul rette 1500-ge jýyq jańa jumys orny ashylatyn bolady. Bul týraly Shymkent qalasynyń aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasynyń basshysy A.Qanybekov toqsandyqtyń qortyndysynda málim etti.

Basqarma basshysynyń aıtýynsha, 2021 jyly aýyl sharýashylyǵy salasyna 16,3 mlrd teńge qosymsha ınves­tısııa tartylady. 28 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 1500-ge jýyq jańa jumys oryndary qurylady. 14,6 myń tonna et, 47,4 myń tonna sút, 165 mln dana jumyrtqa óndirý josparda.

Sonymen qatar 71,7 myń tonna ósimdik sharýashylyǵy ónimderi ón­diriledi (bıdaı, arpa, júgeri, kókónis, baqsha, kartop, jemis). Atap aıtqanda, bıyl aýmaǵy 18 gektar jylyjaı keshenin (4,8 mlrd teńge) qurý, 241 gektardy quraıtyn qosalqy jerlerge alma baýyn egý boıynsha 3 joba (4,7 mlrd teńge), 1700 bas iri qara mal bordaqylaıtyn 10 joba (685 mln teń­ge) jáne taǵy basqa óndiris oryndary ashylady. Nátıjesinde, jalpy ónimniń kólemi 37 mlrd teńgeni qurap, eńbek ónimdiligi bir jumysshyǵa shaqqanda 3 mln teńgege jetedi dep boljanyp otyr.

Qala ekonomıkasyna 3 jylda 1 trln teńgeden astam ınvestısııa tartyldy. Onyń ishinde 80 paıyzy – jeke qarajat esebindegi ınvestısııalar, memlekettik bıýdjetke júkteme azaıýda. Saýda salasynda nysandar sany 2018 jylmen salystyrǵanda 2 058 birlikke kóbeıip, qazir 4 321 saýda nysany jumys isteıdi. Qaladaǵy 8 bazar jańǵyrtýdan ótti. Memleket tarapynan 3 jylda 21,8 mlrd teńge kóleminde shaǵyn jáne or­ta kásipkerlik sýbektilerine qoldaý kór­setildi.

Úshinshi megapolıste ınvestısııalyq jobalardy jedel túrde qarap, ın­vestorlarǵa jan-jaqty qoldaý kór­setetin arnaıy ınvestısııalyq shtab quryldy.

Qala ákiminiń bastamasymen quryl­ǵan shtabtyń kózdegeni ınvestor úshin erekshe jaǵdaılardy qamtamasyz etý. Qala ákimi Murat Áıtenov tó­raǵalyq etetin shtab quramyna qalalyq basqarmalar, aýmaqtyq departamentter men monopolıster kiredi. Ár juma saıyn ótetin shtab otyrysynda, ınvestorlarmen zoom platfor­masy arqyly baılanys ornatylyp, ákimshilik kedergilerdi joıý, qolaıly jaǵdaı ornatý jáne úılestirý jumystary júrgizilip otyrady. Jalpy, qala ekonomıkasy úshin densaýlyq, tur­ǵyn úı, qaıta óńdeý óndirisi men agroónerkásiptik keshen sekildi bazalyq sektorlarǵa ınvestısııalar tartýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr.

Aıta keterligi, Shymkentte kásip­kerlikke qoldaý kórsetilip, ınvestısııa tartýǵa basymdylyq berilip otyr. Sonyń nátıjesinde ótken jyly ınves­tısııa kólemi 41 paıyzǵa ósip, 278, 5 mlrd teńgege jetken. Al aldaǵy bes jylda qalaǵa barlyq baǵyttar boıynsha 3,7 trln teńgeni quraıtyn ınvestısııa tartý josparlanýda.

Tórt jyldyqta tabys eselenedi

Jyl basynda úshinshi megapolıstiń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasy qabyldanǵan bolatyn. Jańa baǵdarlama aıasynda úsh negizgi baǵyt boıynsha aýqymdy jobalar júzege asyrylmaq.

Birinshi baǵytqa sáıkes, ónerkásip salasynda 2021-2025 jyldary sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen (Ońtústik Koreıa, Reseı, Qytaı, Túrkııa, О́zbekstan, Ispanııa, Fransııa) keminde 15 joba iske asyrylady. Oǵan 2,5 mlrd dollar kóleminde ınvestısııa tartý josparlanýda. Nátıjesinde 2 myńnan astam adam jumyspen qamtylady. Sonymen birge qala aýmaǵyndaǵy 136 gektar jerdi qamtıtyn «Agroındýstrıaldy aımaq» qurylyp, 89 gektar óndiristik jylyjaı salynbaq. Josparǵa sáıkes, jylyjaımen qatar, mal bordaqylaý jáne qus etin óńdeý boıynsha 42 ın­vestısııalyq jobany iske asyrý kózdelip otyr. Ekinshi baǵyt boıynsha, 2021 jyly 10 eldi mekendi sýmen jabdyqtaý jáne 2022 jylǵa deıin 8 eldi mekendi sýmen qamtamasyz etý úshin taǵy 3 magıstraldyq qubyr salý josparlanýda. Munymen qosa, qalanyń avtokólik ınfraqurylymyn 2025 jylǵa deıin damytý úshin bir­qatar is-sharalar qolǵa alynbaq. «Ár qa­zaqstandyq úıli bolsyn» demekshi, aýqymdy ister turǵyn úı salasynda atqarylǵaly tur. Máselen, 5 jylda 3 mln sharshy metr baspana nemese 47 myń páter salý kózdelip otyr. Onyń ózi kezeń-kezeńimen júzege asyrylmaq. Máselen, bıyl – 592,3 myń sharshy metr paıdalanýǵa berilse, 2022 jyly 602,8 myń sharshy metr jańa turǵyn úı salynbaq. Bul kórsetkish 2023 jyly 610,8 myń sharshy metrdi qurasa, 2024 jyly – 624,1 myń sharshy metr jáne 2025 jyly 632,3 myń sharshy metrdi qamtıtyn bolady. Úshinshi baǵytqa sáıkes, 2021-2025 jyldary 24 mektep jáne 13 balabaqshaǵa kúrdeli jóndeý jumystary júrgiziledi. Ná­tıjesinde úsh aýysymdy jáne apat­ty mektepterdiń máselesi tolyq she­shiledi. Densaýlyq saqtaý salasynda da oń ózgerister oryn almaq. Ol úshin sheteldiń zamanaýı tehnologııasymen jabdyqtalǵan myń oryndyq kópsalaly aýrýhana, 10 medısınalyq mekemeniń qurylysy bastalady. Sonymen bir­ge qaladaǵy jalpy 36 medısına me­kemesiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý josparlanýda. Deni saýdyń jany saý. Qaladaǵy sporttyq ınfraqurylymdy damytý maqsatynda da 4 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salynyp, 6 strıt-vorkaýt jáne 73 sport alańy ashylady. Balalar men jasóspirimder sport mektepteriniń fılıaldary barlyq shaǵyn aýdandarda jumys isteıdi.

ShYMKENT