Muqaǵalı Maqataev týǵan Qarasaz aýylyndaǵy ár turǵynnyń, eńbektegen baladan, eńkeıgen kárige deıin aqyn óleńin jatqa oqıtyny týraly jaǵymdy derek aqparat quraldarynda ara-tura aıtylyp qalatyn. Tarpań talant týǵan qasterli mekendi qazaqqa tanystyryp jatý artyq, «úırek ushyp, qaz qonǵan» qasıetti Qarasazdyń aty perzentiniń dańqy áýelep, ádebıettiń áıgili tulǵasyna aınalǵaly beri qatar qalyqtap, birge atalyp keledi. Onyń kindiginen órbigen ul men qyzdyń aqyn óleńderin jatqa oqyp, esimin ulyqtaýy tańyrqaıtyn jańalyq emes, solaı bolýy qalypty zańdylyq sııaqty qabyldanatyny sondyqtan. Degenmen el arasyndaǵy daqpyrt dáıegi mol derekti dúnıege aınalsa ǵana dálelin tabady.
Qarasaz aýylynyń turǵyndaryn keıipker ete otyryp, muzbalaq aqynnyń mereıtoıyna oraılastyryla túsirilgen «Qarasaz kósheleri» atty derekti týyndy tanystyrylymynyń Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda ótýiniń máni zor. Quıylym-quımasy bólek, jarqyldaǵan otty jyrlar osy ordada oqylyp, qaýmalaǵan qalamger osy ortada moıyndaǵan aqynnyń toıy óz shańyraǵynan bastaý alýy qaı jaǵynan da qısyndy. «Qarasaz kósheleri» – qazaq poezııasyna qubylys bolyp kelgen aqynnyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn dáripteýde taptaýryndylyqqa urynbaı, uly perzenttiń óleń-jyrynyń tuma-bulaǵy bolǵan týǵan ólkesindegi urpaǵynyń ózine degen búgingi qurmetin kórsetken ádebı-tanymdyq biregeı dúnıe bolyp jaryqqa shyqqanyn basty ereksheligi retinde atap ótken oryndy.
Fılm joldan bastalady. Muqaǵalı jolynan. Bala Muqaǵalıdyń kókiregindegi óleńge degen otty úrlep, qııalyna qanat baılap, talantyn ushtaǵan Qarasazdyń tamyljyǵan tabıǵatyna tamsanyp, osy aýyldyń taǵy bir daryndy týmasy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, M.Áýezov atyndaǵy Ulttyq teatrdyń beldi ártisi Erkebulan Daıyrov pen belgili syqaqshy Oljas Sydyqbek birge saparlap keledi. «Qarasazdyń qara sıraq balasy men qazynaly qartynyń aqyn óleńin jatqa aıtatyny ras pa eken?» Týǵan aýylyna jol bastap kele jatqan Erkebulan kúmánsiz shyndyqqa úzeńgiles joldasynyń kózin jetkizgisi keledi.
Aldymen Qasqasýda shomylyp júrgen kekildi balalar jolyqty. Arada talaı asýlar ótse de ótken ǵasyrda ómir súrgen ataqty atalarynyń óleńin jıyrma birinshi ǵasyrdyń balalary sııasy keppegen, jańa jazylǵan jyr sekildi jarysa oqıdy. Birinen biri asyp túsip, birin biri qaıtalaǵysy kelmeıdi. Muqaǵalıdyń ıir-shıyry kóp kúrdelileý taǵdyrynyń muńly boıaýy jaǵylǵan óleńderi balalardyń asyǵyp-aptyǵyp oqyǵan balǵyn daýysynda baqytty reńk alyp, sútteı taza, sulý sıpatyn ústemeleı túsedi. О́zenge shomylyp, kúnge kúıip, óleń oqyp, naǵyz ýaıymsyz balalyq shaqty bastan ótkerip júrgen búldirshinder «amanat» atty qasterli uǵymǵa adaldyǵyn osylaı ańǵartyp tur.
Jazdyń sońyn ala fılm túsirýge kelgender erte bastan qystyń qamyn oılap, shóp shaýyp júrgen sharýa adamdaryna taıaý keldi. En dalada eńbek etip júrgenderden Erkebulan óleń surady, tirkemesimen shóp orap júrgen traktorshy da, aıyr ustap, shómele salǵandar da qamshy saldyrmaı, qara óleńdi qatar-qatar shubyrta jóneldi. Baıqaǵanymyz, kúnqaqty bolyp, qara jumyspen shynyqqan qarapaıym eńbektorylardyń keıbireýi óleń oqyǵanda, qalanyń saltanatty keshterin án-jyrmen kórkemdep júrgen sahna ártisterin jolda qaldyrady. О́leń qýatyn sezinetini, júreginen ótkizip, ómirimen qabystyra alatyny kórinip tur. Kópshilik aldynda jıi oqyǵandyqtan bolar, daýys máneri ornyqqan.
«Muqaǵalıdyń ádebıettegi buljymas tabysynyń syry nede?» Oljas osy suraqty qoıǵanda, baqshasynda kartop túptep júrgen úı sharýasyndaǵy Darıǵa tátemiz múdirmedi. Muqaǵalıdy ýaqyt tuńǵıyǵyna sińbeıtin uly tulǵaǵa aınaldyrǵan negizgi qasıeti men ereksheligin kánigi ádebıet synshysy sııaqty súırikteı úsh saýsaǵyn búgip turyp sanamalap aıtyp berdi. Aqyn poezııasy «Qarapaıymdylyq. Shynaıylyq. Tereńdik» deıtin negizgi úsh qaǵıdaǵa qurylǵan. Darıǵanyń tastúıin tujyrymymen kelispeske bolmaıdy.
Qarasazǵa baryp kelgendeı kúı keshken kópshilik bir saǵattyń qalaı ótkenin baıqamaı da qaldy. Aqyn jyrynan rýh alǵan ár adamnyń júregindegi otanshyldyq sezim qapysyz sendirdi. Aqıyq uldyń óleńderine qushtarlyqty báseńdetip almaı, ómirsheń jyrlarǵa óris syılap kele jatqan qarasazdyqtardyń tolqynnan tolqyn qýalap jalǵaǵan bul dástúri kópke úlgi. Almaty qalasyndaǵy rýhanı is-sharalardyń basy-qasynda júretin mádenıet janashyry, qala ákiminiń keńesshisi Mamaı Ahetov: «Kez kelgen ónerdiń túrinde garmonııa, úılesim degen túsinik bar. Biz keıingi kezde serıal túsirsek te, fılm usynsaq ta, osy bir úılesimnen aıyrylyp qalǵandaımyz. Júzi opa-dalappen jasyrylǵan, onyń bergi jaǵynda sóz boıyna sińbegen, aıtyp turǵan sózin ózi túsinbeı turǵany bilinip turatyn fılmderge boıymyz ábden úırenip, etimiz de óle bastaǵan edi. Kórermendi «bizge osy da bolady» degen bir kónbistik bılep alǵan-dy. «Qarasaz kóshelerin» kórip otyryp, fılmdi túsirgen toptyń adam men tabıǵat, qarapaıymdylyq pen shynaıylyqtyń úılesimin ekranǵa alyp shyqqanyna qýandyq. Fılmniń úlken jetistigi osy úılesiminde dep oılaımyn. Bizge búgin osy nárse jetispeı júr. Qazaqtyń ishinen shyqqan, janynan shyqqan jáne qazaqty biletin adamdardy áspetteıtin, ishten shyqqan talanttardy baǵalaıtyn ýaqyt áldeqashan jetti. Bul fılm osy oıymyzdyń jarqyn dáleli boldy», degen pikiri «Qarasaz kóshelerine» berilgen ádil baǵa ispetti.
Fılmniń prodıýseri – Serjan Moldasanuly, qarjylyq jaǵynan qoldaý kórsetken – kásipker Toqtar Muqamedı. Jańa týyndyǵa Áset Imanbaev, Safýan Shaımerdenov sekildi belgili teatr jáne kıno akterler jáne dástúrli án óneriniń beldi ókili Tileýles Qurmanǵalıev qatysqan. Fılmdi kórkemdik jaǵynan árleýge Muqaǵalı óleńderine jazylǵan ánder de utymdy paıdalanylǵan.
Kesh sońynda aqynnyń uly Juldyz Maqataev pen kelini Baqytgúl sóz alyp, fılmdi túsirgen shyǵarmashylyq topqa alǵys aıtyp, rýhanı keńistikti toltyrýǵa bet túzegen tyń týyndyǵa sát sapar tiledi.