Án ómirimdi túbegeıli ózgertti

Ult mádenıetiniń taǵy bir altyn sandyǵy ashylǵandaı kúı keshtik. Vıtebskidegi aıaýly sát áli de kóz aldymyzda. Budan soń bórkińizdi aspanǵa atpaı kórińizshi. Mine, búgin jeńispen elge oralǵan «Slavıan bazary – 2021» halyqaralyq án baıqaýynyń Gran-prı ıegeri Rýhııa BAIDÚKENOVAMENáńgimelesýdiń sáti tústi. Myń bulaqtyń tamshysyndaı syldyrlaǵan sulý sazdy kókiregińe qondyrǵan jas ánshiniń jan tolǵanysyna qulaq túrińiz.

– Rýhııa, siz jeńiske jetken kezde elden eń birinshi egemendikter sú­ıin­shi suraǵan bolatyn. Artynan oqyr­man­da­rymyz habarlasyp, bizdiń aýyl­dyń qyzy dep maqtan tutty. Adam to­­­py­raǵyna tartpaı qoımaıdy. Áń­gi­­­meniń álqıssasyn týǵan jerden bas­ta­­ıyqshy.

– Týǵan topyraǵym – jer jánnaty Jetisý. Sol shuraıly da shuǵylaly mekende dúnıe esigin ashtym. Áke-sheshem – Qapal aýdany, Qońyr aýylynyń týmasy. Al meniń balalyǵym shaǵyn da shyraıly shahar – Taldyqorǵanda ótti. 9-synypqa deıin sol qalada turdym. Talaı dúldúlderge qanat bergen «Ba­la­­lar óner mektebinde» qobyzshy Tursynhan Dúkenqyzynan bilim aldym. Ol kisi sonda dırektor bolyp qyzmet is­te­­di. Jeke ustazym, óz isiniń adal mamany Serikjamal Ájibekova boldy. Meniń ómirimde ekinshi anamdaı bolyp ketken jan. Tipti áli kúnge úzbeı aralasyp turamyz. Jalpy, Jetisý jeriniń tarıhy tereń, súleıler men jyraýlardyń altyn qam­basy emes pe? El ishinde «Jetisý óner mektebi» degenimiz – óner kenishine balanatyn qarashańyraqtyń biri. Nebir dúldúlderdiń tabanynyń izi qalǵan qutty meken. Keıde oılaımyn, meniń jeńisimniń túp bastaýynda sol óner alyptarynyń úni jatqan shyǵar dep. Sebebi eshnárse teginnen tegin bolmaıdy. Biz kez kelgen nárseni jaqsylyqqa yrymdaıtyn halyqpyz ǵoı. Sondyqtan men qashanda kindik qanym tamǵan qasıetti jerdi bárinen bıik qoıamyn. Ol ol ma, sondaǵy atqa mingen azamattar da bir tóbe. Oblys ákimi Amandyq Batalov óte qazaqy, istiń mánisin biletin adam. Qazir qalanyń kórkeıýine kúsh salyp jatyr. Meniń irikteýden ótkenimdi estip, qolynan kelgen kómegin kórsetti. Úlken senim artty. Uıatqa qaldyrmadym dep oılaımyn.

– Sizdiń daý­­­­syńyzda dalanyń darqandyǵy bar. Keń tynysty, sahnadaǵy erkin­dik­ti bir­den bılep alasyz. Shamasy, otba­sy­ńyz da ónerden kende emes bolyp tur-aý...

– Onyńyz ras! Meniń atam Baıdúken kúıshi, dombyrashy bolǵan kisi. Tipti óz ýaǵynda án de shyǵarǵan eken. Biraq alasapyran zamanda ónerin elge tanytýdyń esh yńǵaıy kelmegen kórinedi. Meniń án aıtatyn qasıetimdi aǵaıyn-týys sol ardaqty atama tartqan dep boljaıdy. Rasymen, atamnan daryǵan bolýy kerek. Ákem bolsa qarapaıym jumysshy, óte baısaldy kisi. Aıtpaqshy men – ákem­niń qyzymyn (kúlip aıtty). Minezi sal­maqty bolǵandyqtan ba bizdi qatty tárbıeledi. Erkeletpeıtin, qymbat zattar satyp alyp bermeıtin. Úıde eki qyzbyz. Anamyz shash jaıǵyzbaıtyn, mekteptegi bı keshterine de sırek baratynbyz. Saǵat 4-ten keıin dúkenge jibermeıtin. Bala kúnimizde kómir de tasydyq, otyn da jardyq, tipti áke­miz mal soıýdy da úıretti. О́mirdiń kez kel­gen qıyndyqtaryn jeńe bilýge tár­bıeledi. Meniń úlken baıqaýda top ja­rýymnyń basty sebebi sol ákemnen alǵan ónege shyǵar. Úlken bógetterdi eńserýime rýh berdi. Buryn bul ádetine renjıtinmin, baıqaýǵa daıyndyq barysynda ókpemniń beker ekenin uqtym. Meni qıyndyqtardan otbasyndaǵy tá­lim alyp shyqty. Al anamnyń esimi – Natasha, naǵashy atam – qazaq, naǵa­shy ájem – orys ultynyń qyzy bol­ǵan. Anam taza qazaqsha sóıleıdi, dás­túrge baı adam. Ata-anam óner jo­lyna túsýim­di qalamady. Tipti qasy­nan alys­qa uzat­qysy kelmedi de. Astanaǵa oqýǵa ket­kenimde ákemniń qımaı qaraǵany áli esimde.

– Iá, qazaqy tárbıeden shyqqa­ny­ńyzdy bolmysyńyzdan baıqap otyr­myn. Tipti esimińiz de erekshe. Áýle­ti­ńiz at qoıarda kóp oılanǵan sekildi. О́z­geshe, buryn estimegen sóz. Nege «Rýhııa» dep atady?

– Múmkin, rýhty qyz bolsyn degen shyǵar. Esimimdi Baıdúken atam qo­ıypty. Rýhııa – meniń úlken ájemniń esimi, ıaǵnı atamnyń anasynyń aty. Mynandaı qyzyq jaǵdaı bolǵan eken. Ákemniń baýyrynyń áıeli anammen qatar júkti bolypty. Qaı kelini birinshi bosanady, sonyń esimin qoıý atama júktelgen. Al ol kisi qyz týsa, Rýhııa dep ataıtynyn aıtqan. О́mirge birinshi men kelgen soń, mańdaıyma osy esim buıyrdy. Allaǵa shúkir, artynan jeńgem er bala ómirge ákeldi. Aıtpaqshy, Rýhııa ájemiz de ánshi bolypty.

– Shynymen, bul esimde qut bolyp tur ǵoı. Qataryńyzdan dara shabýy­ńyz­­da teginnen tegin emes. Otba­sy­ńyzdyń qarsylyǵyna qaramastan, 15 ja­­syńyzda elordaǵa bet túzedińiz. Mu­nyń ózi erlik! Armanǵa degen alǵash­qy qadamyńyz qalaı bastaldy?

– Ulaǵatty ustazym Janar, Serik­ja­mal apaılarymnan 7 jyl bilim aldym. Mektepte oqyp júrip, «Taldy­qor­ǵan áýenderinde» án aıttym. Endigi beles men úshin astana boldy. Osylaısha, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń kol­ledjine grantqa tústim. Ondaǵy usta­zym Irına Balabekqyzy boldy. Áli de sol kisiden tálim alyp kele­min. Bú­gin­de sol óner shańyraǵynda oqyp jatyrmyn. Baǵyma oraı, jaq­sy adamdarǵa jolyqtym. Baı­qaý­ǵa daıyndyq kezinde Qýanysh Rys­qu­lov, Dımash Qudaıbergennen jeke sabaq aldym. Olar mennen bar kóme­gin aıamady. О́zimdi shyńdaýǵa, rýhanı jetilýime jiger berdi.

– Dımash demekshi, bir suhba­ty­ńyz­da baıqaýdyń irikteýine qaty­sý­dy Dımashtyń qolqalaǵanyn aıtypsyz. Sonda «Slavıan bazaryna» barý o bas­ta oıy­ńyzda bolmaǵany ma?

– Bilesiz be, men 3 jyl qatarynan irik­teýge qatystym, eki ret súrindim. Úl­­ken baıqaýlarda rýhy bıik adam ǵana jeńedi. Alǵashynda ol rýhty ádil-qazylar meniń kózimnen taba almasa kerek. Ekinshi jyly 1 upaı jetpeı qaldy. 95 keliden 72 kelige deıin salmaq tastadym. Bar kúsh-jigerimdi salǵanymmen taǵy da buıyrmady. Eki múmkindikten keıin kóńilim sý sepkendeı basylyp qaldy. Bıyl baq synaýǵa júregim daýalamaı júrdi. Sonda Dımash taǵy bir márte baq synap kórýim jaıly ıdeıasyn bildirdi. Bul maǵan úlken qoldaý boldy. Onyń ústine baıaǵydaı kúıip-pisken joqpyn, bárin jeńil qabyldaýǵa tyrystym. Sóıtip, shetelge shyǵýǵa múmkindik aldym. Irikteýden ótýime ómirden jınaǵan tájirıbem de járdemdesti desem artyq aıt­paǵan bolar edim. Sebebi, bala kúnim­nen sahnadan túspedim. Án aıtý men úshin baqyt bolatyn. «Egiz-Lebiz» baǵdarlamasynda jumys istedim. Ol jaqta ánshilerdiń aýra­syn sezindim. Osy­nyń bári jeńisime jo­lashar kezeńder esebinde qundy bolyp qaldy. Bala kúnimnen Roza Rymbaevaǵa eliktep ósip, keıin Dımash Qudaıbergendi tyńdaıtyn boldym.

– Jeńistiń dámi tátti bolǵanymen, oǵan jetý jolynda aıamaı ter tógýińe týra ke­ledi. Baıqaýǵa daıyndyq bary­­synda qandaı qıyndyqtar kez­desti?

– Shynymdy aıtsam, qolymdy bir sil­tegen sátter boldy. Psıhologııalyq tur­ǵydan ózińdi úlken dodaǵa baptaý óte qıyn. El namysy seniń moınyńda turǵandyqtan súrinýge qorqasyń. Ár túrli alyp-qashpa pikirler kóńilińe kó­leń­­ke uıalatady. Basynda meni kóp­shilik tanymady. Telearnalar, basylym­dar jarııalaýdan bas tartty. Suhbat alyńyzdar dep jalynǵan kezderimiz de boldy. Úsh aı boıy úzilissiz jattyǵý jasadym. Tańǵy 5-te turyp daıyndyqqa kirisemin. Ar­na­ıy bıge bardym, tamaqty talǵap ishtim. Sahnada bıik óksheli týflımen júrip úırendim. Baıqaýdyń alǵashqy kezeńinde Emotions ánin oryndadym. Ony Erlan Bekchýrın óńdedi. Munda – jańa forma, melodııa az. Al ekinshi kúni Prezıdent orkestrimen «Zozýlıa» ánin oryndadym. Árıne, ishteı qobaljý boldy. Biraq sonyń bárin eńserdim dep oılaımyn. Belgili jýrnalıst Qymbat Dosjanǵa, Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musahojaevaǵa, Dımashtyń kó­mek­shisi Nurbolǵa da izgi iltıpatymdy bildiremin.

– Jeńisińizge senimdi boldyńyz ba?

– Barǵanda abdyrap qalmaıtyndaı qatysý­shylardy ábden zerttedim. Osyn­shama eńbek, tókken terden keıin je­ńis­ke jetýge tıispin degen maqsat tur­dy aldymda. Bul qıyndyqtardyń bar­lyǵy jaıdan jaı bolyp jatpaǵanyn uǵyndym. Alla taǵala adamǵa kótere almaıtyn synaq bermeıdi. Sondyqtan bul kedergiler aldaǵy qýanyshty sátterdiń bastaýy sekildi boldy. Sportshylar Olım­pıadaǵa daıyndalǵany sııaqty, men de úzbeı izdenis ústinde júrdim. Adam qıyndyqtardy jeńý arqyly ósedi. Me­niń ósýime osynyń bári kómektesti dep oılaımyn.

– Baıqaýda Dımashtyń jankúıer­le­ri sizge de qoldaý kórsetken kórinedi. Tipti kóje de daıyndap beripti...

– Iá, bul bir ómirimdegi erekshe sát boldy. Men kóbine suıyq tamaq ishemin, oǵan asqazanym da úırenip alǵan. Uıymdastyrýshylar qashanǵy saǵan kóje daıyndap bersin. Al óziń satyp alyp isheıin deseń, ózge elde ár túrli jaǵdaı bolýy yqtımal. Musylman bolǵan soń shoshqa eti qosylǵan tamaq iship qoıamyn ba dep te saqtanasyń. Men ózi tamaqqa óte qatty mán beremin. Qýanyshyma oraı, sondaǵy Dımashtyń jankúıerleri kóje pisirip ákep berdi. Olardyń deni – jýrnalıster. Baıqaýǵa barmas buryn, onlaın suhbat qurǵanbyz. Olar meniń suıyq tamaqty jaqsy kóretinimdi biledi. Shynaıy jankúıerler dep solardy aıtsa kerek. Tipti Máskeýde meni qydyrtyp, qalanyń kórikti jerlerine apardy. Baıqaý barysynda bizdiń kók Týymyzdy ustap, qoldaý da kórsetti. Bul Dımashqa degen mahabbatynan týǵan qurmet dep bilemin. Dımashtyń ózi sııaqty zııaly adamdar eken. Aqjarqyn peıiline qarap rıza bolasyń. Osy jerde taǵy qosa keteıinshi. Negizinde, Dı­mashtyń jankúıerleri adamnyń jan-kúıin birden túsinedi. Qabyldaýlary bólek, tanymy da joǵary. Áli kúnge hat almasyp turamyz. Ol ol ma, Dımashtyń arqasynda sheteldik tanymal blogerler meniń ónerimdi talqyǵa salyp, jaqsy pikirlerin bildirip jatyr. Men úshin bul – óte úlken jetistik.

– Aıtpaqshy, baıqaýda Dımash ekeýińiz­diń birge túsken sýretterińiz áleýmet­tik je­lide biraz adamnyń qyzyǵýshy­ly­ǵyn týdyrdy. Ásirese, qyzdardyń. Shetel­degi Dımashtyń jankúıerleri qyz­ǵanyp qalǵan joq pa?

– Bul jaı ǵana foto. Sol qýanyshty sát­ten esti estelik desek te bolady. Dımash – maǵan aǵalyq qomqorlyq tanyt­qan adam. Qaryndasy retinde qaraıdy. Onyń kóńili daladaı, jastarǵa kómek­tes­kendi jaqsy kóredi. Qalaı deseńiz de, ol tarıhta qalatyn tulǵa ǵoı. Kún sııaqty bárine shýaq shashyp turady. Oǵan qosa, Qanat aǵa men Sveta apaı da óner dese ishken asyn jerge qoıatyn jandar eken. Daryndarǵa árqashan járdemdesýge beıil. Vıtebskige arnaıy kelip, maǵan qoldaý kórsetti.

–Sizdiń shyǵarmashylyq bele­sińiz­ge baǵdar jibersek, «Slavıan bazary­nan» deıingi jáne keıingi Rýhııa dep ekige bólip alyp qaraýǵa bolatyn sekildi. Qazir prodıýserlermen jumys istep ja­­tyr­syz ba? Qandaı jańalyq­ta­ry­ńyz bar?

– Prodıýser bolýǵa usynys jasaǵan adamdar boldy, biraq men bas tarttym. Dál qazir maǵan qajet emes. О́ner adamy qustaı erkin bolýy kerek. Jalpy, prodıýserdiń jumysy ánshige jarnama jasaý, baıqaýǵa demeýshi tabý degen sekildi qaǵıdalardan turady. Al ol nárse mende bar. Endi tanymal bola bastaǵanda daıyn asqa tik qasyq bolýdyń keregi joq. О́z shyǵarmashylyǵymmen ózim aınalysqym keledi. Imanbek, Jah Khalib, The Limba sekildi. Qazir meniń joba menedjerim – Maqpal Jumabaı. Ol kisi meni baıqaýǵa qatyspaı turyp ta udaıy qoldap júretin.

Búginde utqan júldemdi jeke shy­ǵar­ma­shylyǵyma jumsap jatyrmyn. Birneshe án satyp aldym. Halyq ishinde meniń daýysymdy «Dımashtyń qyz túri» degen áńgime bar. Onyń únine qatty uqsatady. Men ózimniń jeke baǵy­tym­dy tańdap, óz aýdıtorııamdy jına­ýym kerek. Iаǵnı ózindik qoltańbamdy qalyptastyrǵym keledi. Árıne, buǵan ýaqyt qajet. Sol úshin aıanbaı eńbek etemin.

– Siz mysalǵa alǵan ánshiler – álem­ge tanymal ónerpazdar. Olar biz­degi óner keńistigine syımaı ketti. Sizge de osy shart­tylyqtar bóget bolady dep oı­la­maısyz ba?

– Shyn nıettenseń, aldaǵy ótkel­der­diń bárinen attaýǵa bolady. Meniń oǵan kó­zim anyq jetti. Bizdiń elde talant kóp, tek tanylmaı jatyr. Qarańyzshy, meni basynda jumysqa almady. «Tolyqsyń» dep sahnadan shettetkender de boldy. Qazir bárine kúlemin. Men iri bol­ǵanyma kináli emespin. Talantty taný turǵysynan kelgende, tamyr-tanys, aǵaıyn-týys ortaǵa túsedi. Sóıtip, shyn myqtylar kózge ilinbeı qalady. Osy jaǵymsyz dúnıelerden qutylsaq, bizdiń ónerimiz odan ári tanylar edi.

– Áńgime barysynda ákeńiz ánshi bol­ǵanyńyzdy qalamaǵanyn aıt­tyńyz. Ata-anańyzdyń siz jaıly óz jos­pary bolǵan bolyp tur ǵoı...

– Án meniń ómirimdi túbegeıli ózgertti. Eger ánshi bolmaǵanymda aspazshy bolar edim. Ákem grantqa oqýǵa túspegenimde, Taldyqorǵanda qalyp, aspazdyń oqýyn oqısyń degen bolatyn. Qudaı buıyrtyp, astanaǵa ketip qaldym. Áli esimde, 2-synyptan bastap tamaq isteı bas­ta­dym. Bir kúni úıge qonaqtar kelip, anamnyń qoly bosamaı jatty. Al ákem­niń jumystan qaıtatyn ýaqyty taıap qaldy. Bizdiń úıde keshki tamaq 5-ke deıin daıyn bolýy kerek. Ákem sol ýaqytta jumystan keledi. Erterek ta­ma­ǵymyzdy iship, erterek uıyqtaý – kúndelikti ádetimiz. Anamnyń áń­gi­meden qoly bosar emes. Ákemniń qy­zymyn dep aıttym ǵoı baǵana, as bólmege kirip, kartop qýyrýǵa kiristim. Ákem tamaqqa óte talǵampaz adam, tań­dap qana jeıdi. Eń ǵajaby, alǵashqy da­ıyndaǵan asym dámdi bolyp shyqty. Ákem rıza boldy. Sóıtip, 9-synypqa deıin úıge qonaq kelse, men as ázirleıtin boldym. Tipti jataqhanadaǵy qyzdar «Rýhııanyń qasyna tamaq úshin turýǵa bolady» dep ázildeıdi. Shyny kerek, qazir ózim daıyndaǵan tamaqty saǵynyp júrmin. Ýaqyt óte tyǵyz, ushyp-qonyp júremiz.

– Aldaǵy josparyńyzdy bólis­seńiz?

– Buıyrsa, ánder jazyp, beıneklıpter túsirý josparymda bar. Jańa jobalar, jańa baıqaýlar izdep júrmin. О́zimdi jańa qyrymnan tanytqym keledi. Jaqynda Qyrǵyzstanda óner kórsetemin. Allaǵa shúkir, mınıstrlik qoldaý kórsetip, konsertterge qosyp jatyr. Meniń armanym birtindep oryndalyp keledi.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Muhtar KÚMISBEK,

«Egemen Qazaqstan»