Alash topyraǵyndaǵy altyn tarıh

Bir týyndydan-aq bir ha­lyqtyń búkil ǵumyrbaıanyn tanýǵa bolady. Árıne, árkim óz bıiginde. Biz de alǵash altyn­ǵa oranǵan adamdy kórip tań­daı qaqqanbyz. Álem onyń qazaqtyń qunarly topyraǵyna bitkenine qaıran qalǵan. Bizdi mádenıetten alys sanaǵandar san soqqan sol sátte. Sóıtip, tarıhtyń jańa paraǵy ashyldy. Biraq oǵan áli ne jazarymyzdy bilmeımiz. Bul da bir qasiret.

Kóńildegi oıdy kórikteı kótergen Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Aǵym­saly Dúzelhanovtyń «Altyn adam» kartınasy. Eger tirideı kórgińiz kelse, Ulttyq mýzeıde ornalasqan. Qylqalam sheberi atalǵan shyǵarmany 1969-1970 jyldary Esik qorǵanynan tabylǵan arheologııalyq já­digerdiń áserimen jazǵan. Ásem áser boıaýǵa ulasty. Sodan soń kenep betine tarıh bitti.

Avtordyń qııalynan týǵan kórkem beıne jigerińdi shyń­daıdy. Ártúrli beınedegi altyn japsyrmalarmen bezen­dirilgen alqyzyl kıim men ba­syna konýs pishindi dýlyǵa kı­gen saq jaýyngeri elimizdiń mem­lekettik sımvolyna aınal­dy. Ol endi bógenaıy bólek áń­gime. Bizdi tamsantqan – sýret­shiniń syrbaz týyndysy.

Kartınanyń ortasyna atta otyrǵan jaýynger beınelengen. Altyn adamnyń basyna konýs pishindi uzyn bas kı­im kıgizilgen. Jaýyngerdiń be­line qyzyl bylǵarymen qap­talǵan qynapty qylysh baı­lansa, qolyna altyn japsyrmaly qynǵa salynǵan qan­­jar ustatqan. Eń qyzyǵy onyń kıimi ań stılindegi japsyr­ma­larmen bezendirilgen. At áb­­zelderiniń pishinderi de ár­túr­li temir japsyrmalarmen ádip­telgen.

Sýrettiń ekinshi planynan Altyn adamnyń óte kóp áskerin kóremiz. Olardyń arasynda kópti kórgen aqsaqaldar da, kúshi tasyǵan jas jaýyngerler de bar. Jaýyngerdiń júzinen batyldyq pen qaısarlyq baı­qalady. Oǵan qarap turyp aldaǵy sátte Altyn adam basta­ǵan myńdaǵan jaýyngerdiń joryqqa shyǵatynyna senesiz.

Sýretshi kartınanyń qury­lysyna alańnyń tómengi ja­ǵyn paıdalanǵan. Sonyń ná­tı­jesinde Altyn adamnyń tulǵasy alyp kórinip, kom­­pozısııanyń ortasyna aınalady. Sonysymen jaýynger beınesiniń mańyzdylyǵy artyp, oqyrmanǵa aıbyndylyq be­redi. Bizdiń oı osyndaı.