Jol kartasynyń jemisi – óńir damýynyń órisi

Bul qarjyǵa jańadan jumys oryndary ashylyp, jol jóndelip, qurylys naryǵy da qarqyndy damı bastady. Máselen, oblysta ótken jyly jańadan ashylǵan jumys oryndarynyń 1,8 myńy turaqty eńbek naryǵyna qosylǵan úles boldy. Onyń ishinde halyqty jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 10,5 myń adam jumyspen qamtylǵan kórinedi.

– Byltyr pandemııa bastalǵan kezde el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń pármenimen júzege asqan «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy óńir ekonomıkasyna zor qoldaý boldy. Osy baǵdarlama sheńberinde respýb­lıkalyq bıýdjetten oblysqa bir retten 105,6 mlrd teńge bólindi. Sonyń nátı­jesinde óńirde 20,9 myń jumys ornyn quratyn 1046 jobany iske asyrý jos­parlanǵan bolatyn. Sonyń ishinde 451 joba nemese 43 paıyzy áleýmettik ın­fraqurylymdardy jaqsartýǵa, 237 joba turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy men abattandyrý máselelerin sheshýge baǵyttalǵan. Barlyǵy 975 joba aıaq­taldy. 19,5 myń jumys orny qu­ryl­dy. «Jumyspen qamtý jol kar­ta­sy­nyń» jobalary boıynsha jumysqa or­na­lasqandardyń ortasha jalaqysy 88,2 myń teńgeni qurady, – deıdi «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasynyń Jetisýdaǵy nátıjesi týraly aımaq basshysy Amandyq Batalov.

Al bıyl «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 34,7 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Osy 34,7 mlrd teńge qarjynyń 32,7 mlrd teńgesi 21 ınfraqurylymdyq jo­bany iske asyrýǵa jáne 2 mlrd teń­ge qarajat suranys berýshiler úshin mıkrokredıt berýge arnalady dep jos­parlanǵan. Derekke júginsek, qa­byl­danǵan 21 jobanyń ishinde 30,8 mlrd teńge qarjy bilim berý salasy boıynsha 20 nysannyń qurylysyn júrgizýge jáne 1,9 mlrd teńge qarjy tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq nysandarynyń qurylystaryn júrgizýge baǵyttalady. Sondaı-aq jobalardy iske asyrý kezeńi men nysandar paıdalanýǵa berilgennen keıin 3 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtylsa, onyń ishinde 1 190 jergilikti turǵyn úshin turaqty jumys orny paıda bolmaq.

Aımaqta bul jumys bastalyp ta ketti. Qazir 7 joba boıynsha qurylys-montajdaý jumystary júrip jatyr. Onyń qatarynda Eńbekshiqazaq aýdanynyń Esik qalasynda, Jambyl aýda­nynyń Uzynaǵash aýylynda, Ile aýdanyna qarasty Kókqaınar, Mej­dýrechensk jáne Boraldaı aýyldarynda, Qarasaı aýdanyndaǵy Qaskeleń qalasynda árqaısysy 1500 oryndyq mektep pen Ile aýdanynyń Yntymaq aýy­lynda 1200 oryndyq mektep qurylysy bar. Sonymen qatar bıyl jalpy sany shamamen 1 600 oqýshy ornyna laıyqtalǵan 12 blokty-modýldi mektep ǵımarattary turǵyzylady eken. Munan bólek josparǵa Alakól aýdanynyń «Jalyn» balalar lagerin qalpyna keltirý jumysy da kirgen. Buıyrsa, bıyl Alakól jaǵasynda ornalasqan demalys orny zamanaýı úlgide jańa kelbetke ıe bolyp, dańqty «Artek» lagerinen kem bolmaıtyndaı balalar ortalyǵyna aınalýy tıis. Aqshı aýylyndaǵy bul balalar demalys ornyn qaıta jańǵyrtý jumystaryn júrgizýge 1,6 mlrd teńge qarjy jumsalmaq.

Aıtpaqshy, osy «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasynyń sharapaty oblystaǵy mektepterge moly­nan tıip tur. Byltyr jol kartasy sheńberinde óńirde 352 mekteptiń sanıtarlyq jelisi jóndeýden ótkizilgen bolatyn. Búginde oblystaǵy 760 bilim nysanynyń arasynda 743 mektep jyly da qolaıly ájethanamen qamtylǵan. Al taǵy 17 mekteptegi ájet­hana máselesi kúrdeli jóndeý men qo­sym­sha qurylysy aıaqtalǵanda jáne bıoájethanalar ornatý arqyly sheshi­ledi. Negizinen, aımaq boıynsha mektep ájet­hanalarynyń aǵymdaǵy jóndeý ju­mys­taryna 16,8 mln teńge qarjy bólin­gen. Jalpy, Almaty oblysyndaǵy áleýmettik salanyń máselelerin sheshýge bıýdjet shyǵystarynyń 55 paıyzdan astamy baǵyttalyp otyrǵany belgili. Sonyń nátıjesinde úsh aýysymdy mektepterdiń máselesin sheshý maqsatynda sońǵy 5 jylda óńirde 27 myń oryndyq 49 mektep salynǵan. Byltyr taǵy 7 mektep iske qosyldy, bıyl da 18 mektep salynady.

Sondaı-aq jol kartasy aıasynda bólingen qarjy aýyldardyń aýyz sý máselesin sheshýge de oń yqpal etip otyr. Qazir oblysta bul baǵyttaǵy jumys qarqyndy. Máselen, Eńbekshiqazaq aýda­nynda «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2021» baǵdarlamasy boıynsha top­tyq sý qubyryn salý jumystary qy­zyp tur. Iаǵnı bıyl qurylysy bas­talyp, keler jyly tolyq aıaqtalatyn Esik toptyq sý taratqyshy iske qosylsa, aýdan­ turǵyndary úshin jol kartasynyń jemisi sol bolmaq. О́ıtkeni Esik toptyq sý taratqyshyn iske qosý jalpy sany 105,2 myń turǵyny bar 9 eldi mekendi sapaly aýyz sýmen úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik beredi eken.

Áleýmettik mańyzy bar bul joba «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵ­darlamasy sheńberinde júzege asyrylýda. Jobanyń jalpy quny 4,4 mlrd teńge turady eken. Taratqysh torap iske qosylǵannan keıin 9 eldi mekenge, atap aıtqanda, Esik qalasyna, Bólek, Áımen, Qyzyljar, Qarasaı, Qaınazar, Kóktóbe, Rahat, О́rikti aýyldaryna sapaly aýyz sý úzdiksiz berilmek. Qazir joba boıynsha táýligine 30 936 tekshe metr qýatqa ıe súzgi stansasynyń, kólemi 1400 tekshe metrlik 2 rezervýardyń, uzyndyǵy 40,2 shaqyrym sý taratqyshtyń qurylysy júrip jatyr.

– 2020 jyly oblysta «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» aıasynda Tal­dyqorǵan qalasynda 200 oryndyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasy, 7 dáriger­lik ambýlatorııa jáne 34 mektep salynyp, 4 aýrýhanaǵa kúrdeli jóndeý jumystary jasaldy. 220 eldi mekende 487,7 shaqyrym jol jóndeldi, 60 aýyldyń aýyz sý sapasy jaqsartyldy. Bıyl jergilikti bıýdjet esebinen 58 jobanyń aıaqtalýy josparlanǵan, – deıdi taǵy da taqyrypqa oraı oblys ákimi Amandyq Batalov.

«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda júzege asqan jobalardyń taǵy bir qomaqty úlesin óńirdegi ishki joldardyń sapasynyń jaq­­sarýynan da baıqaýǵa bolady. My­saly, byltyr jol kartasy sheńberinde 18,8 mlrd teńge qarjy jumsalyp, oblys boıynsha 487,7 shaqyrym jolǵa jóndeý jumystary júrgizilipti. Munan bólek, «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy bo­ıynsha da 3,2 mlrd teńge qarjyǵa 97,2 shaqyrym jol jóndelgen. Nátıjesinde, óńirdegi 240 eldi mekenniń aýylishilik joldarynyń sapasyn jaqsartýǵa múm­kindik týdy. Al bıyl oblystaǵy sapasy jaqsy jáne qanaǵattanarlyq joldardyń úlesi 89 paıyzǵa jetedi degen boljam bar. Jalpy, 2025 jylǵa qaraı bul kór­setkish 95 paıyzdy quraýy tıis.

Jol demekshi, aýmaqty damytý baǵ­darlamasyna sáıkes aldaǵy 5 jylǵa avtomobıl joldary jelisin damytýdyń oblystyq jospary ázirlengen bolatyn. Soǵan sáıkes 2025 jylǵa deıin 1700 shaqyrymǵa jýyq jol tolyqtaı jóndelmek. Oǵan 150 mlrd teńge baǵyttalyp otyr. Sonyń ishinde Úlken Almaty aınalma avtokólik jolyna shyǵatyn alty jol salynady eken. Munan bólek joǵarǵy Qaskeleń tas joly men Talǵar traktin birinshi sanatqa jetkizip, qaıta jańartý kózdelgen. Sol sııaqty uzyndyǵy 170 shaqyrym Saryózek-Kóktal jolyna da qaıta jańartý júrgiziledi. Al 2023 jylǵa qaraı «Qapshaǵaı-Kúrti» jáne «Kúrti-Býrylbaıtal» joldarynyń 233 shaqy­rymyn qaıta jańartý aıaqtalady. Búginde Balqash kóliniń jaǵalaýyna baratyn uzyndyǵy 140 shaqyrym jol qaıta jańartylyp jatyr. Kólsaı kóline jetkizetin jol qurylysy aıaqtalǵan. Al Qaıyńdy kóline jetkizetin 12 shaqyrym joldy jóndeý jumystary bıyl bastalady. Sondaı-aq «Altyn-Emel» ulttyq parkine deıingi joldy qaıta jańar­týǵa jobalyq-smetalyq qujattama ázirl­e­nýde.

Toq eterin aıtqanda, Jetisý óńirinde «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2021» baǵdarlamasy aıasynda júzege asa­tyn jobalardyń jemisin jurt kóretin kún jaqyn.