Boıaýlar qupııasy

Kóp boıaýmen az sýret salýǵa da, kerisinshe az boıaýmen kóp kar­tına jazýǵa da bolady. Erik óziń­de, eshkim qolyńnan qaqpaıdy. Tek talanttyń da tarazyǵa júgi­ne­tinin eskersek, klassıkalyq shy­­ǵar­ma jazý úshin boıaýdyń qa­lyń ne juqasy mańyzdy emes. Shyn­týaıtynda, sýretshi sheber­ligi­niń ózi, osyǵan baılanys­ty emes pe?! Qazaq beıneleý óne­ri­niń negizin qalaýshy Ábilhan Qas­teevtiń «Toǵandy má­de­nıet par­ki­niń kórinisi» atty týyndysy biz joǵa­ryda aıtqan sózimizdiń dá­leli. Uly sýret­shiniń tabıǵattan ur­la­ǵan ǵajaıyby rýhanı jaýhar dúnıe.

«Toǵandy mádenıet parkiniń kó­rinisi» atty kartına peızaj jan­rynda jazylǵan. Qylqalam sheberi 1937 jyly Máskeýdegi N.Krýp­skaıa atyndaǵy halyqtyq óner kórkemsýret stýdııasynda oqyp kel­gennen keıin týǵan tabıǵatyn beıneleıdi. Bul onyń maıly boıaýmen jumys isteýdegi alǵashqy qadamdarynyń biri. Danyshpan sýretshi Leonardo da Vınchı aıt­qandaı «Kez kelgen tanym aqyl úshin árdaıym paıdaly, óıtkeni ol paıdasyzdan aryltyp, jaqsyny saqtaı alady». Eńdeshe, jaqsyny úırenýge hám saqtaýǵa tyrysqan qylqalam sheberiniń eleýli eńbegi úlken ónerge bastama boldy desek artyq aıtpaǵanymyz bolar edi.

Jazý qıyn jumys emes, onyń mánin arshyp uǵý, tamyryna boılaý óte aýyr eńbekti qajet etedi. Kórkem shyǵarmanyń syrt kózge birden shalyna qoımaıtyn syr-jumbaǵy qanshama. Sonyń bárin oqyrmanǵa borshalap jaıyp salý úshin rentgen kóz qajet. Olaı bolmasa oqýshy qaýym kartınanyń syrtqy sıpatyna súısinip, kelesi bir oıdyń shabyndyǵyna túsedi. Bul týrasynda áıgili Pablo Pı­kas­­so: «Bári sýretti túsinýge ty­ry­­sady. Nege olar qustardyń shıqy­­lyn uǵýǵa tyryspaıdy?!» dep kórgennen emes, sezingennen týǵan kórinisterdiń qupııasyna úńi­lýge shaqyrady. Iаǵnı boıaýlar qupııa­syn tanýǵa tyrysqan abzal.

Kóp­plandy kartınada sulý taý bók­terindegi toǵandy park beı­­nelengen. Aldyńǵy plannan biz betine aspan men aǵashtardyń beı­nesi túsken alasa aǵashtar men butaqtar qorshaǵan toǵandy kó­remiz. Ekinshi plandy bıik-bıik pıra­mıda sııaqty terekter men Ile Alataýy alyp jatyr, al úshin­shi planda kógildir bıik aspan. Sýretshi ártúrli ósimdikter álemin, qazaq taýynyń ásemdigin, taý bókte­rindegi jasyl shalǵyn ústindegi kógildir aspannyń ushy-qıyry joq alystyǵyn berý ar­qyly týǵan ólkeniń sulýlyǵyn jetkizgen.

Ol jasyl tústiń reńkterine yr­ǵaqpen qalqı aýysady, ke­ńis­tikti berý úshin salmaqsyz kóri­nisterdi paıdalanady. Keńis­tik kar­tınaǵa aýqymdylyq be­rip tur. Biz kartına­nyń al­dyńǵy pla­­nyn­daǵy toǵannyń jaǵa­syn­da­ǵy usaq tastardy anyq kóremiz. Kó­rer­menniń nazary to­ǵan arqy­ly malta tastardyń ústin­nen aýyp, býdaq-býdaq bulttarǵa aýy­sa­dy. Kartınadan shýaqty  jaz­dyń jyly kúni, tynyshtyq pen jaı­lylyq seziledi.

Bizdińshe, bul tabıǵattyń ásem­digin, jaryqtyń aınalaǵa áserin, sát saıyn ózgerip otyrǵan ja­ryq pen kóleńkeniń arpalysynan tý­ǵan qas pen kózdiń arasyndaǵy qubylystardyń boıaýǵa aınalǵan sáti. Kúnniń nurlanǵan sátin dereý kenebine túsirip, osy úrdisti sýretshilik ǵumyryna máńgi azyq etkendeı. Qazaq rýhy keýdesinde kernep turǵan jannyń júrek tolǵanysy, saǵynyshtan shyqqan týyndy. Árbir dańqty sýretshiniń tabıǵatqa tabynatyny shyndyq. Bul shyndyq búgingi týyndyny ómir­ge ákelip qana qoıǵan joq, óli keńistikke jan bitirýimen erekshe.

Kórkem kartına bir qaraǵan­nan-aq jastyń da, jasamystyń da júregin jaýlap alady. Nege de­seńiz? Oǵan oıly oqyrman sana­syndaǵy sol shyǵarmaǵa qulaı berilgen aq kóńil, shynaıy óner­ge ińkárlik, rýhanı tolǵam jár­demdesedi. Onyń ústine boıaýlar as­panynda jarq etken oı naı­zaǵaıy, júrekke jyly tıer ádemi tabıǵat, túster uıqasy jandy elit­peı qoımasy anyq. Qasteev ­kó­ńil kózinen qaǵajý qalyp júrgen qaltarysty ómirdiń qarapaıym kórinisterin tabıǵat tilinde túrli reńkke orap, oqyrmanǵa syılap otyr.